Stelling: De commissie Frijns had in haar aanbevelingen moeten opnemen dat DNB wat betreft het risicobeheer van pensioenfondsen een duidelijke keuze voor principle based beleid moet maken

Jean Frijns

TEGEN

Als commissie hebben we wel degelijk gekozen voor zelfregulering en een principle based benadering. Tenminste, daar waar dat mogelijk is. Dat kan als er geen sprake is van belangenconflicten.
In het rapport hebben we negentien principes gedefinieerd. Deze steunen in principe op zelfregulering. Daar moet de wetgever dus niet komen met specifieke regels die dan vervolgens gehandhaafd moeten worden – besturen moeten die principes zelf serieus gaan invullen. De toezichthouder kan toetsen of ze dat goed doen. Dat is duidelijk een principle based benadering.
Op een tweetal gebieden hebben we gezegd: daar is de benadering van principes te soft. Dat is in de eerste plaats het financiële beheerkader. Het in acht houden van een minimale solvabiliteit van een pensioenfonds is minder logisch dan het lijkt; gepensioneerden willen immers graag royale uitkeringen, werkgevers willen liever niet te veel premie betalen. Hier dient een stevige solvabiliteitsmaatstaf te zijn die hard moet worden gehandhaafd.
De commissie is voorstander van een financieel toetsingskader, maar vindt de huidige invulling in nominale termen niet geslaagd. De deelnemer heeft baat bij een reëel pensioen. Dus ja: wij zijn voor wettelijke handhaving van solvabiliteitsnormen, maar deze moeten gebaseerd zijn op reële termen.
Het tweede gebied waar we de wetgever uitdrukkelijk aanraden om zaken hard neer te zetten, is de minimaal vereiste kennis over risicobeheer en beleggen in besturen van pensioenfondsen. Ook daar gelden tegenstrijdige belangen, namelijk die tussen het willen hebben van invloed, en het hebben van expertise. Ook hier is dus een hardere handhavingspraktijk nodig.
Een veel bediscussieerd onderwerp is het waarderen van pensioenverplichtingen op marktwaarde. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft op dit punt al ruimte heeft naar bevind van zaken te handelen – dat zit al in de wetgeving. DNB zegt die ruimte te hebben benut, maar volgens pensioenfondsen pakt dit anders uit dan gedacht.
Het probleem van wetten en regels is: ze moeten wel verstandig zijn. De huidige wetgeving vertrouwt teveel op marktwaarderingen – ook in situaties waar die niet betrouwbaar zijn.  Dus we weten nu dat als we regels maken die hierop gebaseerd zijn. We ook moeten nadenken over wat we doen als die markt onverhoopt wegvalt. Dat staat ook in ons rapport. Die nieuwe regels moeten vervolgens wel gehandhaafd worden. Dat is iets anders dan dat pensioenfondsen kunnen zeggen: het is comply or explain, het is zelfregulering. Externe discipline dus. Als er geen externe handhaving is, heb je toch de neiging om de weg van de minste weerstand te kiezen. Die is niet altijd de weg die toekomstige uitkeringen veilig stelt.

Jean Frijns was voorzitter van de commissie Beleggingsbeleid en Risicobeer. De commissie schreef het rapport Pensioen: ‘Onzekere Zekerheid’.

Rajish Sagoenie

VOOR

De commissie Frijns had in haar rapport moeten aanbevelen dat De Nederlandsche Bank (DNB) een duidelijke keuze voor principle based beleid moet maken.
Want, door risico’s van tevoren goed in te schatten en risicomanagement toe te passen, kunnen pensioenfondsen passende beheersmaatregelen nemen en hun integriteit beter zichtbaar maken. Hierdoor wordt het risicobewustzijn van pensioenfondsbestuurders versterkt, wat weer leidt tot een gedegen en gedragen besluitvorming over hun beleid.
Toen er eind 2008 sprake was van het sterk disfunctioneren van de markt, moesten pensioenfondsen veel hogere verplichtingen hanteren die daardoor ver afstonden van een reële schatting van de marktwaarde hiervan.
Oorzaak was het feit dat de staatscurve hoger was dan de door pensioenfondsen gehanteerde swapcurve. Pensioenfondsen hebben een langetermijnkarakter, maar konden niet als zodanig worden gemanaged omdat zij zich hadden te houden aan de regelgeving.
De vraag is of men in dit soort uitzonderlijke situaties niet de ruimte moet krijgen om hier adequaat op in te spelen. In het rapport Frijns staat te lezen dat zowel de regelgeving als het instrumentarium de toezichthouder in staat moet stellen om rekening te houden met de stabiliteit van het financiële systeem als geheel. Een rule based beleidsbenadering staat dit in de weg. Het kost immers tijd om regels aan te passen. De commissie Frijns legt de verantwoordelijkheid van het te voeren beleid bij de overheid.
Maar als de markt zelf de vrijheid krijgt om met oplossingen te komen gebaseerd op bepaalde marktprincipes, is het aan de markt om uit te leggen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. DNB kan dan controleren of pensioenfondsen wel luisteren naar de marktprincipes van dat moment en kan dan beoordelen of fondsen daar adequaat op inspelen. Hierdoor wordt het mogelijk om maatwerk te leveren op een specifieke situatie.
Daarnaast zorgt een principle based beleidbenadering voor de mogelijkheid voor het voeren van een anticyclisch reserveringsbeleid. Als de dekkingsgraad goed is en de economische situatie het toelaat, zou DNB best hogere buffers mogen eisen en in die situatie risicovolle beleggingen die passen binnen dit framework juist accepteren. Het principe is dan: adequate buffers vormen waar dat kan, en rekening houden met macroeconomische omstandigheden – een duidelijk andere aanpak dan de standaard toereikendheidstoets die rule based en niet flexibel is.
Deze comply or explain of principle based benadering – je volgt de heersende regels of je geeft aan waarom je ervan afwijkt – geeft de sector de ruimte om binnen de vastgestelde kaders naar eigen inzicht te handelen en legt de verantwoordelijkheid voor goed functioneren daar waar hij hoort: op de bestuurstafel van pensioenfondsen.

Rajish Sagoenie is executive director actuarial services bij Aon Consulting.

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.