Sommige custodians menen dat grensoverschrijdende samenvoeging van pensioenfondsen ofwel ‘asset pooling’ op het punt staat furore te maken. Zodra de eerste multinationale fondsen over de brug zijn, zo luidt het, zullen vele andere volgen, vindt Bram van den Oever

Het is een feit dat de interesse in samenvoeging van multinationale pensioenfondsen op Europees niveau de laatste tijd sterk is toegenomen. Zo overwegen onder meer multinationals als Nestlé, Siemens, en Unilever om hun pensioenvermogen samen te brengen, hetzij in een Iers Common Contractual Fund (CCF) of een Luxemburgs Fonds Commun de Placement (FCP), waarbij Ierland en Luxemburg ten aanzien van asset pooling een voortrekkersfunctie vervullen.

“Ik denk dat de eerste definitieve overeenkomst een soort reactiestarter zal zijn. Ik verwacht dat er snel andere contracten zullen volgen,” zegt Gavin Nangle, hoofd business development bij State Street International Ireland. Hij bevestigt dat de belangstelling voor internationale pensioenvermogensamenvoeging is toegenomen.

Maar niet iedereen in de wereld van custodians deelt dit optimisme. Op een gegeven moment leek IBM serieus—zelfs hals-over-kop—van plan zijn vermogen op een Europees niveau te centraliseren. Maar sinds begin van dit jaar heeft het bedrijf gas teruggenomen, en gaat nu voorzichtiger te werk. Het blijkt dat de multinational op grond van belastingoverwegingen genoopt was zijn strategie te herzien. Het is goed mogelijk dat deze beslissing grotere gevolgen heeft gehad dan analysten beseffen.

“Het feit dat een grote multinationale onderneming een stapje terug doet vanwege belastingoverwegingen heeft onze klanten duidelijk zorgen gebaard. Mogelijkerwijs heeft dit wat wind uit de zeilen genomen. Onze klanten zijn in elk geval wat voorzichtiger in hun optimisme,” aldus Kerry Ann White, hoofd multinational business development bij ABN Amro Mellon Global Securities Services. Desondanks heeft ABN Amro Mellon stappen ondernomen om verder uit te breiden door binnenkort een kantoor in Luxemburg te openen.

Wanneer asset pooling wordt besproken in het kader van de mogelijkheden in Ierland en Luxemburg, is het van cruciaal belang te begrijpen wat er nu precies ter discussie staat. ‘Asset pooling’ in dit verband heeft weinig te maken met het daadwerkelijk samenvoegen van fondsen. Niettemin denken sommige custodians maar liefst 70 basispunten te kunnen besparen op bewaargeving, administratie en investeringsmanagementkosten.

“Het gaat niet om een ‘echte’ samenvoeging van pensioenfondsen door middel van virtuele IT-instrumenten. De constructie heeft meer weg van een gespecialiseerd fonds waarin verschillende pensioenfondsen investeren. Dit gemeenschappelijke fonds wordt opgezet met een contractuele structuur die de deelnemende partijen laat profiteren van de fiscale transparantie. Daarbij komt wel dat deze transparantie moet worden erkend door alle betrokken landen,” zegt Laurent Pichonnier, directeur van Global Finance Consult in Luxemburg.

Hoewel sommigen denken dat de interesse in asset pooling aanzienlijk is gestegen, stond samenvoeging van het pensioenvermogen van multinationals altijd al in de belangstelling. Globalisatie van de markt heeft multinationale ondernemingen en vermogensbeheerders gestimuleerd de mogelijkheid te onderzoeken om de activa van hun pensioenfondsen te poolen met het oog op de schaalvoordelen. Op haar beurt creëerde deze ontwikkeling mogelijkheden voor landen om de voorwaarden te scheppen waardoor dit soort poolingsregelingen tot stand konden worden gebracht.

“Er is grondig onderzoek in deze markt gedaan. Hieruit is gebleken dat er behoefte was aan bepaalde ontwikkelingen op het vlak van regulering en de gerelateerde wetgeving. Zowel Luxemburg als Ierland stonden hiervoor open en hebben de nodige aanpassingen doorgevoerd om een optimale omgeving te creëren,” volgens Nangle.

De keuze tussen Ierland en Luxemburg hangt geheel af van de individuele behoeftes en eisen van de klant, voegt hij toe. De custodians waarmee npn sprak blijken dit te bevestigen, en hebben vestigingen in beide locaties.

Ierland heeft recentelijk heel wat aandacht getrokken met de mededeling dat men bezig was met de ontwikkeling van een non-Ucits CCF. Volgens Pichonnier is dit echter geen uitsluitend Ierse ontwikkeling en biedt Luxemburg dezelfde mogelijkheden.

“Luxemburg maakt gebruik van een gelijkaardige opzet, namelijk een FCP-stelsel; een contractueel type van investeringsfondsen waarvan de fiscale transparantie al jaren door verschillende landen wordt erkend. Bovendien zal de Luxemburgse pensioenfondswetgeving binnenkort veranderd worden. Hierdoor kan een fonds gecreëerd worden dat voldoet aan de eisen van meerdere beleggingsregimes, bedrijven en activa door elk af te schermen voor de verplichtingen van de anderen,” aldus Pichonnier.

Joe Rondinelli, vice-president en hoofd van het Verenigd Koninkrijk en offshore fund services business development bij JP Morgan Worldwide Security Services, voegt hieraan toe: “Ierland is gewoon heel effectief geweest in marketing en promotie van het Common Contractual Fund.

“Daardoor heeft het land een aantrekkelijk profiel opgebouwd en staat het goed bekend bij vermogensbeheerders en pensioenfondsen. Luxemburg heeft zichzelf niet op die manier geprofileerd. Maar als er zorgvuldig naar de mogelijkheden gekeken wordt, denk ik dat men zal zien dat Luxemburg ook aantrekkelijk is.”

Volgens Rondinelli biedt asset pooling een aantal duidelijke voordelen. Meer toezicht en controle voor de onderneming en een meer consistent bestuur zijn hiervan slechts een afspiegeling. Voor zover er problemen zijn gerezen komen die naar zijn mening voort uit jurisdictie-overschrijdende differentiële belastingstelsels.

Rondinelli voegt toe dat er in toenemende mate met belastingautoriteiten in gesprek wordt getreden naarmate er meer investeringen en beleggingsmarkten betrokken raken in het samenvoegen van pensioenfondsen.

“Er valt nog wat werk te verzetten met sommige belastingautoriteiten, maar het voornaamste is dat al veel bereikt is in het merendeel van de markten die het belangrijkst zijn voor de ontwikkeling van het stelsel,” aldus Nangle.

“Uitdagingen zitten in principe in de complexiteit van het aantal verschillende bronbelastingen die men moet hanteren voor een verscheidenheid aan jurisdicties.”

Niettemin zal het nog wel even duren voordat we een duidelijke uitspraak krijgen van de betreffende belastingautoriteiten.”

Onlangs werd het custodians duidelijk dat belastingen niet de enige bedreiging vormen voor het samenvoegen van pensioenfondsen. “Het topje van de ijsberg”, is hoe White het belastingprobleem omschrijft.

Men heeft niet slechts te maken met verschillende belastingsystemen maar tevens met verschillen in wetgeving die in de toekomst voor problemen kunnen zorgen.

“Toenemende wettelijke regelgeving bovenop de lokale vereiste wettelijke verslaglegging kan de supervisie compliceren. Zoals gezegd zullen de buffervereisten veranderen en ik zie in de nabije toekomst nog weinig kans op harmonisatie,” vertelt White npn.

In een ideale wereld zou een pan-Europese wetgeving de perfecte oplossing zijn. Maar gegeven de grote verschillen tussen belastingsystemen en de wetgeving rondom pensioenfondsen en hun management, valt zo’n oplossing niet op korte termijn te verwachten.

“De vraag is wat de toezichthouders gaan doen wanneer pensioenfondsen de nationale markten verlaten. Als die uittocht eenmaal op gang komt kan het best zijn dat er een reactie komt,” speculeert Rondinelli.

Verder zou het centraliseren van het beslissingsproces tot problemen met de dochterpensioenfondsen kunnen leiden. Het zou wel eens lastig kunnen blijken om bevoegdheden over te dragen aan een centrale autoriteit en daarmee de macht uit handen te geven. Dit geldt in het bijzonder in het geval dat alle belasting- en andere regelgeving op nationaal niveau wordt toegepast.

“Een paar van onze klanten hebben een belangrijk onderwerp naar voren gebracht nu de discussie met de dochterpensioenfondsen in een verdergevorderd stadium is,” zegt White.

“Als deze klanten erin slagen om een poolingsregeling tot stand te brengen kunnen de dochterpensioenfondsen zich gaan afvragen wat er met hun autoriteit, managementverantwoordelijkheid en controle gebeurt. Als ze zich verlaten op een centraal systeem, zijn ze dan nog wel in staat uit het poolingavontuur te stappen als het success tegenvalt, of als een zelfstandig plan minder kostbaar is?

“Dit is een probleemgebied waarover misschien nog onvoldoende is nagedacht door degenen die zich met de wetgeving rond asset pooling bezighouden,” legt White uit.

Niettemin is er ook een positieve kant aan het verhaal. Door de International Accounting Standards (IAS) ziet men harmonisatie van de manier waarop pensioenfondsverplichtingen op de balans van bedrijven verschijnt.

“Je moet een basislijn hebben. Hoe kun je ooit tot fondspooling komen als alle dochterfondsen een verschillende boekhoudkundige standaard aanhouden? In dat opzicht maken de Accounting Standards het samenvoegen van pensioenfondsen een stuk eenvoudiger,” aldus White.

“Het succes van asset pooling zal uiteindelijk afhangen van het vermogen van multinationale ondernemingen om hun fondsen centraal te coördineren, zodanig dat ze aan de vereisten van alle individuele betrokken markten voldoen,” concludeert Rondinelli.

Frits Bolkenstein, de voormalige EU-commissaris voor de interne markt, ziet de Europese Pensioenrichtlijn als de echte toekomst voor pensioenfondsen in Europa. Maar lang niet iedereen is zo optimistisch over de gevolgen van de richtlijn. Sommigen verwachten dat een echt pan-Europees pensioenfonds alleen kan bestaan via de harmonisatie van de pensioenwetgeving en het belastingstelsel.

De Europese Pensioenrichtlijn wordt in September geïmplementeerd. Daarmee wordt het pensioenfondsen officieel toegestaan om zich in verschillende lidstaten van de EU te vestigen. Bolkenstein denk niet dat harmonisatie van de belastingstelsels en wetgevingen nodig is om de richtlijn te implementeren: “Vanaf 23 September zal er concurrentie tussen de EU-lidstaten zijn ... We moeten zorgen dat de verschillen in de wetgeving en de belastingstelsels tussen de lidstaten blijven bestaan omdat dit een voordeel is voor pensioenfondsen,” zei Bolkenstein in een recente conferentie georganiseerd door ABM Amro Mellon Securities Services.

Het blijkt inderdaad zo te zijn dat stappen worden ondernomen om pensioenfondsen samen te voegen op een wijze die verder gaat dan de ‘asset-only’ aanpak die op het moment word aangeboden door de samenvoegingsmethoden. Shell heeft onlangs bekend gemaakt dat het de mogelijkheden om het asset management van het Nederlandse en Engelse pensioenfonds samen te voegen aan het bestuderen is.

Niettemin zijn de problemen van een echt pan-Europees pensioenfonds ook duidelijk. Sommige verwachten zelfs dat de uiteenlopende belastingstelsels en wetgevingen het onmogelijk maken om een pan-Europees pensioenfonds te creëren.

“Het is ongelooflijk gecompliceerd om een bestaand pensioenfonds van een land naar een ander te verplaatsen. Om een fonds van België naar Luxemburg te verplaatsen, bijvoorbeeld, dient unanieme toestemming te worden verkregen van alle werknemers,” verklaart Laurent Pichonnier, directeur van Global Finance Consult in Luxemburg, tegenover npn.

Jaap Maassen, directeur pensioenen bij het ABP en Vice-President van de EFRP (European Federation for the Retirement Provision), bevestigt dat het moeilijk is om de deelnemers achter zo’n beslissing te krijgen. Naar zijn mening is het onwaarschijnlijk dat deelnemers instemmen met een verplaatsing van het fonds naar een land waar de regelgeving minimaal is.

Als men tot een grensoverschrijdende samenvoeging van pensioenfondsen zou komen - en zo een waarlijk ‘pan-Europees’ pensioenfonds zou creëren - zou een gespecialiseerde custodian de gemeenschappelijke informatie betreffende alle portefeuilles moeten uitsplitsen per land.

Printbare versie