npn Uitgaven » 2004 » Herfst

Pension fund governance kwam nauwelijks aan de orde tijdens de boom op de aandelenmarkten van de jaren ’90. Nu fondsen zich geconfronteerd zien met lagere beleggingsopbrengsten en complexe regelgeving is er geen twijfel over mogelijk dat er duidelijke afspraken moeten worden gemaakt over hoe pensioenfondsbestuurders mogen omspringen met andermans geld. Meer . . . 

— Flip Klopper, PVK-bestuurslid en DNB-directeur

De toegenomen druk in het kader van het FTK, IAS 19 en de discussie over pension fund governance maakt het steeds moeilijker voor kleine fondsen met een lage overhead om het hoofd boven water te houden. Dit is de mening van PVK-bestuurslid en DNB-directeur Flip Klopper. Meer . . . 

Vakbonden en pensioenfondsen lopen te hoop tegen de kabinetsplannen om het collectieve prepensioen te vervangen door een individuele, door commerciële instellingen uitgevoerde levensloopregeling. In de week voorafgaande aan Prinsjesdag was het raak. De vakbonden hielden poortacties voor een aantal pensioenfondsen, moesten door de politie verwijderd worden tijdens een blokkade van de Malietoren en legden Rotterdam plat. Verschillende pensioenfondsen en de VB gaven woedende persberichten uit waarin zij het kabinet beschuldigden van het afbreken van het collectieve pensioenstelsel en pleitten voor meer clementie voor mensen met slijtende beroepen. Het onderwerp pensioenen is in de Nederlandse samenleving in tijden niet zo zichtbaar geweest.

De discussie over prepensioen en levensloop houdt de Tweede Kamer nog immer bezig, en ‘s lands grootste politieke partij lijkt er nog niet uit te zijn. Op 15 september leek er tijdens het Algemeen Overleg parlementaire steun voor een uitvoering van de levensloopregeling door pensioenfondsen te bestaan, hetgeen tegen het kabinetsplan in zou gaan. Meer . . . 

— Alain Grisay, voorzitter van F&C in Nederland

Functionarissen bij F&C en haar moedermaatschappij Eureko zeggen dat de veranderingen bij F&C waarschijnlijk zullen leiden tot lagere honoraria voor activa-asset-management voor haar Nederlandse pensioencliënten. Uiteindelijk zou dit sommige van de contracten van deze beleggingsmaatschappij in gevaar zouden kunnen brengen. Meer . . . 

Het Heineken-pensioenfonds, met een totale waarde van 1,5 miljard euro, overweegt haar strategische allocatie aan te passen en haar investeringen in hedge funds te verhogen van 5% naar 10%. Op deze wijze hoopt het fonds haar portfolio te diversifiëren en de afhankelijkheid van aandelen te verminderen. Meer . . . 

De nieuwe CEO van Robeco, George Möller, heeft zijn stempel op de investeringsmaatschappij gedrukt door een hele laag senior managers op te schonen. Möller was in juli tot hoofd van Robeco benoemd en belast met de herstructurering van het bedrijf.

Het voorgaande driekoppige bestuur is omgevormd in een managementbestuur met Möller als CEO en Stefan Bischel als verantwoordelijke voor internationale operaties. Een woordvoerder zei dat de vooruitzichten voor Hans van der Koogh, het derde lid van het bestuur, tot nog toe onduidelijk zijn.

De functie van Chief Investment Officer (CIO) wordt in tweeën gesplitst. Voormalig hoofd aandelenbeleggingen Mark van der Kroft wordt CIO voor aandelen, terwijl voormalig hoofd vastrentende beleggingen Edith Siermann CIO vastrentend wordt.

“Tracker fondsen lopen voorop in de ranglijsten – actief fonds management is de moeite niet waard.” Dergelijke krantenkoppen houden de discussie levend over welke stijl portfoliomanagement ‘beter’ is. De media grijpen maar al te graag de kans om een nieuwe ronde te openen in het aloude gevecht tussen actief en passief management. Meer . . . 

De internationale boekhoudstandaard IAS-19, het FTK en het hele debat rond pension fund governance zorgen voor aanvullende bureaucratische lasten en een grotere nadruk op risicomangement, hetgeen leidt tot hogere kosten voor pensioenfondsen. Meer . . . 

Het kabinet doet er alles aan om werknemers te ontmoedigen om vóór hun 65e met pensioen te gaan. Niet alleen worden VUT en prepensioen niet langer fiscaal aftrekbaar, staatssecretaris Wijn kwam ook met plannen om de prepensioengelden vroegtijdig opneembaar te maken. De kabinetsvoornemens veroorzaakten een fors conflict met de fondsen en vakbonden. Bob Deen doet verslag. Meer . . . 

— Ruud Derksen, Pensioenjurist, Clifford Chance LLP Amsterdam

Een meerderheid van de werknemers in Nederland bouwt een aanvullend pensioen op bij een verplicht gesteld bedrijfstakpensioenfonds (Bpf). Werkgevers die op grond van de Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds onder een Bpf vallen kunnen het betreffende fonds verzoeken om vrijgesteld te worden van verplichte deelname. Meer . . . 

Er bestaat niet alleen discussie over pension fund governance, pensioenfondsen spelen ook een actieve rol in het debat over corporate governance. Toch schiet hun invloed in aandeelhoudersvergaderingen vaak tekort, mede door ontoereikende procedures. De pensioenfondsen bundelden in 1998 hun krachten in de Stichting Corporate Governance Onderzoek voor Pensioenfondsen (SCGOP). Maaike Veen spreekt over de voortgang van de zoektocht naar goed ondernemersbestuur met de directeur van de SCGOP, Jos van Niekerk. Meer . . . 

Het Pensioenfonds TNO, op zoek naar hogere rendementen, is in zee gegaan met hedge funds en private equity. Traditionele beleggingen bleken voor het fonds niet langer voldoende op te brengen. Brendan Maton doet verslag van deze beslissingen en sprak daartoe met TNO-directeur Eric van Ballegooijen en vertegenwoordigers van de uitverkoren hedge fund managers. Meer . . . 

— Schuit en Wintermans bieden het rapport aan de minister aan

Pensioenfondsen worden meegesleurd in de maatschappelijke stroming richting openheid, verantwoording en corporate governance. In juli 2004 presenteerde de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen haar ontwerpcode voor pensionfund governance, gemodelleerd op de Code-Tabaksblat. Bob Deen analyseert de discussie rondom het bestuur van pensioenfondsen en spreekt met de betrokkenen.

Meer . . . 

In 2001 gaf de Britse overheid Paul Myners, toenmalig voorzitter van investeringsfirma Gartmore, opdracht om de pension fund governance structuren van het Verenigd Koninkrijk te bestuderen en aanbevelingen te doen. Drie jaar na zijn rapport heeft het Department for Work and Pensions een onderzoek gedaan onder pensioenfondsen om in kaart te brengen in hoeverre Myners’ principes in praktijk zijn gebracht. Liam Kennedy neemt de resultaten van dit onderzoek onder de loep. Meer . . . 

— Gerard van Dalen, PME: “We betalen meer aan pensioenzekerheid dan aan dijken”

De eisen van het financiële toetsingskader zijn momenteel het belangrijkste thema op de agenda van bestuursraden van pensioenfondsen. De zekerheidseisen zijn duur, en indexatiebeloften staan onder druk. In dit artikel maakt Sam Greene de balans op van de huidige situatie. In het volgende artikel (p. 32) berichten wij over de praktische gevolgen van de FTK-eisen voor de beleggingsportefeuille. Meer . . . 

De nieuwe regelgeving voor pensioenfondsen bevat een sterke prikkel om de duration van de beleggingen substantieel op te voeren, om zodoende de mismatch met verplichtingen te verkleinen. De betreffende regels concentreren zich op de nominale verplichtingen en kenmerken zich door een relatief korte horizon. Als we die twee uitgangspunten loslaten volgt echter een genuanceerder beeld. Los van de regelgeving lijkt doorvoeren van meer dan slechts een gedeeltelijke durationverlenging niet aantrekkelijk te zijn voor pensioenfondsen. Een analyse door David Blitz, Deputy Head Quantitative Research bij Robeco Asset Management. Meer . . . 

De nieuwe FTK-regels dwingen de bestuurders van pensioenfondsen hun beleggingsstrategie effectiever te sturen en de duration van hun assets beter op die van hun verplichtingen aan te laten sluiten. Jan Willemsen, strategist bij F&C Netherlands, bericht over de economische analyse die aan deze beslissing ten grondslag ligt.

Meer . . . 

Elders in dit magazine is reeds beschreven hoe het financieel toetsingskader pensioenfondsen dwingt na te denken over de verhouding tussen de looptijd van hun verplichtingen en hun vermogen. Het opnemen van geïndexeerde obligaties in de portefeuille bidet de mogelijkheid om te komen tot een betere ‘matching’. In dit artikel bespreekt Neil Higgins, directeur van de Index Funds afdeling van Legal & General Investment Management (LGIM) de achtergronden van deze beleggingscategorie en de mogelijkheden voor beleggers. Meer . . . 

Terwijl Neil Higgins in de voorgaande spotlight ingaat op wat geïndexeerde obligaties precies zijn en op hun geschiedenis, biedt dit artikel een analyse van de verschillende redenen voor de opname van deze beleggingscategorie in de portefeuille van pensioenfondsen. Indien een fonds de keuze maakt voor deze categorie, dient er gekozen te worden uit de verschillende soorten geïndexeerde obligaties. Frans Langerhorst van ABN Amro Asset Management beschrijft welke bronnen voor inflatie beschikbaar zijn en welke aspecten van belang zijn bij de keuze. Meer . . . 

Op zoek naar alpha kiezen pensioenfondsen vaak voor hoogrentende beleggingen zoals groeimarktobligaties. De economische omstandigheden in de groeimarkten zijn sterk verbeterd en voormalige crisislanden zoals Brazilië en Rusland bieden dan ook mogelijkheden qua rendement en portefeuillediversificatie. Risico’s blijven echter bestaan. Georges Farré, vermogensbeheerder, en Abou-Jaoudé Naïm, lid van het Directiecomité van Dexia Asset Management, geven hun analyse van deze lucratieve beleggingscategorie. Meer . . . 

Exchange traded funds produkten bieden nieuwe mogelijkheden voor institutionele beleggers die op zoek zijn naar efficiënte manieren voor het dagelijkse beheer van hun beleggingen, of die de samenstelling van hun portefeuille over een andere boeg willen gooien in verband met transition management. Ook kan het bijzonder interessant zijn voor pensioenfondsen die momenteel trachten te voldoen aan de minimumtoets, de solvabiliteitstoets en de continuïteitstoets van het Financieel Toetsingskader. Marko van Bergen, directeur Benelux van Barclays Global Investors, geeft een overzicht. Meer . . . 

De beweeglijkheid van de Amerikaanse dollar is niet alleen een fenomeen van deze tijd. In de afgelopen decennia heeft de dollar regelmatig forse uitslagen laten zien. Hoe kunnen beleggers zich beschermen tegen ongewenste fluctuaties in hun beleggingsresulaat? Ronald van Dijk, hoofd onderzoek aandelenbeleggingen en Bart Koolhaas, accountmanager investment services, doen verslag van een door ING Investment Management Europe verricht onderzoek naar deze problematiek. Meer . . . 

— Marko van Bergen, head of institutional sales bij BGI

Ook op het gebied van beloningen is de invloed van de nieuwe FTK-eisen voelbaar. Langzaam maar zeker wordt het prestatiehonorarium ingevoerd als instrument om uit fondsbeheerders te halen wat er in zit. Toch is dit niet altijd even rooskleurig voor beheerders, en het thema is gehuld in geheimzinnigheid. Iain Morse licht een tipje van de sluier op en spreekt over deze ontwikkeling met pensioenfondsbestuurders, consultants, asset managers en advocaten. Meer . . . 

De Verenigde Staten worden steeds gewilder voor Europese institutionele beleggers, en Nederland loopt voorop. De VS bieden goede mogelijkheden om alfa te genereren, met name op het gebied van hoogrentende obligaties. Dit komt goed uit gezien de schuivende activa-passiva verhoudingen van pensioenfondsen. Sam Greene doet verslag van de kapitaaloversteek naar de andere kant van de Atlantische oceaan. Meer . . . 

Reeds in de herfst van 2002 vertelde Matthew Gilman, portefeuillebeheerder onroerend goed voor ABP Investments USA in New York, aan zijn bazen in Amsterdam dat tijd was om een gedeelte van hun 8 miljard dollar aan Amerikaans onroerend goed te verkopen. Meer . . . 

Voor multinationale ondernemingen kunnen de kosten van pensioenfondsen in de verschillende vestigingslanden fors oplopen. Het poolen van grensoverschrijdende activa kan uitkomst bieden en schaalvoordelen opleveren. Er moet dan wel een geschikt land gevonden worden om een dergelijk gemeenschappelijk fonds in op te zetten, of er kan gekozen worden voor virtuele pooling. De custody-aanbieders staan in elk geval te trappelen. Chris Newlands doet verslag. Meer . . . 

Het tweede kwartaal van 2004 werd gekenmerkt door toegenomen inflatieverwachtingen, die een renteverhogend effect hadden, hetgeen leidde tot een verkoopreactie op de aandelenmarkten. Institutionele beleggers verruilden de meer marktgevoelige sectoren zoals financieel, halfgeleiders en IT hardware voor meer defensieve sectoren zoals utilities, energie en farmacie. Tegelijkertijd lijken investeerders hun belangen in Aziatische landen zoals Singapore, Taiwan en Hong Kong terug te brengen ten gunste van Europa. Dit draagt bij aan de algemene indruk, dat institutionele beleggers een minder optimistische visie hebben op het investeringsklimaat; dit valt samen met de eerste verhoging van het Amerikaanse renteniveau sinds bijna vier jaar. Meer . . . 

De economie in de Eurozone is de laatste tijd met zo’n 2% gegroeid, niet zo ver onder de algemene trend. De Europese groei is afhankelijk van de export, die klaarblijkelijk minder waardering oogst dan de Amerikaanse groei, die put uit een recordhoge fiscale en monetaire stimulans en uit opgeblazen huizenprijzen. Er zijn voorzichtige tekenen dat de binnenlandse vraag toeneemt. Een sterke export is terug te vinden in toegenomen bedrijfsinvesteringen en de arbeidsmarkt wordt stabieler. Wellicht kan de opgekropte consumentenvraag eindelijk aangeboord worden. Desalniettemin, Europa kan zich niet afzonderen van een mondiale afremming. Inflatie is slechts een fractie hoger dan de ECB-doelstelling voor de middellange termijn. Het is daarom enigszins verbazingwekkend dat de ECB onlanks tamelijk aggressief taalgebruik bezigde. De omstandigheden zijn nu toch niet bepaald geschikt om de rentevoet te verhogen, of wel? Meer . . . 

De economische groei is de afgelopen maanden verzwakt en inflatie is gekelderd. Terwijl de Fed voor de derde opeenvolgende keer de rente heeft verhoogd vragen de financiële markten zich steeds meer af hoeveel verder de Fed de rentevoet kan opstuwen. Meer . . . 

Het economische momentum in Azië blijft behouden, net als de euforie. De meningen over de vooruitzichten van de Chinese economie zijn over drie kampen verdeeld. Sommigen geven de voorkeur aan een soft-landing scenario, anderen verwachten een harde landing, en de echte optimisten geloven dat er helemaal niets zal landen in de toekomst. Doordat er steeds meer knelpunten komen en de uitspattingen zichtbaarder zijn geworden is het moeilijk om deze optimistische visie aan te blijven hangen, met name doordat de inflatie begint te stijgen, maar wie weet. Japan blijft afhankelijk van de export, waardoor Japanse groei onwaarschijnlijk wordt als China en de VS afremmen. Aan de andere kant zijn er veelbelovende binnenlandse ontwikkelingen in Japan: bedrijfswinsten zijn fors gestegen en de kredietkwaliteit is verbeterd. Nog significanter is dat de vastgoedprijzen in Tokio eindelijk weer beginnen te stijgen. Met een rentevoet van nul en een decennium met dalende prijzen achter de rug is er ongetwijfeld enorm veel ruimte voor een stijging in de vastgoedprijzen. Veelal heeft dit erg positieve gevolgen voor het economische dynamisme, aangezien stijgende asset prijzen een (verdere) daling in de persoonlijke spaarcoëfficient vergemakkelijken. Dit kan een groei van de binnenlandse consumptie aanwakkeren. Meer . . . 

In dit proefschrift, dat René Maatman op 21 juni verdedigde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en dat verscheen in de serie “Onderneming en Recht” van Kluwer, geeft hij een civielrechtelijke analyse van de positie van het pensioenfonds als vermogensbeheerder. De achtergrond van de auteur en diens werkzaamheden binnen ABP Vermogensbeheer maakten het voor hem mogelijk een tegelijkertijd diepgaande en voor de praktijk relevante beschouwing van de aard van de rechtsverhouding tussen pensioenfonds en belanghebbenden te geven. Hierbij bestrijkt hij een tot op heden nauwelijks ontgonnen gebied en biedt hij nieuwe inzichten over onderwerpen als pension fund governance. Meer . . .