INHOUD » MARKTEN ONDER DE LOEP

De daling van huisprijzen in de Verenigde Staten en de negatieve gevolgen hiervan op de consument is in principe economisch gezien een binnenlands Amerikaans probleem. Meer . . . 

Wat in de zomermaanden van 2007 begon als een crisis in de hypotheekmarkt voor minder kredietwaardige consumenten is in de laatste maanden in sterkere mate aan het overslaan naar andere segmenten van de kredietmarkten. Meer . . . 

Ten opzichte van de gematigde negatieve visie van Fortis Investments voor de economische groeivooruitzichten in de G7 landen staat een positievere verwachting voor de landen in Azië. De ontwikkelingslanden in de wereld, en in het bijzonder China en India, hebben in de afgelopen jaren een inhaalslag ten opzichte van de oude industriële wereld gemaakt. De kracht van deze economische groei geeft ons vertrouwen in de toekomst, ondanks dat de teruggang van de export naar de Verenigde Staten van invloed zal zijn op de te verwachte economische groeicijfers. Op basis van deze positieve economische visie gaat binnen de aandelenportefeuille onze grootste voorkeur uit naar aandelenbeleggingen in Azië. Meer . . . 

Blijft de groei van de Europese economie overeind? Als gevolg van de grote financiële verliezen die de banken hebben te lijden op hun uitstaande Amerikaanse hypotheekportefeuille is een grote onzekerheid ontstaan over welke financiële instellingen deze verliezen in de boeken hebben. Meer . . . 

Na een herstel van de Amerikaanse aandelenmarkt in de maanden september en oktober, mede dankzij de renteverlagingen door de Amerikaanse centrale bank, is het sentiment op de aandelenmarkt in november weer duidelijk verslechterd. Meer . . . 

Kan de sterke economische groei in Azië zich in 2008 voortzetten? Ten opzichte van de negatieve visie van Fortis Investments voor de economische groei in de G7 landen, staat een optimistische verwachting voor de landen in Azië. Meer . . . 

Een opvallende ontwikkeling in de afgelopen maanden is de aanhoudende appreciatie van de euro ten opzichte van de dollar. Enerzijds wordt dit veroorzaakt door de renteverschillen tussen de Eurozone en de VS. Meer . . . 

De Amerikaanse economie is het afgelopen jaar in een lagere versnelling geraakt. Grootste boosdoener is en blijft de huizenmarkt, waar de problemen nog verre van over zijn. Meer . . . 

De meeste Aziatische economieën (uitgezonderd Japan) zijn vrij goed beschermd tegen een groeivertraging in de rest van de wereld. De kredietcrisis heeft hier weinig impact gehad. Meer . . . 

Alle regio's binnen Vastrentende Waarden lieten in juni - net als de voorgaande maanden - een negatief rendement zien. Euro Obligaties stonden onder invloed van een verdere verhoging van de basisrentetarieven van de ECB. Het negatieve rendement van Internationale Obligaties (-1,2%) werd mede veroorzaakt door de verder voortgaande appreciatie van de euro ten opzichte van enkele belangrijke hoofdvaluta. Het totaalrendement van deze categorie kwam daardoor uit op -0,6% over de maand juni, respectievelijk -1,7% over de eerste helft van het jaar. Meer . . . 

In de eerste helft van het jaar is de groei van de Europese economie sterker geweest dan verwacht. Zal deze trend zich voortzetten of zullen de problemen op de Amerikaanse huizenmarkt ook een negatief effect op de Europese economie gaan veroorzaken? Fortis Investments denkt dat de problemen op de Amerikaanse huizenmarkt een binnenlands probleem zijn. De Amerikaanse consument zal voorzichtiger met zijn bestedingen omgaan, maar dit zal slechts een zeer beperkte negatieve invloed op de Europese economie hebben. Meer . . . 

In de afgelopen weken zijn de onzekerheden over de omvang van de negatieve financiële gevolgen van de zwakke hypotheekmarkt in de Verenigde Staten weer flink toegenomen. Meer . . . 

Als gevolg van de zwakke Amerikaanse huizenmarkt mag worden verwacht dat de Amerikaanse consument zijn bestedingen zal matigen, al verwacht Fortis Investments geen recessie in de Verenigde Staten. Hierdoor zal de exportgroei naar de Verenigde Staten uit deze regio afnemen. Toch verwachten we niet dat dit een sterke negatieve factor zal zijn voor de economische groei in Azië. Hier staat namelijk tegenover dat de interne vraag zich sterk ontwikkelt, terwijl dankzij de voorspoedige groei in Europa de exportgroei naar deze regio flink is aangetrokken. We verwachten dan ook dat de economische groei in Azië zich voorspoedig zal voortzetten. Onze voorkeur in de aandelenportefeuille gaat daarom naar Aziatische aandelenbeleggingen uit. Meer . . . 

Een van de belangrijkste ontwikkelingen van de laatste jaren in de Eurozone is de forse daling van de werkloosheid. Bedroeg de werkloosheid in de eerste helft van 2005 nog 8,8-8,9%, in april was dit percentage gedaald tot iets boven 7%. Meer . . . 

De Amerikaanse economie is het afgelopen jaar duidelijk afgekoeld en liet over het eerste kwartaal van 2007 een groei van 0,6% op jaarbasis zien. De problemen zitten vooral in de voorraadcorrectie op de huizenmarkt. Meer . . . 

In het eerste kwartaal expandeerde de Japanse economie met 2,4% vergeleken met het voorgaande kwartaal (geannualiseerd). Gezien de forse groei in het vierde kwartaal ligt het tempo van de groei, na ondermaatse groei in het tweede en derde kwartaal van vorig jaar, opnieuw boven het langjarige gemiddelde. Meer . . . 

De grote vraag voor de aandelenmarkten in deze regio is of de Amerikaanse consument zijn geld blijft besteden. De ervaring heeft geleerd dat de bestedingen van de Amerikaanse consument een belangrijke invloed hebben gehad op de groei van de economie in Azië en Japan, en daarom op het verloop van de aandelenmarkten in deze regio. Meer . . . 

Brengen de problemen op de hypotheekmarkt de financiële sector in gevaar? De problemen op de hypotheekmarkt voor minder kredietwaardige consumenten hebben naar de mening van de financiële markten de kans op een recessie in de Verenigde Staten vergroot. Meer . . . 

Hoe ver zal de Europese Centrale Bank haar rente kunnen gaan verhogen? Ondanks de duidelijke vertraging van de economische groei in de Verenigde Staten blijft de groei van de economie in de eurozone beter dan verwacht presteren. Meer . . . 

De Europese economie verkeert in goede conditie. Het vertrouwen van zowel consumenten als producenten bevindt zich op een historisch hoog niveau. In Duitsland, de grootste economie van de Eurozone, steeg het ondernemersvertrouwen in december tot het hoogste niveau sinds 1991, het jaar van de eenwording. Meer . . . 

Hoewel de economische cijfers in de VS in de laatste maanden van 2006 gemengd waren, is de VS dit jaar sterk begonnen. De laatste cijfers op het gebied van de productie, de consumptie, de huizen- en de arbeidsmarkt waren veelal beter dan verwacht. Meer . . . 

In de Aziatische regio ontwikkelt de economie zich gunstig. Wel waren er de afgelopen tijd enkele verrassingen. De Japanse centrale bank verraste de financiële markten door de rente niet te verhogen. Veel economen rekenden op een renteverhoging met 0,25%-punt naar 0,5%, mede omdat de bestedingen van de Japanse consument in het vierde kwartaal van 2006 zijn aangetrokken. Dit zal een positieve invloed hebben op de economische groei. Bovendien steeg het vertrouwen van Japanse ondernemers in december naar het hoogste niveau in twee jaar. Daarnaast groeide de industriële productie in november met een kleine 5% op jaarbasis. Wij verwachten dat de Japanse centrale bank de rente alsnog in het eerste kwartaal van dit jaar zal verhogen. Meer . . . 

Kan Azië zich dit keer loskoppelen van de Amerikaanse groeivertraging? Een groeivertraging van de Amerikaanse economie heeft in het verleden altijd via dalende exporten een negatieve invloed op de economie in Azië gehad. Meer . . . 

Ten aanzien van de VS is het de vraag of de zwakke huizenmarkt de Amerikaanse economie in een recessie zal brengen. Fortis Investments verwacht niet dat de Amerikaanse economie als gevolg van de neergang in de huizenmarkt in een recessie zal belanden. Meer . . . 

Blijft de Europese consument positief gestemd? Fortis Investments verwacht dat de economische groei in Europa op een goed niveau zal blijven, omdat de binnenlandse vraag relatief sterk zal zijn. Meer . . . 

De economische groei van Japan en de andere landen in Azië blijft zich gunstig ontwikkelen. Hoewel de Chinese overheid maatregelen heeft genomen om de economie af te koelen, is hiervan nog niet veel te merken. De industriële productie groeide in augustus nog altijd met 15,7% ten opzichte van een jaar eerder. In juli was het vergelijkbare groeicijfer 16,7%. In India nam de industriële productie in juli toe met 12,4% ten opzichte van dezelfde maand van vorig jaar. Meer . . . 

Voor het eerst in 11 jaar lieten huizenprijzen in de VS een (lichte) daling zien. Er is hierdoor een nieuwe situatie ontstaan voor de grootste economie ter wereld. De hausse op de huizenmarkt (en lage rentes) gaf consumenten ruimte om hun bestedingen op te voeren. Zij brachten hun gezinsbegroting in evenwicht door een (extra) hypotheek op hun huis te nemen en hun spaargeld aan te spreken. Hierdoor steeg de consumptie als deel van het totale bruto binnenlandse product van de VS verder, namelijk tot 71%. Meer . . . 

De Europese economie staat er veel beter voor dan in jaren het geval is geweest. Hoewel enkele indicatoren (bijvoorbeeld de IFO-index in Duitsland) hun hoogste punt achter de rug lijken te hebben, geven andere cijfers aan dat het economische ‘momentum’ nog altijd sterk is. Zo steeg het economische sentiment in de regio volgens de barometer van de Europese Commissie in september verder tot 109,3 punten (+ 1 punt). De index van de Europese Commissie heeft een behoorlijk betrouwbare relatie met de groei van het bruto binnenlandse product; het niveau van de index wijst op een groei van 3% ten opzichte van een jaar eerder. Meer . . . 

De Japanse economie heeft het afgelopen jaar geprofiteerd van het duidelijk aantrekken van de wereldeconomie. Vooral de kapitaalinvesteringen zijn flink gestegen. Daarnaast is de werkgelegenheid duidelijk verbeterd. Maar de consument is nog steeds voorzichtig met zijn bestedingen. Het sterke herstel van de Japanse economie is wel over zijn top heen. De aandelenmarkt kon in het begin van het jaar nog profiteren van de gunstige economie, maar sindsdien hebben een paar beursschandalen het optimisme aangetast. Hierdoor is de binnenlandse belangstelling voor de aandelenmarkt weggevallen, en zijn de koersen in een neerwaartse trend terecht gekomen.

Ook het einde van het tijdperk van Premier Koizumi in september komt het sentiment niet ten goede. Gegeven de uitzonderlijke positie die Premier Koizumi inneemt is het de vraag of zijn opvolger het huidige herstructureringsproces zal voortzetten. Fortis Investments heeft hier zijn twijfels over en is daarom mede door de hoge waardering duidelijk onderwogen in Japanse aandelen. De obligatiemarkt is in de greep van het toekomstige rentebeleid van de Japanse centrale bank. Als gevolg hiervan verwachten we een lichte stijging van de rente.

Over de aandelenmarkten in de regio Azië exclusief Japan zijn wij het meest positief, en vooral op de langere termijn. De Chinese economie blijft op de middellange termijn een belangrijke groeimotor voor deze regio. De binnenlandse vraag zal hier de komende jaren van profiteren.

Sinds begin mei waren de internationale aandelenmarkten in de greep van de vraag wat de Federal Reserve zou gaan doen. Een onverwacht oplopen van de kerninflatie vergrootte de kans op verdere renteverhogingen, en dit deed het aandelenmarktsentiment geen goed. Sinds eind juni geven economische indicatoren over het algemeen aan dat de economische groei aan het vertragen is. In het bijzonder de huizenmarkt toont een duidelijke afzwakking. Deze groeivertraging stelde de Federal Reserve in staat om op acht augustus haar beleid van 17 achtereenvolgende renteverhogingen te stoppen, en een afwachtende houding aan te nemen. Beleggers hoopten dat dit het begin zou zijn van een koersrally, maar zoals Fortis Investments had verwacht kwam deze hoop te vroeg. De volgende onzekerheid heeft de aandelenmarkt namelijk al weer in beslag genomen.

De aandelenmarkten zijn nu in de greep van de vraag hoeveel de Amerikaanse groei zal gaan vertragen. De hogere rente, de flinke stijging van de benzineprijzen en de verslechterende gang van zaken op de huizenmarkt hebben de verwachting vergroot dat de teruggang van de Amerikaanse economie wel eens sterker kan zijn dan eerder verwacht. Wij voorzien een lager dan verwachte economische groei en staan daarom negatief tegenover Amerikaanse aandelen en aandelenbeleggingen in het algemeen. Maar een eindjaar-rally blijft naar onze mening nog altijd mogelijk.

In het eerste half jaar is de groei van de economie in de eurozone goed op stoom gekomen. Maar zet de economische groei ook door? Het producentenvertrouwen is op het hoogste niveau sinds jaren, en na een trage start beginnen de consumentenbestedingen in de laatste maanden aan te trekken dankzij een verbeterende werkgelegenheid. Dit heeft ertoe geleid dat de Europese centrale bank haar beleid van renteverhogingen heeft doorgezet, en naar verwachting in de tweede helft van het jaar zal voortzetten.

Ondanks onze verwachting dat de groei van de Amerikaanse economie lager zal uitvallen dan verwacht, voorzien wij dat de groei van de economie in de eurozone goed op peil zal blijven. Op basis van een gunstiger economisch scenario heeft Fortis Investments een voorkeur voor Europese aandelen boven Amerikaanse aandelen. Al gaat onze grootste voorkeur naar aandelen in de opkomende landen uit.

Als gevolg van het te verwachten verschil in groeitempo verwachten wij dat de renteverschillen van obligaties tussen de Verenigde Staten en Europa verder kunnen gaan verkleinen. Door het teruglopen van de renteverschillen tussen de Verenigde Staten en Europa heeft de eurokoers aan kracht gewonnen ten opzichte van de dollar. Wanneer deze trend zich in de komende tijd voortzet kan dit de koers van de euro versterken.

Zoals de lange periode van opgaande aandelenkoersen een wereldwijd verschijnsel was, zo deed ook de abrupte koersval in mei zich op wereldschaal voor. Het zijn vooral verkopen van hedgefondsen, die besloten de (hoge) risico’s in hun portefeuilles terug te brengen, die verantwoordelijk waren voor de koersdalingen. Deze beleggers met een visie op korte termijn namen winst op hun minder liquide posities, zoals bijvoorbeeld grondstoffengerelateerde aandelen. Met de opbrengst werden liquide effecten als Amerikaanse en Europese overheidsobligaties gekocht. Als gevolg hiervan daalden in mei de rentes op overheidspapier licht. Overigens bleven de economische fundamenten gunstig, zeker in de Eurozone. Meer . . . 

In de Verenigd Staten blijven de economische fundamenten redelijk gunstig. Wel moet gezegd worden dat de onzekerheden over het verloop van de Amerikaanse economie zijn toegenomen. Meer . . . 

In Japan neemt het cyclische ‘momentum’ licht af. Alle tekenen wijzen er echter op dat het groeitempo van 2,5% à 3% per jaar toch kan worden gehandhaafd. Een groot aantal binnenlandse sectoren blijft profiteren van een sterke inhaalvraag van de kant van consumenten. De krappere arbeidsmarkt draagt bij aan een stijging van de gezinsinkomens en aan een positieve ontwikkeling van het consumentenvertrouwen. Deze factoren blijven de komende jaren belangrijke impulsen voor de binnenlandse groei. Japan heeft bijvoorbeeld op grote schaal te maken met achterstallig onderhoud van een groot deel van de huizenvoorraad. In de particuliere woningbouw is er dus voor jaren werk. Ook op het gebied van kantoorpanden mag binnenkort trouwens een forse inhaalvraag worden verwacht. Mede tegen die achtergrond blijven de vooruitzichten voor de economie gunstig. De Bank van Japan stelde vast dat de periode van gemiddelde prijsdalingen, deflatie, ten einde is. Zij geeft hiermee aan vertrouwen te hebben in een doorgaande economische groei. Meer . . . 

Aan de hand van allerlei economische indicatoren is sinds het begin van dit jaar duidelijk geworden dat de economie in de eurozone goed op gang begint te komen. Meer . . . 

De beursstemming op Wall Street begon het jaar goed nadat de Federal Reserve in een publicatie liet blijken langzamerhand aan het einde van haar monetaire politiek van renteverhogingen te zijn gekomen. Meer . . . 

Dankzij het duidelijke herstel van de economieën in Japan en Europa in de tweede helft van het vorige jaar is de groei van de wereldeconomie in de breedte toegenomen. Meer . . . 

De laatste maanden heeft de Eurozone serieuze pogingen gedaan om een groei te realiseren die boven het langjarige gemiddelde ligt. De indicatoren wijzen erop dat dit gelukt is. Deze keer heeft de Duitse economie de leiding genomen in het herstel. Belangrijke macro-economische cijfers wijzen op een duidelijke toename van het vertrouwen bij de ondernemers in de grootste economie van de Eurozone. Duitse bedrijven profiteren sterk van genomen kostenmaatregelen en van het feit dat de euro vorig jaar per saldo circa 6 procent daalde (tegenover de dollar). Op basis van een weer concurrerend kostenpeil stijgen buitenlandse orders sterk. Bovendien verbetert de situatie in eigen land. Een verbeterende arbeidsmarkt en een stijging van het aantal vacatures moet en de basis vormen voor aantrekkende consumentenbestedingen.

Meer . . . 

Na in 2005 voorspoedig te zijn gegroeid, is de Amerikaanse economie ook goed aan 2006 begonnen. Over het laatste kwartaal van vorig jaar viel de groei weliswaar wat tegen, maar dit cijfer moet genuanceerd worden. Zo zijn de consumentenbestedingen juist weer wat aangetrokken en lijkt de arbeidsmarkt verder te verkrappen. Bovendien stijgen de overheidsbestedingen in verband met de wederopbouw van de vorig jaar door orkanen getroffen gebieden. ING Investment Management verwacht daarom dat de economie in het eerste deel van 2006 krachtig zal groeien. Meer . . . 

De gunstige economische ontwikkeling in Japan lijkt verder door te zetten. Zo groeide de industriële productie in het jaar 2005 met 3,8 procent. Belangrijker nog is dat de werkloosheid in december sterker daalde dan verwacht. Was het aantal werklozen in november nog 4,6 procent van de beroepsbevolking, in december was dat gedaald tot 4,4 procent. Een duidelijk teken in dit verband is dat het aantal vacatures voor het eerst in 13 jaar even groot is als het aantal mensen dat een baan zoekt. De duidelijke verbetering van de arbeidsmarkt komt onder meer tot uitdrukking in een stijging van de consumptieve bestedingen. Daarnaast wordt de economie gesteund door een groei van de investeringen. Meer . . . 

De Nederlandse Pensioenfonds Index (PFI) van WM Performance Services is een graadmeter voor de verwachte rendementen van het WM Universum van Nederlandse pensioenfondsen. Meer . . . 

Vanaf de zomermaanden laten de economische indicatoren in continentaal Europa een positiever beeld zien, nadat de economie in het eerste halfjaar nog een moeizaam verloop te zien gaf. Het vertrouwen bij zowel de producenten als de consumenten begint geleidelijk terug te komen en de groei van de economie in continentaal Europa is aan het aantrekken. Fortis Investments verwacht dat ondanks het afzwakken van de groei van de Amerikaanse economie in het komende jaar de Europese economie aan kracht kan gaan winnen. Meer . . . 

Na een moeizaam jaar heeft de Amerikaanse aandelenmarkt sinds begin november weer vertrouwen terug gekregen. Dit vertrouwen is teruggekomen omdat ondanks de economische verstoringen door de oorkanen Katrina en Rita de Amerikaanse economie goed op stoom is gebleven. Daarnaast is de kern inflatie ondanks het flink oplopen van de energieprijzen gematigd gebleven wat de angst voor een te krachtdadige Amerikaanse centrale bank heeft verminderd. Als laatste factor heeft de recente flinke daling van de benzineprijzen de verwachting versterkt dat de Amerikaanse consument haar uitgaven patroon niet duidelijk zal wijzigingen. Meer . . . 

Dankzij een positieve groei van de lonen in Japan in de afgelopen maanden zien wij voor het eerst in vele jaren een aantrekken van de binnenlandse bestedingen. Deze verbetering van de binnenlandse bestedingen heeft de verwachting versterkt dat het herstel van de Japanse economie een meer structureel karakter krijgt. Al heeft de Japanse economie nog altijd de hulp van het buitenland nodig. Meer . . . 

In de eerste acht maanden van het jaar presteerden Europese aandelen, ondanks een verdere stijging van de olieprijzen, zeer gunstig. Per saldo stegen de toonaangevende indices tot en met augustus met ruim 16 procent. De koersstijgingen steunden op drie pijlers: beter dan verwachte halfjaarcijfers van ondernemingen, aanhoudend lage obligatierentes en een aantrekkende economische activiteit in enkele landen van de Eurozone. Meer . . . 

Natuurgeweld en hoge olieprijzen ten spijt blijft de Amerikaanse economie goed groeien. De groei neemt weliswaar iets af ten opzichte van vorig jaar, maar blijft onder meer dankzij aanhoudend hoge consumentenbestedingen op een behoorlijk niveau. De gevolgen van orkaan Katrina, hoe ingrijpend ook in menselijk opzicht, lijken in economisch opzicht vooralsnog beperkt. De dit jaar al fors gestegen olieprijs liep kortstondig scherp op als gevolg van schade aan raffinage- en distributiecapaciteit, maar zakte toen terug naar het niveau van vóór de orkaan. Meer . . . 

Over de eerste acht maanden van het jaar stegen Japanse aandelen met circa 13 procent, waarvan 5,6 procent in de maand augustus.

Op gunstig nieuws over de binnenlandse economie van Japan reageerden beleggers aanvankelijk koel, ondanks de aantrekkelijke waardering van Japanse aandelen. Maar de aandelenmarkt kreeg in augustus een onverwachte impuls van een wijziging in de politieke situatie. Meer . . . 

Door de wereldwijde groeivertraging, die Europa op een slecht moment treft, is Fortis Investments niet positief voor haar economische verwachtingen ten aanzien van Europa. De economische cijfers zijn uitermate zwak in Europa. Italië bevindt zich zelfs al in een recessie. Meer . . . 

Het lijkt er op dat de Amerikaanse aandelen beleggers in het zogenoemd ‘goldilocks’ scenario geloven. Hierbij gaat men uit van een gunstig aandelen klimaat met behoorlijk sterke economische groei, beperkte inflatie en een lage of zelfs dalende rente. Meer . . . 

De economische groei in Japan heeft zich in het eerste kwartaal van dit jaar sterk hersteld. Dit was mede gedreven door de aantrekkende binnenlandse vraag. Fortis Investments is evenwel van mening dat het te vroeg is om reeds positiever te worden voor de langere termijn ontwikkeling in Japan. Meer . . . 

De eurozone laat een niet bijzonder rooskleurig beeld zien, met een economisch herstel dat vooralsnog duidelijk achterblijft bij dat van de VS. Zo stelde de economische groei over het vierde kwartaal van 2004 teleur. Toch lijken het ruime monetaire beleid en de lage kapitaalmarktrentes hun vruchten af te werpen. In combinatie met de gezonde balansen in het bedrijfsleven bieden zij ruimte voor investeringen. Meer . . . 

De Amerikaanse economie blijft wonderbaarlijk veerkrachtig. Nadat de economische groei over 2004 was uitgekomen op 4,4 procent, werden ook in de eerste maanden van 2005 positieve macro-economische cijfers bekend gemaakt. Zo blijft de Amerikaanse consument enthousiast geld uitgeven en volgt nu ook het bedrijfsleven met toenemende investeringen. Meer . . . 

Voor Japan verwacht ING Investment Management een verdere verbetering van de binnenlandse economie. In de tweede helft van 2004 raakte de economie nog in een lichte recessie. Deze werd onder meer veroorzaakt doordat Japanse huishoudens de hand op de knip hielden. In de eerste maanden van 2005 lijkt echter de Japanse economische cyclus zich te hebben hersteld. Meer . . .