Bernhard Madoff werd ontmaskerd als een van de grootste fraudeurs van onze tijd. Auteur Adam Lebor analyseert in het boek ‘The Believers’ waarom Uncle Bernie tot zijn daden kwam en waarom zo veel mensen blind geld aan hem toevertrouwden. Hans Rademaker recenseert

De technische feiten en achtergronden van de fraude zijn ondertussen uitgebreid bekend en beschreven. We weten tot op heden echter weinig van het leven en de achtergrond van Madoff en zijn entourage. De schrijver gebruikt deze informatie om te achterhalen waarom Madoff een fraudeur is geworden en waarom zoveel mensen hem geld toevertrouwden.
Het boek begint meer dan honderd jaar geleden in Warschau net voordat in 1905 Madoffs grootouders van vaders en moederskant in Amerika arriveren. In die tijd kende Amerika een rijke en een arme groep joden. De eerste groep was voornamelijk afkomstig uit het Duitsland van voor de oorlog en bestond grotendeels uit vermogende zakenlieden en intellectuelen, zoals de families Goldman, Guggenheim en Lehman. Deze groep (‘Yekkes’) vormde het establishment van die tijd. De tweede groep, voornamelijk bestaand uit joden afkomstig uit Oost-Europa, was arm en weinig ontwikkeld. Omgeven door mensen van deze laatste groep (‘Shtarkers’) is Bernhard Madoff opgegroeid en gevormd.  De scherpe tegenstellingen tussen beide groepen hebben van hem een man gemaakt die voortdurend op zoek was naar erkenning en wraak. Hij wilde volgens de schrijver met name wraak nemen op het establishment uit zijn eigen omgeving. Dit verklaart mogelijk waarom zoveel vermogende Joodse individuen en charitatieve instellingen (zoals de stichting van Elie Wiesel) het slachtoffer werden. Het feit dat ook familie en vrienden werden opgelicht, duidt op een gewetenloze man die als een soort financiële massamoordenaar heeft geopereerd.
Mensen investeerden bij Madoff simpelweg omdat hij een extreme vorm van exclusiviteit leverde. Beleggers waren bij hem onderdeel van een speciale en unieke investment club. Een groot aantal mensen belegde ook bij hem omdat zij klakkeloos een aantal gerespecteerde opinion leaders volgden. Eigenlijk was het een soort sekte met alle bekende kenmerken zoals absolute verheerlijking van de leider, confidentialiteit (vragen worden niet gesteld) en onbeperkte loyaliteit.
Ook de incompetentie van de toezichthouders heeft natuurlijk een rol gespeeld om deze fraude mogelijk te maken. Eerlijk gezegd denk ik, wat toezichthouders ook doen, de mensheid is zo slim en onverbeterlijk dat zij altijd wel weer een gat in de verdediging weet te vinden.
Het boek beschrijft op levendige wijze de achtergrond, familie en vrienden waarin de grootste fraudeur van onze tijd opgroeit. Op charmante, innemende en berekenende wijze ontstaat vervolgens een cultfiguur aan wie mensen en instellingen geld geven om te beleggen zonder te weten waarin en op welke manier. Voor de toekomst geldt: iedereen die zich vasthoudt aan basale beleggingsregels en hebzucht kan weerstaan, hoeft niet bang te zijn te worden opgelicht door een toekomstige Madoff.

Hans Rademaker is lid van de Management Board van Robeco.

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.