INHOUD » FEATURES

— Philip Jan Looijen, director fiduciary management bij Mn Services

Pensioenfondsen vertrouwen steeds meer uitvoerende taken toe aan externe uitvoeringsorganisaties. Dit heeft gevolgen voor de machtsverhoudingen tussen bestuur en de uitvoerende instanties. De vraag rijst wie er nu eigenlijk de dienst uitmaakt - het bestuur of de uitvoerder. Mariska van der Westen gaat op zoek naar de identiteit van pensioenfondsen: Wil het echte pensioenfonds opstaan? Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Capital Management

'Yes we can', denkt Jan Bertus Molenkamp. Hij bespreekt in deze npn het boek 'Foundation & Endowment Investing, Philosophies and strategies of top investors and institutions' Meer . . . 

— Albert Akkerman, CEO van SPF Beheer

Turbulente tijden zijn het voor de pensioenwereld. De beurzen zijn in mineur waardoor dekkingsgraden dalen. Er is discussie over beleggen in eigen beheer dan wel kiezen voor indexfondsen omdat het toch onmogelijk is de markt op lange termijn te verslaan. De roep om verdere versobering van pensioenregelingen groeit omdat het allemaal te duur dreigt te worden. Tom Gordijn spreekt met Albert Akkerman, CEO van SPF Beheer, die ondanks alles de kalmte bewaart. Meer . . . 

De internationale kredietcrisis houdt de financiële sector sinds de zomer stevig in zijn greep. De aandelenkoersen van banken en verzekeraars zijn flink onderuitgegaan uit zorgen over de impact van de crisis. Pensioenfondsen voelen de druk op hun dekkingsgraad. Maar vergeleken met de vorige financiële crisis in 2001-2003 staat de sector er dankzij het Financieel Toetsingskader veel robuuster voor, zo leert een rondgang door Maaike Veen. Meer . . . 

— Chris Verhaegen van de Europese pensioenkoepel

De European Federation for Retirement Provision (EFRP) behartigt al ruim een kwart eeuw de verschillende pensioenbelangen van de Europese lidstaten. Anke Claassen praat met Chris Verhaegen, de secretaris-generaal van de Europese pensioenkoepel, over gezonde concurrentie tussen lidstaten, de rol van de Europese toezichthouders en over de toekomstige speerpunten van de EFRP.

Meer . . . 

— Anne-Marie Munnik, Strategie en Research van Mn Services

De Zembla-documentaire ‘Het clusterbomgevoel’ lanceerde het maatschappelijk- verantwoord-beleggen-vraagstuk naar de bovenste plek op de agenda’s van pensioenfondsbesturen. Anke Claassen peilt de stand van zaken bij verschillende spelers in de markt één jaar na de beruchte uitzending.

Meer . . . 

De gepensioneerden van Unilever in Nederland slepen hun pensioenfonds Progress voor de Ondernemingskamer van het Gerechtshof in Amsterdam. Zij zijn het niet eens met de manier waarop het fonds de indexering toepast. Mirjam Brinks zoekt uit of ze kans van slagen hebben bij de rechter. Meer . . . 

— Ruud Hendriks, Goldman Sachs Assets management

De wereldwijde kredietcrisis bewijst eens te meer hoe belangrijk risicomanagement is. Één van de taken van fiduciair management (FM) is om pensioenfondsen een totaalbeeld van hun risico’s te geven, stelt fiduciair managementdeskundige Ruud Hendriks. Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Capital Management

Jan Bertus Molenkamp bespreekt een bundeling van het werk van James Montier, die zich al jaren verdiept in de psyche van de belegger: 'Behavioural Investing, a Practitioner's Guide to Applying Behavioural Finance,' Wiley & Sons, ISBN 9780470516706. Een boek over beleggen dat je eerst confronteert met je eigen menselijkheden, om daarna weer na te denken over hoe te beleggen. Meer . . . 

Oktober 2006 was het door pensioenfonds VolkerWessels opgerichte beleggingsplatform First Liability Matching een feit. Met dit initiatief gooide het fonds op de npn-prijsuitreiking al hoge ogen: Het won de 'best practice' prijs voor het beleggingsbeleid voor fondsen kleiner dan tien miljard euro. Anke Claassen vraagt directeur Rob Kragten en hoofd financiën en administratie Jaap de Jong naar het reilen en zeilen binnen het fonds nu de rust na drie drukke jaren is wedergekeerd. Meer . . . 

— Leen Meijaard, managing director Benelux bij Blackrock.

Nu de verplichtingen worden gewaardeerd op marktwaarde, nemen pensioenfondsen bij hun vermogensbeheer steeds nadrukkelijker de pensioenfondsbalans als uitgangspunt. Maar hoe wijd verbreid is dit integrale balansbeheer nu werkelijk? Een jaar na invoering van het FTK maakt Mariska van der Westen de balans op.

De invoering van het FTK per 1 januari 2007 heeft volgens deskundigen een aanzienlijke impact gehad op het vermogensbeheer van pensioenfondsen. Het nieuwe financiële toetsingsregime volgt een ALM-achtig model: De kasstromen die uit de beleggingen worden gehaald, moeten congruent lopen met de uitkeringsstroom naar het deelnemersbestand. Meer . . . 

Integraal balansbeheer vereist een omslag in het denken van pensioenfondsen, en een dergelijke omslag voltrekt zich in drie stappen, vertelt Marc van Heel, directeur Business Development Benelux bij Pimco: Meer . . . 

— Francis Fernandes, Hoofd Pensions Actuarial bij Citi

In het Verenigd Koninkrijk houden ze de gemoederen al enige tijd bezig: 'pension fund buyouts'. Nu de markt voor pensioenfondsovernames flink van de grond begint te komen, toont ook de rest van Europa - waaronder Nederland - belangstelling voor het concept. Mariska van der Westen ging praten met een pensioenfondsopkoper. Meer . . . 

Door het politieke gekrakeel over toetreding tot de Europese Unie wordt het nog wel eens over het hoofd gezien, maar de Turkse aandelenbeurs behoorde vorig jaar tot de best presterende opkomende aandelenmarkten in de wereld. Geen wonder dat nogal wat analisten Turkije begin dit jaar tipten tot outperformer. Kan Turkije ook in de internationale kredietcrisis haar imago van 'boom and bust' economie definitief achter zich laten? Maaike Veen doet verslag. Meer . . . 

Op 22 januari kwamen deskundigen uit de pensioensector bijeen in Amsterdam, om zich op uitnodiging van npn te buigen over 'fiduciair vermogensbeheer'. Een verslag van Mariska van der Westen. Meer . . . 

De rondetafelgenoten zijn het eens dat toezicht op de fiduciair beheerder belangrijk is uit hoofde van 'good pension fund governance'. Voor het pensioenfonds is dit een middel om zeker te stellen dat de manager binnen het beleidskader blijft en goed werk levert en dat het pensioenfondsbestuur daarmee aan zijn verantwoordelijkheden voldoet en de regie en controle behoudt. Meer . . . 

Vastrentende Waarden liet in december een licht negatief rendement zien van -0,3%. Dit resultaat kwam volledig op het conto van Euro Beleggingen, aangezien de categorie Internationale Obligaties geen rendement realiseerde in de laatste maand (0,0%). Het jaarrendement op Vastrentende Waarden kwam uit op 1,3%. Meer . . . 

npn's periodieke enquête onder pensioenfondsen schetst een weinig rooskleurig beeld. De pensioensector is somber gestemd over de economische groei en van Amerikaanse en Europese aandelenmarkten verwacht men weinig goeds. Meer . . . 

Op 4 december tijdens npn's tweede jaarlijkse congres voor de pensioenwereld, de PensioenfondsTop, beantwoordden de toezichthouders DNB en AFM 'live' vragen vanuit de pensioensector. Mariska van der Westen doet verslag. Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Capital Management

Een cartoon uit 1997 maakt duidelijk hoe belangrijk Alan Greenspan werd geacht. Een man knielt voor zijn bed en bidt: “En laat Alan Greenspan de dingen accepteren die hij niet kan veranderen en geef hem de moed om die dingen te veranderen die hij kan veranderen en de wijsheid om het verschil te zien.” Jan Bertus Molenkamp bespreekt Greenspan's autobiografie, 'The age of turbulence; adventures in a new world',

ISBN 9781594201318. Meer . . . 

— Sijb Bartlema, CIO van SAMCo

Terwijl alom wordt getwijfeld aan de allure van Nederland als vestigingsland, worden de beleggingen voor pensioenfondsen van Royal Dutch Shell wereldwijd beheerd vanuit Rijswijk. Mariska van der Westen neemt een kijkje bij Shell Asset Management Co, een Nederlandse vermogensbeheerder van wereldklasse. Meer . . . 

— Michelle van der Ham, customer manager, en Niels Hagemans, Vice President, Senior Customer Manager, WM Performance Services

Elke twee maanden vindt u ze weer achterin npn: de cijfers van de WM Nederlandse Pensioenfonds Index, gebaseerd op de uitkomsten van het WM Universum. Nu Nederland de verplichtingen als benchmark neemt, wordt het tijd om het Pensioenfondsuniversum van WM Company op andere leest te schoeien. Mariska van der Westen filosofeert met de performance-meters van WM over de toekomst van het universum. Meer . . . 

Het bestaansrecht van kleine pensioenfondsen wordt openlijk in twijfel getrokken. Behoren fondsen met een vermogen van minder dan 100 miljoen euro tot een uitstervende soort? Een rondgang langs vier kleine ondernemingspensioenfondsen wijst anders uit, ontdekt Gabor Mooij. Meer . . . 

— Frank de Waardt, directeur Heineken-pensioenfonds

Steeds meer pensioenfondsen besteden hun vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk uit. Anderzijds gaan er ook stemmen op om de vermogensbeheertouwtjes zelf in handen te houden. Mariska van der Westen onderzoekt de voors en tegens van uitbesteding. Meer . . . 

— ex-minister Bernard Bot

De Nederlandse investeringsindustrie dreigt de boot te missen, indien we er niet in slagen onze pensioenbronnen aan te wenden voor de ontwikkeling en het in stand houden van een sterke, internationaal concurrerende binnenlandse markt, zo zeggen oud-minister van buitenlandse zaken Bernard Bot en vertegenwoordigers van de Nederlandse hedgefondsindustrie. Een verslag van Steve Hays, directeur Bellier Financial. Meer . . . 

— Marc van Heel, Director of Business Development, Benelux, Pimco

Vanuit hun kantoor in Newport Beach, Californië zagen ze in januari van dit jaar de eerste hypotheekverstrekkers omvallen. De vastrentende beleggers van Pimco sloegen alarm, maar de markt wilde niet luisteren. Mariska van der Westen spreekt met Pimco's Marc van Heel over de pijn van het gelijk. Meer . . . 

Op 4 december werd in Amsterdam de tweede Nederlandse Pensioenfonds-Top gehouden, npn's jaarlijkse topcongres voor de pensioenwereld. Naarmate nominale buffers gevuld raken, stappen pensioenfondsen over de nominale drempel om zich eens temeer te richten op hun reële ambities. Meer . . . 

Een jaar geleden deed Gerard Verheij, voorzitter van de STAR-werkgroep voor goed pensioenfondsbestuur, in npn een dringend appèl op de sector om serieus werk te maken van de implementatie van de STAR-code. Hoe staan de zaken er een jaar later voor? Mariska van der Westen vraagt hem om een update. Meer . . . 

Vastrentende Waarden lieten in oktober in tegenstelling tot de maand daarvoor een positief rendement zien (0,5%). De bijdrage hiervoor werd geleverd door Euro Obligaties met een indexrendement van 0,7%. Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Capital Management

Dr. Anton van Nunen is al enige tijd als consultant betrokken bij het begeleiden van fiduciaire trajecten. Hij heeft veel fiduciaire partijen gezien, onderzocht en eveneens een aantal partijen live meegemaakt na aanstelling door een pensioenfonds of verzekeraar. Derhalve bevindt hij zich in een goede positie om over dit onderwerp één en ander te berde te brengen. Een recensie van Jan Bertus Molenkamp. Meer . . . 

— Otto Veldt, Guus Wouters en Dick van Hal, directieleden van Syntrus Achmea

PVF Achmea en Interpolis hebben hun pensioenbedrijven met elkaar versmolten. Vanaf 1 januari 2008 combineert de nieuwe organisatie onder de naam 'Syntrus Achmea' diensten als pensioenadvisering en uitvoering, vermogensbeheer en vastgoedbeleggingen. Grootschalige dienstverlening met een hoogst persoonlijke noot: Mariska van der Westen maakt kennis met een speler van formaat die geen pensioenfabriek wil zijn. Meer . . . 

— Ton Zimmerman, directeur Stichting Nedlloyd Pensioenfonds

Zeebonken en varensgasten varen liefst hun eigen koers. Als rechtgeaard zeevaartsfonds is Stichting Nedlloyd Pensioenfonds dan ook graag kapitein op eigen schip. Maaike Veen monstert aan voor een rondvaart. Meer . . . 

— Jeroen Steenvoorden, directeur van het pensioenfonds voor de Medisch Specialisten (SPMS)

Ook aan de beroepspensioenfondsen is de nieuwe wet- en regelgeving bepaald niet onopgemerkt voorbij gegaan. Wat brengt de Pensioenwet teweeg in beroepspensioenfondsenland? Mariska van der Westen vraagt het aan Jeroen Steenvoorden, directeur van het pensioenfonds voor de Medisch Specialisten (SPMS). Meer . . . 

— Alexander Wynaendts, Chief Operating Officer Aegon

Aegon start in samenwerking met de Roemeense bank Banca Transilvania het privépensioenfonds Vital. Dit in aanloop naar een wet die pensioensparen voor Roemenen verplicht stelt per 2008. Anke Claassen zet haar tanden in deze joint venture en verdiept zich in de pensioenen in het land van Dracula. Meer . . . 

— Stefan Baecke, partner Primary Investment Management

Wereldwijd beleggen in landbouwgrond was tot voor kort nauwelijks mogelijk, maar Mariska van der Westen laat zich vertellen dat hierin verandering komt. Boerenzoon en vermogensbeheerder Stefan Baecke heeft een landbouwfonds voor institutionele beleggers opgericht: Hij gaat rendement verbouwen.

Rendement van de koude grond

“Eigenlijk is landbouwgrond iets zo fundamenteels, dat het de basis zou moeten vormen van elke beleggingsportefeuille,” vindt Stefan Baecke. “Andere assetklassen zijn uiteindelijk slechts afgeleiden. Alles begint met grond.” Meer . . . 

De krapte op de kredietmarkt creëert een nieuw paradigma op de Europese vastgoedbeleggingsmarkt: kopers met 'leverage' maken plaats voor beleggers met eigen vermogen. Deze situatie schept kansen voor scherpzinnige beleggers. Steve Hays, directeur Bellier Financial, vraagt twee experts naar de vooruitzichten voor vastgoed na het tumult deze zomer op de kredietmarkten. Meer . . . 

Europa is druk doende het solvabiliteitsregime voor verzekeraars, Solvency II, op te stellen. In Nederland bestaat bezorgdheid dat het nieuwe Europese solvency-kader voor verzekeraars ook op pensioenfondsen van toepassing worden. Moet de pensioenwereld wakker liggen van Solvency II? Mariska van der Westen gaat te rade bij drie experts. Meer . . . 

— Sikko van Katwijk, bestuursvoorzitter van Pensioenfonds Citigroup

Op 1 november gaat de Europese richtlijn voor financiële markten 'live'. De gevolgen van de MiFID-richtlijn zullen dramatisch zijn, voorspelt Citi's Sikko van Katwijk aan Mariska van der Westen: “De hele handel gaat op de schop.” Meer . . . 

Op 4 december vindt de tweede Nederlandse Pensioenfonds-Top plaats, npn's jaarlijkse topcongres voor de pensioenwereld. Het thema dit jaar: 'Pensioenfondsen over de drempel'. Meer . . . 

Het rendement van Vastrentende Waarden in september (-0,4%) werd vooral beïnvloed door Internationale Obligaties. Hierbij was de koersontwikkeling van de Amerikaanse dollar ten opzichte van de euro wederom de dominante factor. Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Capital Management

De auteur, Richard Bookstaber, was verantwoordelijk voor het risicomanagement bij grote investment banks zoals Salomon Brothers en Morgan Stanley, maar ook bij hedge funds als Moore Capital Management. Als geen ander is hij in staat om een aantal zaken van binnenuit, uit het hart van het financiële systeem, te beschrijven. Hij was een speler opererend in het centrum van verschillende crises (o.a. 1987, 1998 LTCM en de internet bubble). Meer . . . 

— Peter Eenshuistra, directeur van de adviescommissie beleggingen van het Pensioenfonds voor de Predikanten

Tot voor kort vielen predikanten- en emeriteringsfondsen niet onder de pensioenwetgeving. Aan die uitzonderingspositie is een einde gekomen op 1 januari van dit jaar, toen de nieuwe Pensioenwet van kracht werd. Anke Claassen vroeg het Pensioenfonds Predikanten hoe het bevalt om onder aards toezicht te staan. Meer . . . 

— Naïm Abou-Jaoudé, voorzitter van het Uitvoerend Comité van Dexia Asset Management

Tot voor kort hielden institutionele beleggers en vermogensbeheerders zich slechts marginaal bezig met verantwoord beleggen. Een uitzondering is Dexia Asset Management, dat al elf jaar actief is op gebied van SRI. Mariska van der Westen toog naar België voor een duurzaam en verantwoord gesprek. Meer . . . 

— Marcel Andringa, hoofd investeringsstrategie bij SPF beheer

Micro-kredieten spreken tot de verbeelding, maar zijn vaak te ‘micro’ om substantieel in te investeren. SPF Beheer heeft daar wat op gevonden: Door samen te werken met het Koninklijk Instituut voor de Tropen kan pensioengeld rechtstreeks worden belegd in kleinschalige projecten met groot potentieel. Mariska van der Westen laat zich voorlichten over jatrophanoten en biodiesel. Meer . . . 

— Ronald Wuijster, hoofd Strategie en Research bij ABP

Op een rustige zondagavond in maart slingerde het televisieprogramma Zembla schokkende beelden de Hollandse huiskamers binnen: pensioenfondsen die zich als hongerige geldwolven verrijken aan akelig oorlogstuig en arme kindertjes. De werkelijkheid ligt genuanceerder. Hoe gaan pensioenfondsen ‘in het echt’ om met maatschappelijk verantwoord beleggen, en tegen welke uitdagingen loopt de sector aan? Mariska van der Westen brengt de nuances voor u in kaart. Meer . . . 

Er zijn verschillende manieren waarop institutionele beleggers om kunnen gaan met verantwoord beleggen. Op basis van negatieve selectiecriteria kan men bepaalde beleggingen uitsluiten. Meer . . . 

Voor veel pensioenfondsen, die door de verscherpte regelgeving toch al de handen vol hebben, betekent maatschappelijk verantwoord beleggen een aanzienlijke taakverzwaring. Meer . . . 

Of men zich nu bedient van uitsluiting, positieve selectie of enig ander instrument, maatschappelijk verantwoord beleggen staat of valt met de beschikbaarheid van betrouwbare informatie over de activiteiten van ondernemingen. Meer . . . 

— Rients Abma, directeur Eumedion

Op 23 april presenteerden Eumedion en de Nederlandse Corporate Governance Stichting de resultaten van een onderzoek naar de wijze waarop institutionele beleggers zoals pensioenfondsen zich inzetten voor goed ondernemingsbestuur. Het goede nieuws is dat men zich meer bewust is van zijn verantwoordelijkheid als aandeelhouder. Het slechte nieuws is dat de aandeelhoudersbetrokkenheid vooral symbolisch is. Mariska van der Westen vroeg Eumedion-directeur Rients Abma naar de conclusie: Men heeft de mond vol van goed bestuur, maar in de praktijk blijft het vaak bij woorden. Meer . . . 

— Henri Lepoutre, Hewitt Associates

Governance heeft ook in de pensioensector zijn opwachting gemaakt met het rapport ‘Principes voor goed pensioenfondsbestuur (Pension Fund Governance)’ van de Stichting van de Arbeid van december 2005. Henri Lepoutre en Dries Nagtegaal, beiden werkzaam bij Hewitt Associates B.V., zetten de haken en ogen van goed intern toezicht op een rijtje. Meer . . . 

— Harry Kat, professor aan de City University London

Op 23 mei kwamen deskundigen en pensioenprofessionals op uitnodiging van npn samen in Amsterdam om tijdens het congres ‘PensioenPerspectief: Alternatieve beleggingen’ de voetangels en voordelen van alternatieve categorieën in kaart te brengen vanuit het perspectief van pensioenfondsen. Mariska van der Westen doet verslag van een alternatieve dag. Meer . . . 

Nederlandse pensioenfondsen investeren nog steeds zeer beperkt in hedgefondsen, maar ondanks de risicovolle reputatie van de categorie komt daar langzaam verandering in. Maaike Veen liet zich bijpraten door de deskundigen. Het is zaak om in een fund-of-hedge funds te beleggen, adviseren zij. Die bieden pensioenfondsen diversificatie van de beleggingsportefeuille en het grote voordeel van een lage tot soms negatieve correlatie met aandelenbeleggingen.

Meer . . . 

De categorie Vastrentende Waarden behaalde over april – net als de maand daarvoor – een rendement van -0.4%, waardoor het rendement over de eerste vier maanden van het jaar op -0,1% uitkwam. Meer . . . 

— Almar Rietberg, senior fiduciair manager bij Kempen Capital Management

De belangstelling voor fiduciair beheer onder institutionele beleggers neemt toe. Tegelijkertijd hebben marktpartijen niet stilgezeten en er melden zich voortdurend nieuwe aanbieders aan. Volgens sommigen is er zelfs sprake van wildgroei, en zien we straks door de fiduciaire bomen het bos niet meer. Staat fiduciair voor minder zorgen, of juist meer? Mariska van der Westen ging op zoek naar het vertrouwen in fiduciair beheer. Meer . . . 

— Oscar Vermeulen

Fiduciair beheer wordt doorgaans gepresenteerd als een totaaloplossing waarbij pensioenfondsen het gehele vermogensbeheertraject uitbesteden. Een kleine partij gooit fiduciair beheer echter over een andere boeg: Mariska van der Westen sprak met Altis, aanbieder van ‘fiduciaire insourcing’. Meer . . . 

— Patrick Dunnewolt, executive director business development voor de Benelux en Ruud Hendriks, co-head Sales voor Europa, Midden-Oosten en Afrika

Goldman Sachs AM kreeg in 2002 het allereerste fiduciaire mandaat in Nederland toegewezen. Vijf jaar en vele mandaten later is het concept in de markt danig gemuteerd, maar GSAM houdt onverstoorbaar vast aan het originele model. Mariska van der Westen in gesprek met een eigenwijze fiduciair.

Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Kapital Management

Zeker geen gemakkelijke oplossing Meer . . . 

— Leo Witkamp, algemeen directeur Pensioenfonds PNO Media

In het Hilversumse hart van omroepland, in het voormalige NCRV-gebouw en op een steenworp afstand van Endemol, zetelt media-pensioenfonds PNO. Het bedrijfstakpensioenfonds voor de media viert dit jaar zijn 60e verjaardag. Mariska van der Westen toog naar Hilversum voor een kijkje achter de schermen. Meer . . . 

— Sikko van Katwijk, bestuursvoorzitter van Pensioenfonds Citigroup

Stichting Pensioenfonds Citigroup staat al sinds 1966 stevig geworteld in de Nederlandse pensioenpolder. Maar het pensioenfonds kijkt verder dan de landsgrenzen. Mariska van der Westen sprak met Sikko van Katwijk, bestuursvoorzitter, over de grote plannen van een klein fonds: “Het Nederlandse pensioenfonds is niet meer dan een tussenoplossing. De volgende stap is Europa; en dan de wereld.” Meer . . . 

— Peter J.C. Borgdorff, directeur VB

Op 4 december presenteerde de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) het boek ‘Kosten en baten van collectieve pensioensystemen’. Mariska van der Westen sprak met VB-directeur Peter J.C. Borgdorff over de meerwaarde van collectieve regelingen en over de mogelijkheden van pensioen in natura. Meer . . . 

— George Möller - CEO Robeco

Robeco is erop gebrand zijn reputatie op het gebied van energiek gespecialiseerd vermogensbeheer nieuw leven in te blazen en is van plan dit te doen door acquisities. Deze honger wordt verder versterkt door een toenemende winstgevendheid, die ten dele veroorzaakt wordt door het minimaliseren van de kosten. George Möller, de CEO van de onderneming, spreekt met Thomas Escritt over de plannen voor de toekomst. Meer . . . 

— Gerard Roelofs, partner bij consultant Watson Wyatt, vergelijkt ‘matchen’ met een levensverzekering.

Het verschil in rentegevoeligheid tussen beleggingen en verplichtingen speelt menig pensioenfonds parten. Over de vraag of het durationgat nu wel of niet gedicht moet worden, wordt in pensioenland heel verschillend gedacht. To match or not to match, that’s the question. Mariska van der Westen verdiepte zich voor u in het duratie-dilemma. Meer . . . 

— Maarten van Ginkel, accountant bij PricewaterhouseCoopers

Het nieuwe Financieel Toetsingskader zet pensioenfondsen ertoe aan om het renterisico af te dekken, en te zoeken naar manieren om de durationkloof tussen verplichtingen en vermogen zoveel mogelijk te dichten. Dat geldt voor verplichte bedrijfstakpensioenfondsen niet anders. Maar wat voor consequenties heeft dit voor de z-score? Een bijdrage van Erik Martens, directeur Bpf AVH; Maarten van Ginkel, accountant bij PricewaterhouseCoopers en Kees Zweekhorst jr., directeur van de Stichting Performance. Meer . . . 

Aan de overzijde van het Kanaal pakt men de kloof tussen verplichtingen en beleggingen anders aan dan in Nederland. Waarin zitten ‘m de verschillen? Mariska van der Westen vroeg het aan Duncan Rankin, Product Specialist Director bij Threadneedle. Meer . . . 

— Sikko van Katwijk, bestuursvoorzitter van Pensioenfonds Citigroup

De Stichting Grafische Bedrijven (GBF) heeft met ingang van 1 januari jongstleden Altis Investment Management aangesteld als multi-managementadviseur. Het mandaat sluit aan bij de strategische keuze van het Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) om het merendeel van de aandelenportefeuille in een multi-managerstrategie te gaan beheren, maar tegelijkertijd de interne know-how te bewaken en uit te breiden. GBF kiest daarmee voor fiduciaire ‘insourcing’ in plaats van outsourcing. Anke Claassen vroeg Dirk Wieman, Directeur Beleggingen van GBF, wat deze benadering inhoudt. Meer . . . 

December jongstleden maakten State Street Global Advisors (SSgA) en Stichting Pensioenfonds ABP (ABP) bekend hun strategische partnerschap Global Alliance uit te breiden met 100 miljoen dollar aan acquisitiegeld en 1 miljard dollar aan startkapitaal. npn vraagt Paul Spijkers, CIO Alternatieve Beleggingen van ABP en Jared Chase, voorzitter van Global Alliance naar de toekomstplannen. Meer . . . 

In de afgelopen jaren heeft het weer zich ontwikkeld van cliché-gespreksonderwerp tot interessante beleggingscategorie. Mariska van der Westen sprak met weerman Alex Schippers, hoofd van ABN Amro’s weerderivatendesk, over de vooruitzichten. Meer . . . 

Aan de duizelingwekkende groei van de Chinese economie met groeipercentages van meer dan 10% komt voorlopig geen einde. De Chinezen worden steeds rijker en gaan steeds meer consumeren. Volgens analisten zal consumptie straks de motor zijn van de groei. Maaike Veen peilde de stemming onder China-kenners: “Het is niet onwaarschijnlijk dat China in dertig jaar tijd de grootste economie van de wereld is.” Meer . . . 

— Stefan Cornelissen, Prudential M&G

Pensioenfondsen kijken steeds vaker naar infrastructuurfondsen als een interessante beleggingscategorie. Hebben we met een nieuwe hype te maken? Stefan Cornelissen, verantwoordelijk voor de Nederlandse institutionele activiteiten van de Britse vermogensbeheerder Prudential M&G, schrijft deze bijdrage op eigen titel. Meer . . . 

De International Accounting Standards Board, IASB, geeft de voorkeur aan onmiddellijke inaanmerkingneming van actuariële winsten en verliezen van defined-benefitregelingen in de winst– en verliesrekening. Stephen Bouvier doet verslag. Meer . . . 

— Rob Bauer, hoogleraar Institutionele Beleggers aan de Universiteit van Maastricht en tevens Academic Director van de Netspar-UMBS Academy

In maart lanceren Netspar en de Universiteit van Maastricht een educatief programma voor professionals in de pensioenfondssector. Geen ordinaire bijscholingscursus maar een academisch traject van hoog niveau: de bedoeling is om een kenniscentrum te vormen van internationale allure. Mariska van der Westen ging op cursus in ‘pension Valley aan de Maas’ en liet zich bijspijkeren door Rob Bauer, Hoogleraar Institutionele Beleggers aan de Universiteit van Maastricht. Meer . . . 

De NPFI toont een rendement van 7,2% over het jaar 2006 inclusief de effecten van valuta-afdekking. De bijdrage van de afdekking van valuta’s aan het behaalde totaalrendement is daarbij dit jaar aanzienlijk met een impact van 1,4%. Mede vanwege de stijgende rentetarieven hebben vooral Aandelen en Onroerend Goed aan dit positieve jaarrendement bijgedragen. Gezien het totaalrendement van de NPFI van slechts 0,5% over het eerste half jaar kan daarbij worden geconcludeerd dat het positieve jaarrendement vooral in de tweede helft van het jaar is bewerkstelligd. Meer . . . 

De maand november liet een bescheiden positief rendement zien voor de NPFI. Het maandrendement bereikte 0,3% onder de positieve invloed van valuta-afdekkingsstrategieën. Meer . . . 

Eén van de grootste bezwaren tegen de z-score is dat de performancetoets negatief kan uitvallen terwijl de beleggingsresultaten goed zijn. Bedrijfstakpensioenfonds AVH (Agrarische en Voedselvoorzieningshandel) ondervond dit aan den lijve. Op verzoek van npn legde Erik Martens, directeur Bpf AVH, de case van zijn pensioenfonds uit samen met Martin de Gelder, actuaris bij Hewitt Associates, Maarten van Ginkel, accountant bij PricewaterhouseCoopers en Kees Zweekhorst jr., directeur van de Stichting Performance. Mariska van der Westen vroeg hoe het zit: Is men de z-score zat? Meer . . . 

PME, het bedrijfstakpensioenfonds voor de Metalektro, kondigde in oktober zijn besluit aan om 270 miljoen euro te investeren in 300 km2 bosterrein in de VS – meer dan al het bos in Nederland. Pirkko Juntunen onderzocht de mogelijkheden van duurzaam hout, een nieuwe assetklasse voor Europese pensioenfondsen. Meer . . . 

Aan pensioencongressen geen gebrek: De agenda’s van de pensioenwereld staan bol van de bijeenkomsten. Elke week is er wel een seminar over deze of gene assetcategorie of beleggingsstrategie. ‘De Nederlandse Pensioenfonds-Top’ bleek echter van een geheel ander kaliber. Meer . . . 

Met het oog op de naderende invoering van het FTK is voor pensioenfondsen – naast durationverlenging van de vastrentende waarden – de verdere diversificatie van de beleggingsportefeuille een belangrijke actuele ontwikkeling. In dit artikel beschrijven Phil Page en Pieter Kraan, investment consultants bij Hewitt Associates, de voornaamste aspecten van infrastructuurbeleggingen, een relatief nieuwe beleggingscategorie die een aantrekkelijke toevoeging kan zijn aan de portefeuille van pensioenfondsen. Meer . . . 

Fair Value and Pension Fund Management is samengesteld door Niels Kortleve (PGGM), Theo Nijman (Universiteit Tilburg) en Eduard Ponds (ABP) (Elsevier Science, 2006). Naast de redacteurs hebben een aantal vermaarde auteurs een bijdrage geleverd, waaronder Jon Exley, Keith Ambachtsheer en Zvi Bodie. In het boek wordt een schets van de huidige situatie van (Nederlands) pensioenfondsmanagement gegeven en worden de ‘fair value’-principes en -technieken uit de doeken gedaan. Daarnaast wordt een aantal praktijkvoorbeelden gegeven, waarmee nieuwe inzichten worden getoond. Meer . . . 

In een gezamenlijke aanbeveling roepen de koepelorganisaties Opf en VB pensioenfondsen op om transparantie te bedingen in de vergoeding die aan effectenhuizen wordt betaald. Het liefst zouden de koepels zogenaamde ‘soft dollar’-arrangementen helemaal uit het straatbeeld zien verdwijnen. Moeten we vanaf nu hard zijn voor zachte dollars? Mariska van der Westen vroeg het voor u na. Meer . . . 

— Peter Borgdorff, Vereniging voor Bedrijfstakpensioenfondsen

De overheid speelt al enige tijd met de gedachte om uitbesteding voor pensioenfondsen verplicht te stellen. Experts menen dat het ministerie van Financiën met een radikaal plan komt dat de sociale partners buiten spel zet en de pensioenfondsen zonder pardon inlijft bij het verzekeringswezen. Bram van den Oever ging poolshoogte nemen. Meer . . . 

— Nijssen: “Consolidatie is onontkoombaar”

Nederland telt ongeveer 100 bedrijfstakpensioenfondsen en 600 ondernemingspensioenfondsen. Vooral die laatste categorie is de laatste jaren sterk in aantal afgenomen. Jan Nijssen bespreekt de sterke consolidatietendens in de pensioensector. Meer . . . 

De discussie over de invoering van het Financieel Toetsingskader (FTK) en het toezicht door De Nederlandse Bank lijkt naar alle tevredenheid te zijn afgerond. Directeur Gerard van Dalen van pensioenfonds PME vindt het tijd dat de Sociale Verzekeringsbank als uitvoerder van de AOW ook onder het toezicht van De Nederlandse Bank en de Autoriteit Financiele Markten komt te vallen. Meer . . . 

Beursgenoteerd vastgoed is te duur. Toch is het geen goed idee om de vastgoedbeleggingen terug te schroeven, vinden experts: het moet niet minder, maar anders. Bram van den Oever vroeg om uitleg.

Meer . . . 

Het is lente en de z-scoretoetsen staan weer in bloei. Maar meten deze instrumenten wel datgene wat de premiebetaler wil weten? Jan Bertus Molenkamp, senior fiduciair manager bij Kempen Capital Management en Kees Zweekhorst senior, directeur van Stichting Performance, gaan op onderzoek. Meer . . . 

npn vroeg zijn lezers vragen samen te stellen voor de toezichthouder de Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financicële Markten (AFM). De vragen en antwoorden presenteren wij hieronder. Meer . . . 

Volgens DNB kan Nederland zich als vestigingsland voor pensioenfondsen prima meten met landen als Ierland en Luxemburg. Bij buitenlandse instellingen op zoek naar de ideale vestigingsplaats is ons land echter vooralsnog geen populaire pensioenbestemming. Hoe aantrekkelijk is Nederland? Mariska van der Westen ging op zoek naar het pensioenparadijs. Meer . . . 

Na meer dan 50 jaar krijgt Nederland een nieuwe pensioenwet om de regelgeving aan te passen aan een sterk veranderde samenleving. De wet is broodnodig, maar de regering moet niet te veel willen regelen, zo waarschuwen de Stichting voor de Arbeid en pensioenfondsen in de consultatieronde. Door Maaike Veen. Meer . . . 

Het kortetermijndenken dat er met het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK) en IFRS ingeslopen is heeft veel mensen in de pensioenwereld aan het denken gezet. Sommigen vermoeden dat de veranderingen een zodanige impact gaan hebben dat pensioenfondsen als bedrijf moeten gaan opereren. Bram van den Oever bekijkt deze nieuwe trend nader. Meer . . . 

Uit de definitieve cijfers van de WM Company blijkt dat Nederlandse pensioenfondsen het met een gemiddeld rendement van 14,8% over 2005 heel goed gedaan hebben. Meer . . . 

Het is altijd fijn om de eerste te zijn. Wim Blaasse, managing director van Dutch Infrastructure Fund (DIF), kan dat bevestigen. DIF is het eerste beleggingsfonds in Nederland dat instellingen de mogelijkheid biedt geld te verdienen aan de bouw of renovatie van autowegen, ziekenhuizen, overheidsgebouwen en dergelijke langlopende projecten. Meer . . . 

De voorlopige cijfers van WM Performance Services laten voor de Nederlandse Pensioen Fonds Index (DPFI) voor 2005 een redelijk goede performance zien. Inclusief onroerend goed schat WM dat het gemiddelde rendement rond de 14.7% ligt. Dit zou het derde achtereenvolgende jaar zijn dat Nederlandse pensioenfondsen een bovengemiddeld rendement hebben behaald.

Meer . . . 

Als vervolg op de bekende z-score heeft de Stichting Performance een nieuwe score ontwikkeld: de P-square score.  Met genoegen presenteert npn de nieuwe score. Dit stuk is geschreven door de Stichting Performance.

Meer . . . 

De nieuwe internationale accountingstandaard heeft alleen betrekking op ondernemingen en laat pensioenfondsen dus officieel buiten schot. Maar indirect komen fondsen wel degelijk onder schot te liggen. Bram van den Oever neemt de IFRS-paradox in het vizier. Meer . . . 

International Accounting Standard 19 (IAS 19) en het nieuwe financiële toetsingskader (FTK) brengen beide pensioen in rekening. Wat zijn de verschillen tussen de beide stelsels, en wat zijn de overeenkomsten? Roland van Gaalen, vennoot en hoofd onderzoek bij Watson Wyatt Brans & Co, geeft een toelichting.

Meer . . . 

Jan Bertus Molenkamp doet verslag over Actoren in het beleggingsproces, een boek recentelijk uitgegeven door de Stichting Performance.

Meer . . . 

Nu het ‘fair value’-denken de toon aangeeft zijn veel pensioenfondsen op zoek naar creatieve oplossingen die enerzijds de grootste risico’s wegnemen, maar anderzijds wel de dekkingsgraad laten profiteren bij een rentestijging. Theo Kocken, algemeen directeur Cardano Risk Management, bespreekt de mogelijkheden. Meer . . . 

Op 16 juni 2005 nam de pensioenwereld afscheid van Jean Frijns als waarnemend voorzitter van de Directieraad en directeur vermogensbeheer bij het ABP. Bij zijn afscheid ontving hij niet alleen een koninklijke onderscheiding maar ook is er een boek uitgegeven ter gelegenheid van het afscheid. Jan Bertus Molenkamp, geassocieerd met de Vrije Universiteit Amsterdam, bespreekt het uitzonderlijke boek, ‘vergezichten’. Meer . . . 

Nu het duidelijk is dat het niet lukt om de pensioenwet en het FTK per 1 januari 2006 in te voeren, blijft het toch aftellen naar de jaarwisseling. VUT, Prepensioen en levensloop (VLP), de nieuwe pensioenwet en ook het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK) blijven grote dossiers voor pensioenfondsen. In het teken van deze veranderingen sprak npn met de pensioenkoepels, Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) en de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen (Opf), over een aantal actuele onderwerpen. Meer . . . 

De bestuurscode voor pensioenfondsen die momenteel door de STAR wordt voorbereid kan ingrijpende gevolgen hebben voor de bestuursstructuur van pensioenfondsen. Terwijl de pensioenwereld wacht op het definitief advies van de STAR blikt Bram van den Oever vooruit. Meer . . . 

Het Defined Contribution-model staat volop in de belangstelling. Meerdere pensioenfondsen denken erover op dit systeem over te stappen. Bram van den Oever ging op onderzoek: Waar komt deze trend vandaan, en waar gaat hij naar toe?

Meer . . . 

Het FTK brengt de kosten van de pensioenregelingen in beeld. Maar pensioenfondsen moeten daarvoor wel een prijs betalen. Hoe kostbaar is het nieuwe toetsingskader? Bram van den Oever maakt de rekening op.

Meer . . . 

De kosten van het nieuwe Financiële Toetsingskader voor pensioenfondsen zitten in verschillende hoeken. Niettemin zijn er ook gevolgen voor de Nederlandse economie als geheel. Met vragen over deze gevolgen ging Bram van den Oever naar Adam Rose, Head of Derivative Sales bij ABN Amro Bank.

Meer . . . 

Pensioenvermogensbeheer is een complexe zaak die hoge eisen stelt aan organisatie en deskundigheid. Daarom wordt steeds vaker gekozen voor fiduciair beheer: een vorm van uitbesteding waarbij de zorgen rond vermogensbeheer worden toevertrouwd aan één deskundige partner die alle aspecten van het investeringsproces overziet en integreert. Een artikel geschreven door Ruud Hendriks, managing director en co-head sales voor Europa, Midden Oosten en Afrika van Goldman Sachs Asset Management.

Meer . . . 

Sommige custodians zijn van mening dat het van wezenlijk belang is om een lokale aanwezigheid te hebben op bepaalde Europese markten, terwijl anderen vinden dat toegang van op afstand ook een werkbare oplossing is voor wat bepaalde landen betreft. In ieder geval is men het erover eens dat schaalvoordelen van minder belang zijn in de mondiale markt van custodians voor pensioenfondsen. Bram van den Oever schrijft hierover. Meer . . . 

De directie heeft besloten over te stappen op een andere fondsbeheerder. Er wordt naar nieuwe beheerders gezocht en inmiddels is de persoon aangesteld – de transition manager – die de overstap (‘Transition’) zal begeleiden en uitvoeren. Meer . . . 

Veel pensioenfondsen beleggen in small en midcaps, maar er zijn ook wel fondsen die beleggen in zogenaamde ‘micro-caps’: ondernemingen met een marktkapitalisatie van minder dan 200 miljoen euro. Het gaat hierbij om aandelen die liquiditeitsproblemen met zich mee kunnen brengen en die niet eens een benchmark hebben, maar die aan de andere kant ook al goede rendementen en een geringere mate van volatiliteit hebben laten zien. Hebben we het hier over een interessante sub-categorie? Welke bijdrage kunnen micro-caps leveren aan de beleggingsportefeuille? Hugo Greenhalgh maakt de balans op.

Meer . . . 

Nu de regelgeving wordt aangescherpt en vermogensbeheer steeds complexer wordt staan kleinere pensioenfondsen op de tocht. Schaalvergroting is geen luxe meer maar noodzaak. Hoe kan een pensioenfonds zich meten met de ‘groten’ en toch zelfstandig blijven? Bram van den Oever gaat op onderzoek.

Meer . . . 

Kan het terugschroeven van de pensioenambitie naar 60 procent van het laatstverdiende salaris het pensioenstelsel in vergrijzend Nederland betaalbaar houden? Casper van Ewijk, onderdirecteur van het Centraal Planbureau (CPB), onderzoekt de mog