— Angelien Kemna

Angelien Kemna, chief investment officer (CIO) van APG wil in haar nieuwe functie vechten voor
het mooiste pensioenstelsel ter wereld, vertelt zij aan Anke Claassen

De terugkeer naar de schijnwerpers is ‘even wennen’, vertelt Angelien Kemna in het gloednieuwe APG gebouw in Amsterdam Zuid. De machtigste financiële vrouw van Nederland, zoals ze in de pers vaak wordt genoemd, keert terug na twee jaar relatieve stilte. Drie maanden geleden startte zij bij de vermogensbeheerder met een duidelijke missie: het vertrouwen in het Nederlandse pensioenstelsel is aangetast en dat moet worden teruggewonnen. “Die motivatie geeft veel energie. We hebben met ons pensioenstelsel in Nederland een groot goed in handen dat veel belangrijker is dan menig individu beseft.”
Kemna woonde de afgelopen jaren in Atlanta waar zij met eigen ogen zag hoe individueel defined contribution (DC) het leven van mensen kapot kan maken. “De gevolgen van verregaande individualisering zijn schrijnend en talrijk. Jong of oud, rijk of arm, slim of misschien wat minder slim, mensen zijn meer dan de helft van hun pensioen en vaak door de crisis ook nog hun baan kwijt. Heb je geen familie die voor je zorgt? Dan ga je naar een tentenkamp. Ik zou daar niet graag in terecht komen.”
De strijd om het behoud van het Nederlandse pensioenstelsel is dan ook meteen haar grootste drijfveer. Toch ziet ook zij dat de betaalbaarheid van het Nederlandse systeem grenzen heeft en dat de solidariteit tussen generaties aan alle kanten wringt. De huidige discussie over de bestendigheid van ons stelsel steunt zij dan ook: “Dat het hier en daar wat moderner kan en dat daar over wordt gepraat, is alleen maar goed. Maar dat betekent niet dat je het kind met het badwater moet weggooien door je blind te staren op de kritiek op onderdelen van dat systeem. Ook in het Verenigd Koninkrijk waar ze in een paar jaar van collectief naar individueel zijn overgestapt is men apert jaloers op ons systeem. Daarom zeg ik, jongens, laten we alsjeblieft zuinig zijn op wat we hier in Nederland hebben, namelijk het beste pensioenstelsel ter wereld.”
Er wacht haar geen gemakkelijke klus nu het vertrouwen in de financiële sector nog nooit zo laag is geweest. Ze hoopt de vertrouwensbreuk te lijf te gaan met harde resultaten en met oog voor de heersende sentimenten. “Pensioenfondsen en hun uitvoerders hebben de taak om aan de maatschappij uit te leggen dat je zonder risico enkel een heel karig pensioen opbouwt. Toch heerst nu het idee dat men beter af was geweest met een spaarboekje. Ook los gezien van het recente verleden is dat geen optie. Risico uitsluiten bestaat niet. Het is de kunst de balans te vinden tussen je verplichtingen en je bereidheid bepaalde risico’s te nemen.”
En die visie wordt volgens Kemna marktbreed gedragen. “Er wordt terecht gezegd dat er teveel achter rendement is aangejaagd. Maar risico en rendement zijn nu eenmaal twee kanten van dezelfde medaille. Er is in de pensioensector altijd sprake geweest van beheerst risico, maar de focus lag wellicht teveel aan de verkeerde kant van die medaille. Ik keer deze nu om door te kijken welk rendement er bij een bepaald risico past.”
Dit betekent niet dat ze van plan is haar ogen te sluiten voor mooie kansen. “In economisch gunstiger tijden kun je best weer wat meer risico nemen. Zolang je binnen je portefeuille maar zorgt voor een goede samenstelling en diversiteit aan bouwstenen die in combinatie risico’s goed mitigeren. Ik zou geen goede huismoeder voor het spaargeld van mijn klanten zijn als ik mooie rendementen aan me voorbij laat gaan.”
Om die reden volgt de topbelegger de huidige discussie over actief versus passief management met kritische belangstelling. “Die discussie laait na elke crisis weer op, maar ik draai lang genoeg mee om te weten dat die van voorbijgaande aard is.”
 APG is in principe een actief huis, Kemna noemt dat een gek begrip omdat dit niet betekent dat je geen gebruik maakt van externe managers. “Wij zijn verantwoordelijk voor de portefeuille van onze klanten. Als wij om wat voor een reden dan ook zien dat wij intern geen voor de hand liggende capaciteit hebben om een bepaalde strategie te voeren, zoeken wij deze ergens anders.”
“Waarom zou ik een index kopen als deze niet efficiënt is? Passief beleggen doen wij dan ook alleen in heel efficiënte markten maar die zijn uiterst schaars. Meestal zijn de markten veel minder efficiënt dan ze lijken.”
Kemna maakt om die reden liever gebruik van enhanced indexing ook index plus genoemd. “Dit is het volgen van de benchmark met een heel klein beetje risico. Het is een kwantitatief proces waarbij je heel rigoureus de inefficiënties van de index zelf probeert op te heffen. Dat is vaak veel voordeliger dan wat wij passief noemen.”
Ze noemt het ‘ronduit dom’ om voor een passieve strategie te kiezen als index plus tot de mogelijkheden behoort. “Europese index-trackers bijvoorbeeld, blijven vaak gemiddeld 100 basispunten achter op de index. Dat is veel in tijden van lagere rendementen. Het is zonde om dat zomaar aan je voorbij te laten gaan.”
Dat neemt volgens Kemna niet weg dat de kredietcrisis genoeg andere aandachtspunten heeft blootgelegd waarop pensioenfondsen zich zullen moeten gaan focussen. Ze heeft een broertje dood aan mensen die hier hun neus voor ophalen. “Je hoort nog regelmatig: ‘We konden er niks meer aan doen toen alle correlaties dezelfde kant op gingen’. Dat is zo’n onzin! Natuurlijk was dat het geval, maar dat was bij voorgaande crises niet anders. Echt bijzonder was dat er geen bank meer zaken met je wilde doen en het totale gebrek aan liquiditeit; je kwam met geen mogelijkheid meer van je Italiaanse staatsobligaties af. Pensioenfondsen zullen dit liquiditeitsrisico moeten meenemen in hun toekomstige ALM-studies.”
“En wat niemand mag vergeten: als je in een crisis zit, word je gewoon geknipt en geschoren. Dat is nu eenmaal niet anders. Het laatste wat je moet doen is verkopen. Dat is en blijft beleggingsles nummer één. Toch hebben veel Nederlandse pensioenfondsen – afgezien van een paar grote partijen – dat wél gedaan.”
Wat volgens Kemna ook verontrustend is aan de laatste crisis, is dat de reële economie mee het putje in ging. “Tot nu toe zijn we altijd sterker uit een crisis gekomen. Zal dat nu weer gebeuren? Dat weten we nog niet.” Daarom noemt Kemna het een goede ontwikkeling dat veel scherper wordt gelet op de uitwassen van financiële innovatie. “Het is voor de derivatenspecialist die ik ben nogal wat om dat te zeggen. Als wetenschapper ben ik geneigd om innovatie juist te omarmen. Dat hoef je ook geen halt toe te roepen, maar het moet wel beheersbaar blijven.”
Iets waar innovatie nog handen te kort komt is de ontwikkeling van een beter environmental, social and governance (ESG) -beleid. Daar wil Kemna haar talent dan ook ten volle voor inzetten. “De crisis heeft blootgelegd dat we eigenlijk helemaal niet blij zijn over hoe de wereld om ons heen is geworden. Dat heeft bij mij tot een stukje bezinning geleid. Ik wil mij hier in mijn vakgebied hard voor gaan maken. Mijn voorganger (Roderick Munsters, red) is deze weg al nadrukkelijk ingeslagen. Met een grote partij als APG achter je, valt er ook echt een verschil te maken. Ik sta te popelen om zijn beleid verder uit te bouwen.”
De belegger hoopt dat er gauw een einde komt aan het gefilosofeer over de crisis in de media. “Laat dat maar over aan de wetenschap. Men lijkt te vergeten dat 2009 een ontzettend goed jaar is geweest. Het was in veel opzichten een spiegel van 2008. Alles wat toen onderuit ging, is nu weer opgeklommen.”
Een punt dat haar wel degelijk zorgen baart is de aanhoudende lage lange rente. “Er is veel te veel geld en dat moet ergens naar toe. Het kan niet anders dan dat er alweer een nieuwe bubbel in de maak is. Maar waar die vandaan komt? Dat weet niemand. Het enige wat ik kan doen is gefocused blijven en continu mijn strategie bijstellen waar dat nodig is.”

CV
Angelien Kemna
2009 CIO APG Groep
2007 Professor corporate governance en econometrie, Erasmus Universiteit Rotterdam
2002-2007 CEO, ING Investment Management Europe
2001-2004 CIO, ING Investment Management
1993-1999 Professor financiële markten, Universiteit van Maastricht
1992-2001 Directeur investment en account management, portfolio manager global equities en hoofd quantitatieve strategieën, Robeco

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.