Het Pensioenfonds TNO, op zoek naar hogere rendementen, is in zee gegaan met hedge funds en private equity. Traditionele beleggingen bleken voor het fonds niet langer voldoende op te brengen. Brendan Maton doet verslag van deze beslissingen en sprak daartoe met TNO-directeur Eric van Ballegooijen en vertegenwoordigers van de uitverkoren hedge fund managers.

Met een 10% allocatie naar private equity is het Pensioenfonds TNO (PF TNO) al stoutmoediger dan de meesten. Het grootste deel daarvan zijn directe investeringen ondergebracht bij een aantal beheerders die voornamelijk door het interne investeringsteam zijn uitgekozen. PF TNO heeft nu ook de stap genomen in de wereld van hedge funds. Eerder dit jaar heeft PF TNO de Amerikaanse hedge funds of funds manager Pacific Alternative Asset Management Company (PAAMCO) en EIM aangesteld om de allocaties tussen de verschillende onderliggende strategieën te beheren.

Het fonds voor onderzoekers en wetenschappers, gevestigd in Rijswijk, zal in voor- en tegenspoed stoutmoedig moeten zijn met betrekking tot alternatieven.

Als de markten en dus de rendementen zich niet zullen herstellen dan zullen de werkgevers en de werknemers volgend jaar een gecombineerde verhoging naar 22 % in hun bijdragen ondervinden. Stijgingen in de bijdrage van bedrijfstakpensioenfondsen zijn helaas vrij gewoon: werknemers bij PGGM bijvoorbeeld, betaalden in 1997 ongeveer 7% maar zullen volgend jaar waarschijnlijk 17% gaan betalen.

Voor de wetenschappers die de veiligheid van auto’s testen en voor al hun collega’s zal de stijging niet zo hoog zijn. Het is echter wel verontrustend: de gecombineerde werkgevers- en werknemersbijdrage aan PF TNO waren in 2003 maar 6,3%. Een mogelijke verdrievoudiging van de pensioenkosten binnen drie jaar spoort het zoeken naar alfa aan.

Men verwacht niet dat de door PF TNO gekochte hedgefondsenstrategieën haar problemen in één keer zullen oplossen. PAAMCO bijvoorbeeld heeft als doel van LIBOR plus 5-6%. Het centrale punt is echter dat het van geen van beide de beheerders verwacht wordt dat ze een volatiliteit van meer dan 6% zullen oplopen. Aangezien mondiale aandelen een volatiliteit van 15-20% op jaarbasis hebben wordt het duidelijk dat PF TNO naar een hoger rendement per eenheid risico aan het zoeken is dan traditionele beleggingen kunnen bieden.

Dr. Erik van Ballegooijen is directeur bij PF TNO. Hij is er zeker van dat het op de lange termijn de moeite waard zal zijn om risico’s te nemen en een pensioenfonds denkt tenslotte op de lange termijn.

Tegelijkertijd accepteert hij dat werkgevers er financieel onder kunnen lijden mochten de risicovolle beleggingen slechte jaren doormaken. Hij gaf bedekt te kennen dat sommige werkgevers liever de beleggingen in vastrentende waarden hadden zien stijgen om op die manier risico’s te vermijden maar voorspelde aan het eind van vorig jaar dat de vaste rentestand zou stijgen. Het enige effect hiervan op de investeringen op korte termijn zou zijn dat het waarde van de rest van de vaste-inkomsten portefeuille zou uitwissen.

Vandaar dat men kijkt naar hedgefondsen. Fund Partners hebben geadviseerd met betrekking tot de selectie van beheerders; Clifford Chance was de juridische adviseur.

Het is interessant om op te merken dat Jurcell Virginia, een consultant bij Fund Partners in 2003 deze firma heeft verlaten om zijn eigen adviesbedrijf op te zetten - Alternative Investment Company. Hij vevult nog steeds een adviserende rol bij PF TNO.

Deze toename in hedgefonds-adviseurs en adviesbedrijven is een teken dat het voor dergelijke alternatieven nog steeds lente is. De reputatie van individuen is vaak beter dan die van de firma waarvoor ze werken. Per geïnvesteerde dollar zijn er meer ‘legends’ in hedgefondsenland dan op welk ander terrein van activa-beheer dan ook.

Dus, hoe hebben PAAMCO en EIM het gedaan? Net zoals alle andere beheerders op de wereld hebben ook zij niet kunnen ontsnappen aan de bedrukte markt van dit jaar. EIM’s bescheiden portefeuille, vergelijkbaar met PF TNO’s mandaat is na twee kwartalen en met aftrek van kosten net negatief. “Hedgefondsen zijn geen activa-categorie; zij hebben geen eigen leven,” zegt Eric Bisonnier, hoofd beleggingen voor Europa en Asia bij EIM. In hun driemaandelijkse nieuwsbrief bespreekt EIM de voordelen van non-directionalstrategieën in het huidige klimaat. De PF TNO mandaat heeft ongeveer 15% allocatie naar global macro fondsen met verschillende methodologieën, maar het grootste deel van de activa bevinden zich in non-directional fondsen: ongeveer 15% in convertibile arbitrage en 15-16% in credit restructuring; meer dan 25% in long-short equity fondsen in de Verenigde Staten, Europa en Azië.

Wat betreft de wereldeconomie hoopt Bisonnier een beter zicht op de situatie te krijgen na de verkiezingen in de Verenigde Staten en hoopt hij dat beleggers meer risico zullen gaan nemen. “We hebben hier te maken met een zeldzame combinatie van lage volatiliteit en zwakke obligaties- en aandelenmarkten.” Hij merkte op dat de laatste keer dat dit voorkwam in 1994 was en dat dat een ongewoon, negatief jaar was voor hedgefondsen. De bescheiden portefeuille van EIM was, na aftrek van kosten, gedaald met 1,66%. Maar wanneer er kritiek geleverd wordt op de hedgefondsen heeft hij altijd hetzelfde respons: “Wereldaandelen hebben de afgelopen vijf jaar jaarlijks 5% verloren. Mensen blijven in aandelen investeren.” Over de afgelopen 10 jaar heeft EIM’s bescheiden portefeuile bijna 11% op jaarbasis behaald (na aftrek van kosten) wat overeenkomt met het prestatiedoel voor PF TNO (en jaarlijks 3% meer dan wereldaandelen).

PAAMCO, gevestigd in Irvine, Californië en opgericht in 2000 is een jonger bedrijf dan EIM. Sterker nog, PAAMCO werd door PF TNO geselecteerd nog voordat ze in continentaal Europagevestigd was – haar Europese kantoor is in Londen – en daardoor investeert PF TNO in een pooled, in dollars uitgedrukt fonds. Stephen Oxley, hoofd van het kantoor in London zegt dat sinds januari 2003 het fonds beter gepreseerd heeft dan de benchmark maar dat dit jaar zeker slechter zal zijn. Aan de zakenkant van de firma ziet het er rooskleuriger uit. PAAMCO heeft dit jaar nog drie andere Nederlandse cliënten gewonnen. Oxley, zelf een ex-consultant, merkt op dat de ingewonnen cliënten op verschillende manieren tot hen gekomen zijn – niet alleen via consultants. Hij is van mening dat sommige grote fondsen niet alleen funds of hedge funds zullen kopen maar dat ze hun eigen allocatie-expertise zullen gaan opbouwen. Ondertussen zijn de funds of hedge funds een manier om vertrouwdte raken met de onderliggende strategieën. Hij is echter van mening dat een fonds ten minste 500 miljoen euros moet hebben om in staat te zijn onafhankelijk actieve allocatie te ondernemen.

PF TNO heeft een aanvangsbedrag van 15 miljoen euro aan zowel EIM en PAAMCO gegeven. Er zit meer aan te komen maar dat zal onwaarschijnlijk een half miljard zijn aangezien de totale waarde van het fonds 1,3 miljard euro is. Als dat zou gebeuren dan hebben alternatieve strategieën een nieuwe naam nodig.

Printbare versie