npn Uitgaven » 2006 » Augustus/September

Bijna twee jaar lang heb ik als journalist voor npn met u het Nederlandse pensioenwezen op de voet gevolgd, en samen hebben we toch al heel wat meegemaakt. Meer . . . 

Bijna twee jaar lang heb ik als journalist voor npn met u het Nederlandse pensioenwezen op de voet gevolgd, en samen hebben we toch al heel wat meegemaakt. Meer . . . 

Mn Services neemt afscheid van twee vooraanstaande professionals: Roelf Pater, directeur asset management, en Bernard van de Ven, directeur marketing en verkoop. Roelf Pater wordt hoofd fiduciair management bij ING. Wouter Pelser zal zijn plek innemen. Van de Ven zet zijn loopbaan voort bij State Street Global Investors. Meer . . . 

Er tekent zich een nieuwe trend af in de pensioenwereld. Het is een prille trend, een aarzelende beweging ingezet door een handjevol fondsen. Naar de mening van npn gaat het niettemin om een ontwikkeling van belang, met mogelijk verstrekkende gevolgen.

“Het huidige klimaat in de Nederlandse pensioenwereld is steeds nadrukkelijker gericht op de korte termijn. Wij hebben daar moeite mee,” vertelt Marcel Andringa, hoofd beleggingstrategie bij SPF Beheer. Meer . . . 

Zoals gebruikelijk legde npn vragen van lezers voor aan de toezichthouders.

Ditmaal werden uw vragen beantwoord door De Nederlandsche Bank. Meer . . . 

— Pieter Omtzigt, Tweede Kamerlid voor het CDA

De Pensioenwet ligt op tafel in de Tweede Kamer. Bram van den Oever sprak met Pieter Omtzigt, Tweede Kamerlid voor het CDA, over de heikele punten in het debat. Meer . . . 

— Mr Inge Hamstra, advocaat, Clifford Chance LLP, Amsterdam1

Bij de behandeling van de nieuwe Pensioenwet is meer helderheid gegeven over leningsvoorschriften dan bij de implementatie van de Europese Richtlijn betreffende werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening2 ruim een half jaar geleden in de Pensioen- en Spaarfondsenwet (PSW). Gelet op de implementatietermijn van de Richtlijn was er destijds voor gekozen om niet te wachten met de invoering tot de nieuwe Pensioenwet behandeld zou worden. De implementatie introduceerde een nieuwe bepaling in de PSW met voorschriften over de voorwaarden waaronder pensioenfondsen leningen mogen aangaan in het kader van hun beleggingsbeleid. Een pensioenfonds mag in het kader van zijn beleggingsactiviteiten een lening (of garantie) aangaan indien deze ‘tijdelijk’ is en ‘ten behoeve van liquiditeitsdoeleinden’. Meer . . . 

— A.J. Akkerman (links) en E.E.W. Nooij (rechts), directeuren bij SPF Beheer

Naarmate het collectief DC in Nederland terrein wint, neemt ook de kritiek op dit type pensioenregeling toe. Vooral het idee dat risico’s eenzijdig bij de deelnemers komen te liggen schiet sommigen in het verkeerde keelgat. Niet iedereen deelt de kritiek: A.J. Akkerman en E.E.W. Nooij , directeuren bij SPF Beheer, trachten een aantal bezwaren te ontzenuwen. Meer . . . 

De ontwikkelingen in de Nederlandse pensioenindustrie volgen elkaar in hoog tempo op. Het oer-Nederlandse Philips is hiervan een schoolvoorbeeld: nauwelijks een jaar geleden deed Philips zijn vermogensbeheerdivisie over aan Merrill Lynch Investment Managers, en nu wordt Merrill Lynch IM op zijn beurt alweer opgeslokt door BlackRock. Tussen de overnames door ging Bram van den Oever op bezoek bij de vermogensbeheerders om de ontwikkelingen op de voet te volgen. Meer . . . 

— Jan Bertus Molenkamp, Kempen Kapital Management

Valt er nog wat zinnigs toe te voegen aan de discussie over hedgefondsen? Jan Bertus Molenkamp

verdiepte zich in dit onderwerp en concludeert dat we nog niet zijn uitgeleerd. Meer . . . 

— Prof. Dr. Klaas Knot, divisie-directeur Toezichtsbeleid bij De Nederlandsche Bank

Prof. Dr. Klaas Knot, divisie-directeur Toezichtsbeleid bij De Nederlandsche Bank, sprak tijdens het congres ‘ALM 2006’ in april laatstleden over het toenemende belang van ALM onder het FTK-regime. Hij had er alle vertrouwen in dat de evenwichtsoefening van ALM geen onmogelijke acrobatentoer hoeft te worden. Bram van den Oever sprak met hem over het nieuwe balanceren. Meer . . . 

Het nieuw Financieel Toetsingskader (nFTK) maakt het grote verschil tussen de duration (rentegevoeligheid) van de pensioenverplichtingen en de beleggingen zichtbaar. Voor het beleggingsbeleid dat pensioenfondsen hanteren moet worden gezocht naar instrumenten om dit verschil, en daarmee het renterisico, te verkleinen. Naast de voor de hand liggende vastrentende waarden zijn investeringen in onroerend goed een instrument dat mogelijk uitkomst biedt. Bestaat er een correlatie tussen de rendementen behaald op onroerend goedinvesteringen en de veranderingen in de stand van de kapitaalmarktrente? E.C. Menkveld doet verslag van zijn stageonderzoek bij TKP Investments B.V. Meer . . . 

Over één ding zijn zelfs de meest uiteenlopende pensioenfondsen in Nederland het eens: een nominaal pensioen is slechts het halve werk. Een volwaardig pensioen is een reëel pensioen – een pensioen dat ten minste beschermd is tegen prijsinflatie. Het nFTK richt zich echter op nominale garanties en heeft weinig oog voor de reële dekkingsgraad. Hoe waardevast is Neerland’s pensioenkapitaal? Mariska van der Westen sprak met twee zeer verschillende pensioenfondsen over twee zeer verschillende dekkingsgraden en het belang van goede communicatie. Meer . . . 

Volgens sommigen zou er een effectiever gebruik moeten worden gemaakt van intergenerationele solidariteit, bijvoorbeeld door indexatie te garanderen voor ouderen, en door jongeren daarvan de risico’s te laten dragen in ruil voor een soepeler premiebeleid. Wat vinden ABP en Pensioenfonds SNS REAAL van deze suggestie? Meer . . . 

‘Smoothing’ wordt door sommigen al enige tijd beschouwd als een ‘smoesje’ om dekkingsgraadtekorten van de balans te weren. Stephen Bouvier zocht uit of er nu definitief een einde gaat komen aan ‘smoothing’. Meer . . . 

Sinds de beurskrach van 2001-2002 is diversificatie in de Nederlandse pensioenwereld verheven tot de heilige graal. Maar ook aan diversificatie blijkt een keerzijde te zitten. Bram van den Oever ontdekte hoe spreiden soms doet lijden. Meer . . . 

‘Hijgerige’ aandelenmarkten en een toegenomen regeldruk schaden de aandelenrendementen van beursgenoteerde ondernemingen. Daarom zal pensioenfonds ABP in de toekomst waarschijnlijk meer beleggen in niet-beursgenoteerde categorieën zoals vastgoed en private equity, zo betoogde onlangs ABP-directeur Vermogensbeheer Roderick Munsters. Maaike Veen peilde ABP’s ongenoegen met het ‘kortetermijndenken’. Meer . . . 

Wat men van ver haalt is lekker, zo heet het in de volksmond. Om zich een plaats te veroveren op de steeds drukkere multi-managermarkt haalde ING het lekkers inderdaad van ver. Het Haagse bedrijf importeerde de aanpak van hun Australische manager-of managersdivisie, waarmee 'down under' hoge ogen worden gegooid. Liam Kennedy sprak met Volkert de Klerk, director van de ‘manage the manager’-strategie, over dit nieuwe product en ING’s toekomstplannen, inclusief mogelijke plannen op fiduciair gebied. Meer . . . 

Met het oog op de naderende invoering van het FTK is voor pensioenfondsen – naast durationverlenging van de vastrentende waarden – de verdere diversificatie van de beleggingsportefeuille een belangrijke actuele ontwikkeling. In dit artikel beschrijven Phil Page en Pieter Kraan, investment consultants bij Hewitt Associates, de voornaamste aspecten van infrastructuurbeleggingen, een relatief nieuwe beleggingscategorie die een aantrekkelijke toevoeging kan zijn aan de portefeuille van pensioenfondsen. Meer . . . 

Nederlandse pensioenfondsen worden in toenemende mate geconfronteerd met complexe zaken bij het vormgeven van hun beleggingsbeleid. Hetzelfde geldt voor de financiële markten. Er is een steeds groter arsenaal aan beleggingsinstrumenten waaruit kan worden gekozen. ING Investment Management biedt professioneel advies aan pensioenfondsen bij het maken van de vele moeilijke beslissingen in dit kader. Meer . . . 

Het derde npn-kwartaalonderzoek 2006 toont dat optimisme over de economische groei lichtjes is gedaald. Er zijn speculaties in het spel over mogelijke renteverhogingen en aangekondigde bezuinigingsmaatregelen bij grote bedrijven als General Motors, en ook de huidige internationale politieke crisis bepaalt het speelveld. Ine Geusens bespreekt hoe de pionnen nu opgesteld worden. Meer . . . 

De Japanse economie heeft het afgelopen jaar geprofiteerd van het duidelijk aantrekken van de wereldeconomie. Vooral de kapitaalinvesteringen zijn flink gestegen. Daarnaast is de werkgelegenheid duidelijk verbeterd. Maar de consument is nog steeds voorzichtig met zijn bestedingen. Het sterke herstel van de Japanse economie is wel over zijn top heen. De aandelenmarkt kon in het begin van het jaar nog profiteren van de gunstige economie, maar sindsdien hebben een paar beursschandalen het optimisme aangetast. Hierdoor is de binnenlandse belangstelling voor de aandelenmarkt weggevallen, en zijn de koersen in een neerwaartse trend terecht gekomen.

Ook het einde van het tijdperk van Premier Koizumi in september komt het sentiment niet ten goede. Gegeven de uitzonderlijke positie die Premier Koizumi inneemt is het de vraag of zijn opvolger het huidige herstructureringsproces zal voortzetten. Fortis Investments heeft hier zijn twijfels over en is daarom mede door de hoge waardering duidelijk onderwogen in Japanse aandelen. De obligatiemarkt is in de greep van het toekomstige rentebeleid van de Japanse centrale bank. Als gevolg hiervan verwachten we een lichte stijging van de rente.

Over de aandelenmarkten in de regio Azië exclusief Japan zijn wij het meest positief, en vooral op de langere termijn. De Chinese economie blijft op de middellange termijn een belangrijke groeimotor voor deze regio. De binnenlandse vraag zal hier de komende jaren van profiteren.

Sinds begin mei waren de internationale aandelenmarkten in de greep van de vraag wat de Federal Reserve zou gaan doen. Een onverwacht oplopen van de kerninflatie vergrootte de kans op verdere renteverhogingen, en dit deed het aandelenmarktsentiment geen goed. Sinds eind juni geven economische indicatoren over het algemeen aan dat de economische groei aan het vertragen is. In het bijzonder de huizenmarkt toont een duidelijke afzwakking. Deze groeivertraging stelde de Federal Reserve in staat om op acht augustus haar beleid van 17 achtereenvolgende renteverhogingen te stoppen, en een afwachtende houding aan te nemen. Beleggers hoopten dat dit het begin zou zijn van een koersrally, maar zoals Fortis Investments had verwacht kwam deze hoop te vroeg. De volgende onzekerheid heeft de aandelenmarkt namelijk al weer in beslag genomen.

De aandelenmarkten zijn nu in de greep van de vraag hoeveel de Amerikaanse groei zal gaan vertragen. De hogere rente, de flinke stijging van de benzineprijzen en de verslechterende gang van zaken op de huizenmarkt hebben de verwachting vergroot dat de teruggang van de Amerikaanse economie wel eens sterker kan zijn dan eerder verwacht. Wij voorzien een lager dan verwachte economische groei en staan daarom negatief tegenover Amerikaanse aandelen en aandelenbeleggingen in het algemeen. Maar een eindjaar-rally blijft naar onze mening nog altijd mogelijk.

In het eerste half jaar is de groei van de economie in de eurozone goed op stoom gekomen. Maar zet de economische groei ook door? Het producentenvertrouwen is op het hoogste niveau sinds jaren, en na een trage start beginnen de consumentenbestedingen in de laatste maanden aan te trekken dankzij een verbeterende werkgelegenheid. Dit heeft ertoe geleid dat de Europese centrale bank haar beleid van renteverhogingen heeft doorgezet, en naar verwachting in de tweede helft van het jaar zal voortzetten.

Ondanks onze verwachting dat de groei van de Amerikaanse economie lager zal uitvallen dan verwacht, voorzien wij dat de groei van de economie in de eurozone goed op peil zal blijven. Op basis van een gunstiger economisch scenario heeft Fortis Investments een voorkeur voor Europese aandelen boven Amerikaanse aandelen. Al gaat onze grootste voorkeur naar aandelen in de opkomende landen uit.

Als gevolg van het te verwachten verschil in groeitempo verwachten wij dat de renteverschillen van obligaties tussen de Verenigde Staten en Europa verder kunnen gaan verkleinen. Door het teruglopen van de renteverschillen tussen de Verenigde Staten en Europa heeft de eurokoers aan kracht gewonnen ten opzichte van de dollar. Wanneer deze trend zich in de komende tijd voortzet kan dit de koers van de euro versterken.