npn vroeg haar lezers vragen samen te stellen voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De vragen en antwoorden presenteren wij hieronder.

npn: Wanneer denkt u uitsluitsel te geven over het wel of niet uitstellen van het ingaan van de nieuwe pensioenwet?

SZW: Van uitstel is geen sprake, alles is er opgericht om wet op 1 januari 2006 in te laten gaan.

npn: De Pensioensector in Nederland is sterk in beweging en wordt in korte tijd geconfronteerd met grote en belangwekkende veranderingen, geïnitieerd door de overheid, zoals VPL, Pensioenwet en FTK. De tijd die fondsen gegeven is om e.e.a. te implementeren, is bijzonder kort, met alle risico’s vandien. Waarom deze haast en ware het niet beter om wat meer tijd hiervoor te nemen, zodat ook de consequenties van alle veranderingen goed zijn te overzien, niet in de laatste plaats de voor de Nederlandse burger?

SZW: De wet VPL is op 24 februari in het Staatsblad geplaatst. Hierin is geregeld dat 1 januari 2006 het nieuwe fiscale regime van kracht wordt. Tijdens de behandeling in de Eerste Kamer heeft de minister toegezegd in september a.s. het parlement te zullen informeren over de stand van de implementatie en de consequenties die hij daaraan verbindt. DNB verzamelt op verzoek van de minister de hiervoor benodigde informatie. Het parlement zal over de uitkomsten medio september worden geinformeerd.

npn: De uitkomsten van het onderzoek door DNB, samen met de gegeven die vanuit het departement worden verzameld over de hand van de CAO-onderhandelingen, zullen een basis vormen op grond waarvan de minister in september zijn oordeel zal bepalen.

SZW: Een aantal van de genoemde wijziging komt niet onverwacht en kan niet als een plotselinge wijziging worden gezien. Aan de totstandkoming van het FTK is een uitgebreide discussie met en consultatie van alle betrokken partijen vooraf gegaan. Er zijn geen aanwijzingen dat implementatie van het FTK problemen oplevert. Ook voor de Pensioenwet geldt dat die niet bepaald uit de lucht is komen vallen. Er is een adviesaanvraag aan de SER geweest, er is daarna een hoofdlijnennotitie aan de Tweede Kamer gezonden, er is een ambtelijk consultatiedocument voor een nieuwe Pensioenwet zeer breed verspreid, er is een wetsvoorstel implementatie Bolkensteinrichtlijn aan de TK aangeboden. Kortom, er spelen inderdaad een flink aantal dossiers op pensioenterrein, maar het is niet juist om te zeggen dat hier sprake is van overhaast invoeren.

npn: Het Nederlandse pensioenstelsel, met name de tweede pijler, is altijd geroemd, in eigen land en daarbuiten. Echter, recentelijk is men in eigen land kritischer geworden over het stelsel. Waar is deze kritiek op gebaseerd? Bestaat niet het risico dat de verworvenheden van het Nederlandse pensioenstelsel op de tocht komen te staan door alle veranderingen en, spreekwoordelijk, het kind met het badwater wordt weggegooid?

SZW: De problemen rond de aandelenmarkten zijn vermoedelijk de katalysator geweest voor (een versnelling van) een aantal discussies over het pensioenstelsel, zoals bijv de dekkingsgradenproblematiek/FTK, de discussie over het indexatiebeleid en in het verlengde daarvan de onbekendheid van veel burgers met hun pensioenregeling. Transparantie over de inhoud en consequenties van pensioenregelingen is daardoor veel belangrijker geworden. Een project (mede door SZW gefinancierd) als de Pensioenkijker is daar het bewijs van. Tegelijkertijd moet worden geconcludeerd dat de interesse van mensen in hun pensioenregeling marginaal is en moeilijk te stimuleren. Er zijn de nodige pensioenfondsen die al geruime tijd fors investeren in het verbeteren van de communicatie met de deelnemers, maar de respons valt ook daar tegen. De aanhoudende verhalen over de kosten van vergrijzing, zowel over Nederland als andere Europese landen dragen bij aan een gevoel van onrust. Het is eveneens denkbaar dat het algemene gebrek aan conseumentenvertrouwen hier ook nog een versterkend effect heeft.

npn: Er is in Nederland en daarbuiten een verschuiving gaande van risico’s naar individuele consumenten. Dit geldt voor pensioenfondsen, maar ook meer algemeen voor financiële instellingen. Wat zijn de risico’s hiervan in termen van financiële stabiliteit?

SZW: De conclusie dat er sprake is van een verschuiving van risico’s naar individuele consumenten is te stellig. Voor het overgrote merendeel van de werknemers is sprake van loongerelateerder pensioenregeling. Er is wel een zeer forse verschuiving van eindloon naar middelloonregeling. Het indexatiebeleid en de uitvoering daarvan wordt hierdoor ook voor de werkenden van groot belang. Of dit op de lange(re) termijn gezien ook tot negatieve consequenties voor de hoogte van de het pensioen zal leiden moet worden afgewacht. Pensioenfondsen zullen zich altijd bezig blijven houden met collectieve producten; daarbij past geen systeem waarbij het risico (volledig) voor rekening van een individu komt. Of er bij producten die door iedere consument op de financiele markt kunnen worden gekocht sprake is van een tendens naar meer risico voor de deelnemer is bij SZW niet bekend; dat is niet het beleidsterrein waar wij over gaan.

npn: De AOW staat onder druk door de vergrijzing. In de tweede pijler zullen nominale pensioenrechten niet volledig worden geïndexeerd. Verwacht SZW dat de derde pijler voldoende aangewend zal worden om een te laag pensioen aan te vullen?

SZW: De ontwikkeling van de AOW-uitgaven is stabiel en conform de voorspelling. Er zijn de afgelopen jaren maatregelen getroffen om te zorgen dat de AOW ook op lange termijn betaalbaar blijft (invoering spaarfonds AOW, premiemaximering, vergroting arbeidsparticipatie). Daar zal ook in de toekomst het beleid op gericht blijven. De tweede pijler is primair de verantwoordelijkheid van sociale partners, maar het kabinet hecht zeer aan het behoud van die tweede pijler. Juist de mix van omslagfinanciering in de eerste pijler, onder verantwoordelijkeid van de overheid, en de kapitaaldekking in de tweede pijler, onder verantwoordelijkheid van sociale partners. Of mensen daarnaast nog behoefte hebben aan een individueel product in de derde pijler is sterk afhankelijk van persoonlijke factoren, zoals is er een onbelast huis of juist hoge woonlasten, zijn er nog hoge kosten voor bijv. studerende kinderen, is er sprake van een afhankelijke partner, welke levensstandaard wordt gewenst e.d. Of de ruimte van de derde pijler dus in veel gevallen ook echt noodzakelijk is valt hangt af van die persoonlijke omstandigheden.

npn: Wat vindt u van het feit dat de STAR het niet eens is met het alternatieve uitvoeringmodel?

SZW: Als een organisatie om een oordeel wordt gevraagd, zoals in dit geval het oordeel van de StvdA over het alternatief model, dan moet ook worden geaccepteerd dat dat oordeel anders kan uitpakken. Het is het goed recht van de StvdA om andere opvattingen te hebben over de analyse van de problemen en de keuzes die het kabinet op basis van die analyse heeft gemaakt. De argumenten die de STvdA aanvoeren zijn
vanuit hun positie logisch en verdedigbaar. In die zin kan er dus begrip voor die argumenten worden opgebracht, maar dat betekent uiteraard niet dat die argumenten ook worden gedeeld. Op dit moment wordt nagedacht hoe om te gaan met het advies van de StvdA en welke vervolgstappen wenselijk zijn.

npn: Hoe reageert DNB als Sociale zaken besluit de nieuwe pensioenwet toch uit te stellen?

DNB: De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft per brief, gedateerd dinsdag 17 mei, aan de Tweede Kamer bericht dat hij zich realiseert dat de mogelijkheden beperkt zijn dat de Pensioenwet (PW) voor 1 januari 2006 in het Staatsblad staat omdat het wetsvoorstel pas in de tweede helft van 2005 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Vooralsnog is 1 januari 2006 niet uitgesloten. Mocht de politiek uiteindelijk tot de conclusie komen dat de wet iets moet worden uitgesteld dan respecteert DNB vanzelfsprekend dit besluit.

npn: We zitten nu zo’n half jaar voor de door DNB gewenste invoerdatum van FTK. Van pensioenfondsen wordt verwacht dat ze er helemaal klaar voor zijn, maar intussen is er nog steeds geen definitief besluit over wel of geen uitstel. Wanneer kunnen we die duidelijkheid verwachten?

DNB: Voor DNB is van belang dat de invoering van het FTK niet automatisch gekoppeld is aan de invoering van de PW. Zoals de Minister in de eerder bovengenoemde brief aangeeft, houdt de toezichthouder in het kader van de Pensioen- en spaarfondsenwet thans al rekening met datgene wat gewisseld is over het Financieel Toetsingskader. DNB houdt daarom vooralsnog vast aan invoering FTK conform de officiële planning (1 januari 2006).

npn: Pensioenfondsen hebben nogal veel kritiek op de economische gevolgen van de hersteltermijn van één jaar als de dekkingsgraad onder de 105 procent zakt. Wat is het beeld dat DNB zelf heeft van die gevolgen als inderdaad wordt vastgehouden aan één jaar?

DNB: De 105 procent-grens en de één jaar hersteltermijn vormen belangrijke ankers binnen het FTK en scheppen duidelijkheid. In de praktijk wordt bij het toezicht echter altijd maatwerk geleverd. Bij de invoering van het FTK kan de situatie ontstaan dat de (herrekende) dekkingsgraad van een fonds zakt tot onder de 105 procent. Eén van de belangrijkste factoren daarbij is de hoogte van de marktrente. Omdat de marktrente op dit moment lager ligt dan de vaste rekenrente van 4 procent leidt dit, bij gebruik van dezelfde uitgangspunten als die nu bestaan, tot een verslechtering van de dekkingsgraad. Gegeven de huidige financiële positie van de pensioenfondsen leidt een marktrente die bij de invoering van het FTK dicht tegen de 4 procent ligt niet direct tot een groot probleem.

In hele slechte economische omstandigheden kan het in de toekomst voorkomen dat de dekkingsgraad van een groot aantal pensioenfondsen tegelijkertijd onder de 105 procent valt, wat wel aanzienlijke economische gevolgen kan hebben. Voor dergelijke uitzonderlijke situaties wordt in de PW een noodbepaling opgenomen, waarbij de minister van SZW, na overleg met DNB, de termijnen van 15 jaar en één jaar kan verlengen om de economische gevolgen te verminderen.

npn: Is er vanuit andere EU-landen veel interesse voor het nieuwe toetsingskader voor pensioenfondsen (FTK) waaraan Nederland op dit moment werkt?

DNB: In het buitenland is al veel interesse getoond in de manier waarop wij het FTK hebben vormgegeven. Met name bij Solvency II, de herziening van de Europese solvabiliteitsrichtlijnen voor verzekeraars, wordt het FTK door velen gezien als een nuttig voorbeeld. Zo verwijst bijvoorbeeld de Europese Commissie in haar consultatiedocumenten naar het FTK, en heeft de CEA, de Europese koepelorganisatie van verzekeraars, onlangs een rapport uitgebracht waarin het FTK, naast de Zwitserse en Britse benadering, als beste naar voren komt.

npn: Kunnen we verwachten dat andere landen bepaalde elementen overnemen? Zo ja, welke?

DNB: Er is een algemene tendens van een verschuiving naar meer risico-geörienteerd toezicht waar te nemen. De meeste elementen in het FTK zijn bovendien niet specifiek Nederlands maar zijn in toenemende mate gemeengoed, zoals een marktconforme waardering van beleggingen en verplichtingen, de bepaling van een vereist eigen vermogen waarmee een gespecificeerde kans op onderdekking niet wordt overschreden, en de aanpak om naast een standaardmethode voor de solvabiliteitsbepaling ook ruimte te bieden aan een eigen intern model van een pensioenfonds om het vereist eigen vermogen te bepalen.

Printbare versie