Toen Philips liet weten het gehele pensioenvermogen aan Merrill Lynch uit te besteden stond pensioenland Nederland even te kijken. Bram van den Oever onderzoekt wat de onderliggende motivaties en mogelijke consequenties van deze overeenkomst zijn.

Iedereen was verbaasd toen Philips bekend maakte zijn gehele pensioenfondsvermogen ter waarde van 12 miljard euro aan Merrill Lynch Investment Managers (MLIM) uit te besteden. Tenzij MLIM slecht performt, geeft de overeenkomst MLIM gedurende zeven jaar het recht om Philips’ pensioenfondsvermogen te beheren.

Bij MLIM wordt de stap gezien als een belangrijke strategische zet waarmee het bedrijf zich een plaats verwerft in de hogere regionen van de Nederlandse markt. Merrill Lynch zegt te hopen tegen het einde van 2005 een vermogen van 30 miljard dollar (23.6 miljard euro) in Nederland onder beheer te hebben. Het is echter de vraag of die strategische zet niet te duur wordt betaald. De overheersende gedachte onder deskundigen is dat MLIM relatief teveel geld heeft neergeteld voor de transactie, die naar verluid meer dan enkele tientallen miljoenen euro’s gekost heeft.

Naast MLIM waren ook andere geïnteresseerde partijen bij de onderhandelingen betrokken, waaronder BGI, Schorders, Goldman Sachs en UBS. npn heeft echter vernomen dat de andere kandidaten niet bereid waren om hetzelfde bedrag te betalen. Uiteindelijk sleepte MLIM het uitbestedingsproject in de wacht, terwijl het bedrijf bovendien aanstalten maakt vier miljard euro aan mandaten naar zich toe te trekken die door Philips momenteel nog worden uitbesteed.

De CEO van éen van de vermogensbeheerders die mede interesse had voor het uitbestedingsproject verklaarde de prijs te hoog te vinden. “Je moet je bovendien afvragen of deze overeenkomst wel in het belang is van gepensioneerde Philipsmedewerkers,” voegde hij toe.

“Gezien het feit dat Merrill Lynch zoveel heeft betaald voor de overeenkomst, wordt het voor Philips wel heel moeilijk om te verwachten dat MLIM bepaalde mandaten uitbesteedt aan externe vermogensbeheerders... zelfs als deze in een bepaalde beleggingscategorie beter presteren dan MLIM.”

“Wat ik heb begrepen van de transactie is dat het voor Merrill Lynch om een strategische zet gaat, en ik vermoed dat het flink wat gekost heeft,” aldus Alain Gisay, deputy chief executive bij F&C Asset Management.

Merrill Lynch ontkent teveel te hebben betaald. Het bedrijf zegt de overeenkomst nooit te hebben overwogen als de potentiële baten de kosten niet zouden overstijgen. De enige manier waarop de overeenkomst MLIM op verlies zou komen te staan is als Philips gebruik maakt van de opt-out clausule.

Frits Bosch, directeur van Bureau Bosch Asset Consultancy, beaamt dat het om een strategische zet gaat van Merrill Lynch. “Merrill koopt in feite een plek op de Nederlandse markt en kan met behulp van de expertise in Eindhoven nu vooral gaan scoren bij kleine en middelgrote pensioenfondsen,” vertelt hij npn. “Daarnaast biedt de overeenkomst mogelijkheden om de expertise van Merrill Lynch in liability-driven investment (LDI) te bundelen met de kennis in Eindhoven over implementatie van het nieuwe FTK. Dat is denk ik ook een belangrijke drijfveer geweest. Voor de rest was het een berekening van kosten en baten,” aldus Bosch.

Het rendement van het Philips pensioenfonds was 10,6 procent in 2004. Niettemin bedroeg het vijf-jaarlijks gemiddelde tussen 2000 en 2004 niet meer dan nul procent. Daarmee behaalde Philips in dit tijdsbestek van de 64 grootste Nederlandse bedrijfspensioenfondsen de op drie na laagste score.

“Het zou kunnen dat de transactie voor de deelnemers van het Philips pensioenfonds voordelig uitpakt,” zegt Bart Heenk, een directeur bij SEI Investment. “Het kan bijvoorbeeld zijn dat de prestaties ten gevolge van deze verandering verbeteren. Maar doordat Philips voor één vermogensbeheerder heeft gekozen die in alle beleggingscategorieën goed moet presteren, wordt het pensioenfonds niettemin kwetsbaar. Daarbij komt dat Merrill Lynch’s staat van dienst niet in alle beleggingscategorieën even goed is.”

De overeenkomst van 12 miljard euro behelst acht miljard euro aan investeringen waar de verplichtingen zijn gematched aan het vermogen, terwijl vier miljard euro is verdeeld over meerdere vermogensbeheerders.

“De kans is groot dat de vermogensbeheerders die momenteel een gedeelte van de portefeuille van Philips beheren hun mandaat gaan verliezen,” vertelt Heenk. “Eén van de redenen dat Merrill Lynch de overeenkomst überhaupt interessant vond was ongetwijfeld het vooruitzicht om dit vermogen in beheer te krijgen. Als dat niet gebeurt wordt het moeilijk de transactie te rechtvaardigen. Merrill Lynch zal alles in het werk stellen om dit vermogen onder hun eigen management te brengen.”

“Ik denk niet dat vier miljard euro zo heel erg veel geld is in het globale investeringsuniversum. Anderzijds denk ik niet dat men noodzakelijkerwijs een beter resultaat krijgt door het mandaat onder verschillende vermogensbeheerders verdelen,” aldus Maarten Slendebroek, hoofd Noord Europese verkoop bij Merrill Lynch.

Volgens Slendebroek zijn de belangrijkste overwegingen die tot Philips’ beslissing tot uitbesteding hebben geleid de impact van de International Accounting Standards, de nieuwe wetgeving in Nederland en het verlangen om zich opnieuw te concentreren op de core-business.

Wel verwachten sommige experts dat de overeenkomst eventuele nadelen heeft.

“Het ligt voor de hand dat Merrill Lynch en Hewitt op een goede manier zal omgaan met de belangen van de werknemers in Eindhoven. Het grootste aantal werknemers, meer dan 100 van de 220 personen, wordt door Hewitt overgenomen voor de administratie. Voorts blijven er 25 beleggingsprofessionals in Eindhoven werken; de rest gaat naar het nieuwe stafbureau van het Philips pensioenfonds of naar Merrill Lynch in Londen, of wordt gedetacheerd. Met zo’n solide kader zijn ook de belangen van de deelnemers van het pensioenfonds gediend,” aldus Bosch.

De ondernemingsraad heeft de overeenkomst momenteel in beraad en zal in juni een beslissing nemen. Nadien kan Merrill Lynch pas verdere details over de overeenkomst vrijgeven.

Printbare versie