De Europese Unie (EU) maakte in 2004 een historisch jaar door. In december werd besloten om onderhandelingen met Turkije te starten over toetreding. Volgens Michiel Bootsma, senior investment manager emerging markets aandelen bij ING Investment Management, heeft dit besluit het belang van het jaar 2004 voor de EU nog eens onderstreept. Daarnaast kan  dit besluit leiden tot nieuwe interessante beleggingsmogelijkheden in Turkije.

Allereerst werd de EU in mei 2004 reeds met tien landen uitgebreid. Met het openen van onderhandelingen met Turkije zet de EU zo mogelijk nog een belangrijkere stap; zij zou voor het eerst een verbintenis aangaan om een land op te nemen dat qua religie, cultuur en geografie niet direct aansluit bij de Europese geschiedenis; een land bovendien dat als gevolg van demografische ontwikkelingen over 15 jaar het grootste inwonertal van alle lidstaten zou kunnen hebben.

Ook voor Turkije zal de start van de onderhandelingen een historische stap zijn. Het land zou definitief kunnen breken met een verleden van inflatie en financiële crises. Het zou zich, net als de landen van CentraalEuropa in de afgelopen jaren, met een gezamenlijk doel kunnen bezighouden: het daadwerkelijk verwerven van het lidmaatschap van de EU. De noodzakelijke inspanningen om dit lidmaatschap te bereiken kunnen als ‘anker’ gaan fungeren; niet alleen voor het fiscale en monetaire beleid van Turkije, maar ook voor sociale hervormingen.

Het recente verleden

Turkije paste lange tijd naadloos in het negatieve stereotype van opkomende markten: hoge inflatie, een uit de hand lopende staatsschuld en een welig tierende corruptie waarbij politici geen hervormingen konden (of wilden) doorvoeren. Een en ander leidde tot uitzonderlijke volatiliteit op de Turkse financiële markten. In de afgelopen vijftien jaar waren er meerdere serieuze crises, waardoor het land in een negatieve spiraal terechtkwam. De politici slaagden er niet in die situatie te keren. Zij waren aangewezen op moeizaam gevormde brede coalities die niet in staat waren een daadkrachtig beleid te voeren. De redding voor Turkije lag steeds in het geopolitieke belang van het land. Als het enige moslimland met een gevestigde democratie ligt het strategisch op de grens tussen Europa en het Midden-Oosten. Tegen die achtergrond kwam het Internationale Monetaire Fonds (IMF) in noodgevallentelkens over de brug.

Het keerpunt

Drie jaar geleden was het sentiment voor Turkije bij beleggers naar een dieptepunt gedaald. Door de devaluatie van de munt dreigde de overheidsschuld onbetaalbaar te worden. De reële rente was noodgedwongen zeer hoog, bovenop een structureel hoge inflatie. Na een diepe recessie leek er weinig kans op duurzaam economisch herstel. Het vertrouwen van beleggers daalde nog verder toen een onervaren, islamitische partij op het punt stond de verkiezingen te winnen. Deze verkiezingsoverwinning zou echter onderdeel zijn van het keerpunt voor het land. De Ak-partij, van de voormalige burgemeester van Istanboel Tayyip Erdogan, behaalde een absolute meerderheid in het parlement. Hiermee kwam voor het eerst in lange tijd een sterke regering aan de macht.

Het streven naar EU-lidmaatschap werd speerpunt in het beleid van de nieuwe regering. Zorgde gebrek aan politieke ervaring voor een moeizame start, na enige tijd kwam er een goede relatie met de markt en met het IMF tot stand. Tegelijkertijd stabiliseerde de wisselkoers, mede door de zwakte van de dollar. Omdat daarnaast de rentes in de rest van de wereld historisch laag stonden, werd Turkije aantrekkelijk voor beleggers die op zoek waren naar extra rendement. Door de toestroom van buitenlands geld kon de rente iets zakken en werd de wisselkoersverder gesteund. De overheidsschuld werd hierdoor draaglijker, waardoor het vertrouwen toenam.

Het heden

Inmiddels draait de Turkse economie op volle toeren. Industriële productie, bezettingsgraad en arbeidsproductiviteit stijgen allemaal in rap tempo. Na bijna 8 procent in 2002 en 5,8 procent in 2003, steeg het BBP in 2004 met 8 procent. Sinds 2002 is ook de inflatie fors gedaald. Eind 2003 kwam deze voor het eerst in 20 jaar onder de 20 procent en binnen een jaar was de inflatie verder gedaald tot onder 10 procent. De rente liet een vergelijkbaar beeld zien. De Centrale Bank verlaagde deze per saldo van ruim 40 procent in 2002 naar 16,5 procent in februari 2005.

De markt

Sinds het ontstaan van de moderne Turkse staat door Ataturk, in de jaren dertig van de vorige eeuw, kent Turkije een kapitalistisch systeem. Hiermee heeft het een langere kapitalistische traditie dan veel andere opkomende markten. De breedte en diepte van de aandelenmarkt zijn dan ook relatief goed.

Zoals vaak in opkomende landen het geval is, zijn veel bedrijven eigendom van een paar invloedrijke families. Hierdoor is de free float over het algemeen niet erg hoog. Een ander gevolg is dat het corporate governance beleid niet altijd voorbeeldig is.

De grootste sectoren op de Turkse markt zijn financiële instellingen, consumentengoederen en industriële bedrijven. De belangrijkste conglomeraten zijn Koc Holding, dat onder andere auto’s en duurzame consumentengoederen produceert en een supermarktketen bezit, en Sabanci Holding. In 2004 steeg de Turkse beurs met 42 procent, waarmee zij niet alleen het gemiddelde van wereldwijde aandelen, maar ook andere opkomende landen ver achter zich liet.

Turkije: het groeiverhaal van de toekomst?

Voor Turkije hangt veel af van de komende onderhandelingen met de EU. Dit betekent zeker niet dat het land alle problemen in één klap oplost of dat het land zonder EU-lidmaatschap niets zou kunnen bereiken. Onderhandelingen met de EU geven een
grotere geloofwaardigheid aan het Turkse beleid en zullen hierdoor naar verwachting leiden tot een stabielere ontwikkeling in de komende jaren.

Uiteraard heeft het starten van onderhandelingen een groot effect op de Turkse economie. Daarbij zal de bankensector wellicht als eerste profiteren. Verder zal een stabielere economie nieuwe groepen beleggers aantrekken. Het is aannemelijk dat beleggers hun aandacht in toenemende mate zullen verbreden van Oost-Europa naar opkomend Europa. Turkije zal dan de Centraal Europese landen vervangen naarmate die promoveren naar de status van ontwikkelde markt.

Als Turkije erin slaagt de huidige positieve economische trends door te trekken, is het bepaald niet uitgesloten dat het land één van de meest in het oog springende groeiverhalen van de toekomst gaat worden. Het lijkt voor beleggers dan ook verstandigTurkije op de voet te blijven volgen.

Printbare versie