Op zoek naar betere resultaten en verdergaande professionalisering kiezen pensioen- en verzekeringsfondsen steeds vaker voor een relatief nieuwe oplossing: fiduciair vermogensbeheer. Maar hoe bevalt deze aanpak in de praktijk? Drie fondsbestuurders doen een boekje open over hun fiduciaire ervaringen.

Een fonds dat kiest voor fiduciair vermogensbeheer gaat een langdurige verbintenis aan met een enkele beheerder die alle aspecten van vermogensbeheer overziet en integreert. Men neemt in feite een partner in de arm die betrokken is bij het gehele investeringstraject, van asset-allocatie en externe managerselectie tot managerbeheer en rapportage. Dat is geen beslissing die lichtvaardig genomen wordt. Waarom zou men zo’n stap overwegen?

“Wat ons pensioenfonds betreft had de keuze voor fiduciair management een eenvoudige reden,” zegt Henk Vis, directeur van Campina. “Daar kunnen we helder over zijn: dat was de teleurstellende performance van de balanced managers waar we in het verleden mee werkten.“

“Tegenvallende prestaties waren ook voor ons een aanleiding om aan een fiduciaire oplossing te denken,” zegt Haitse Hoos, CIO bij VGZ Zorgverzekeraar. “In het geval van VGZ ging het eigenlijk om een combinatie van factoren. Enerzijds waren we niet tevreden over de resultaten van de balanced mandaten. We besloten daarom dat we alleen nog met de beste managers wilden werken. Anderzijds wilden we dat niet intern regelen. We hebben daar niet de organisatie voor, en bovendien willen we het intern graag klein houden. Als je die twee overwegingen combineert – kwaliteit en een externe oplossing – dan kom je uit bij een fiduciaire aanpak.”

Pieter Loeffen, directeur beleggingen bij verzekeraar Dela, is het hiermee eens. “Wij vonden zeker ook dat de performancecijfers beter moesten kunnen. En wij hebben als organisatie eenvoudigweg niet de kennis en capaciteit om zelf op zoek te gaan naar betereportefeuillebeheerders. Dan is het zinvol om te gaan kijken naar een grote solide organisatie die het hele beheerdersspectrum overziet.”

Daarnaast speelden voor het fonds van Dela nog andere overwegingen mee. “Wij belegden in eerste instantie alleen in het gulden-gebied en werkten daarom bewust met Nederlandse partijen, waaronder twee banken. Maar dat beviel niet. Enerzijds door de tegenvallende performance, maar anderzijds speelden de gebrekkige informatiestromen voor ons een grote rol,” vertelt Loeffen. “We kregen eigenlijk alleen maar te horen of het goed ging of niet. Waar dat nou aan lag werd niet duidelijk. Daardoor hadden we het gevoel dat we niet echt grip hadden op de zaak. We wilden dus graag in zee met een goed toegeruste organisatie die de resultaten diepgaand kan analyseren en onderbouwen.“

De toegevoegde waarde van fiduciair beheer

Zowel bij VGZ als bij Dela en Campina speelde ontevredenheid met een meer traditionele benadering van vermogensbeheer een rol in de beslissing over te stappen op fiduciair beheer. Maar wat heeft fiduciair beheer nu precies voor op een traditionele aanpak?

“Balanced managers blinken niet uit in alle takken van sport. Een goed fiduciair manager doet dat wel,” zegt Henk Vis. “Het voordeel van fiduciair beheer ligt besloten in het concept. Fiduciair management combineert een adviserende functie met de mogelijkheid om specialismen op het gebied van vermogensbeheer aan te spreken.”

Fiduciair beheer als totaalconcept blijkt ook voor VGZ een belangrijke meerwaarde te bieden. “De complete servicelijn is inderdaad een belangrijke pré,” aldus Hoos. “De dienstverlening is veelomvattend: van diepgaande research tot het selecteren en monitoren van de beste managers, tot risicobewaking en rapportage. Daarnaast vind ik het ook een voordeel om met één centraal aanspreekpunt te maken te hebben.”

Pieter Loeffen: “Gezien onze ervaringen in het verleden biedt fiduciair management een aantal duidelijke voordelen. Zo werk je samen met een organisatie die het hele scala aan externe beheerdersoverziet en daaruit de beste managers kan selecteren. En je hebt een partij naast je staan die je precies kan vertellen wat er niet goed gaat en waarom. Een partij die ook direct klaar staat met deskundig advies. Daardoor heb je als fonds veel meer grip op het beleggingsproces.“

Selectie van een capabel fiduciair manager

Het pensioenfonds van Campina is acht maanden geleden met fiduciair beheer begonnen. “Wij zijn het selectieproces ingegaan met een aantal duidelijke verwachtingen die ons als leidraad dienden,” zegt Vis. “We hebben op voorhand vijf taken gedefinieerd, vijf rollen die de ideale fiduciair beheerder naar ons inzicht moest vervullen. Allereerst de rol van adviseur, met name ten aanzien van het langetermijnbeleid. Ten tweede de rol van constructeur, waarin ook de risico-allocatie is meegenomen. Dan is er de rol van selecteur voor wat betreft het vinden van de juiste externe beheerders, en verder de taken betreffende managerbeheer en rapportage. En natuurlijk hebben we ook naar de kosten gekeken. Op basis van dat verwachtingenpakket hebben we de fiduciair manager geselecteerd die naar ons idee het beste presteerde in al deze functies.”

Dela werkt nu ruim een jaar met een fiduciair beheerder. “We hebben bij de selectie een drietal criteria gehanteerd,“ vertelt Loeffen. “Ten eerste is het belangrijk dat de fiduciair beheerdervoldoende omvang heeft om de beste managers in te kunnen zetten. Daarom hebben we gekozen voor een grote professionele organisatie waarin we vertrouwen hebben ten aanzien van zowel selectie als beheer van de portefeuillemanagers. Ten tweede moet de fiduciair beheerder het researchapparaat en de analytische capaciteiten hebben om de aandelenmarkten op de voet te volgen, terwijl tenslotte ook een uitstekende back-office een vereiste is. Wij willen er als fonds zeker van kunnen zijn dat men ons risicoprofiel en het uitvoeringsbeleid van de portefeuillemanagers scherp in degaten houdt.”

Vertrouwen in de professionaliteit en expertise van de fiduciair manager is ook voor VGZ een belangrijk punt: “Wij hebben bij de selectie van onze fiduciair manager dan ook gekeken naar zaken als proceskwaliteit, consistentie en continuïteit,“ aldus Hoos.

VGZ was het eerste fonds in Europa dat voor een fiduciaire oplossing koos, en heeft inmiddels drie jaar ervaring met deze benadering. “Wij vinden het vooral belangrijk dat we werken met een deskundige organisatie die enorm veel risicokennis heeft,” zegt Hoos. “Onze fiduciair beheerder heeft op het gebied van risicobudgetering en beheer veel in huis, zowel wat betreft de deskundigheid van de mensen als wat betreft risico-analyse tools. En dat is duidelijk te merkenaan de resultaten.”

Directeur Henk Vis van Campina is het daar roerend mee eens. “Risicobewaking is zonder twijfel prioriteit. En inderdaad, uiteindelijk gaat het om de resultaten. Het concept kan op papier nog zo mooi zijn, maar daar heb je weinig aan als je je beleggingsdoelstellingen niet realiseert. Als je kiest voor fiduciair management is dat uiteindelijk omdat de resultaten goed zijn – dat is de bottom line.”

Verantwoordelijkheid en communicatie

De drie fondsbestuurders zijn het erover eens dat de overstap naar fiduciair beheer betrekkelijk weinig heeft veranderd aan de verantwoordelijkheden van het fonds.

“Het bestuur heeft enerzijds de taak om het strategisch beleid vorm te geven – dat was altijd al zo. Anderzijds dient het fonds de fiduciair beheerder te monitoren. Op dat punt is vooral een goede communicatie met de fiduciaire organisatie van belang,” zegt Hoos.

VGZ is zeer te spreken over de wijze waarop de communicatie veloopt. “Als ik nu iets met de Nederlandse contactpersoon bespreek, is het kantoor in New York vijftien minuten later precies op de hoogte. Dat is voor ons wel een belangrijk punt. Het maakt eigenlijk niet uit met wie je spreekt binnen de organisatie: men heeft één visie,” aldus Hoos.

Volgens Loeffen is er ook voor Dela niet veel veranderd op het gebied van de verantwoordelijkheden. “We blijven natuurlijk verantwoordelijk voor het beleid, en houden in de gaten of beleggingen voldoen aan de richtlijnen en het risicoprofiel. Daarom kijken we steekproefsgewijs naar de omloopsnelheid van de portefeuilles en stellen kritische vragen. Maar er komt natuurlijk wel een stukje vertrouwen bij kijken. Daarom hechten wij veel waarde aan de goede informatie en communicatie.”

De communicatie en informatiestromen zijn naar Loeffen’s mening uitstekend geregeld. “In aanvulling op de maandrapportage hebben we éénmaal per kwartaal overleg; dan spreken we de performance door, en het beleid, de kwaliteit van de managers, het risicobeheer en de marktontwikkelingen. Buiten die vaste overlegmomenten hebben we zeer frequent contact. Dat bevalt erg goed: als er iets te bespreken valt weten we elkaar snel te vinden.”

“Bij Campina werken we met een beleggingscommissie, waarin ook een interne adviseur zitting heeft. Onze belangrijkste verantwoordelijkheid is nog altijd het beleggingsbeleid,” vertelt Henk Vis. “Het is onze taak om het beleid af te stemmen op de ontwikkelingen op het gebied van de regelgeving, zoals FTK, maar ook op ontwikkelingen binnen het fonds.” Daarnaast blijft het fonds verantwoordelijk voor het risicobeheer: “Mikken op goede rendementen is natuurlijk leuk, maar je moet wel je risicokaders bewaken,” zegt Vis. “Op de korte termijn gaat het er dan ook vooral om een goed contact te onderhouden met de fiduciair beheerder. “

Ook Campina is in dit opzicht tevreden met de kwaliteit van de fiduciaire relatie: “Wij hebben maandelijks telefoongesprekken waarin we de resultaten doornemen, en regelmatig is er persoonlijk contact,” aldus Vis. “Er is een open communicatie, en dat is voor ons van belang. Daarmee geeft de fiduciair manager toch invulling aan de vertrouwensband.”

Is het met het oog op de vertrouwensrelatie raadzaam om voor een fiduciair manager te kiezen die uitsluitend externe beheerders selecteert? Hierover lopen de meningen uiteen.

Loeffen: “Wij werken met Goldman Sachs, en dat is een organisatie van beleggingsdeskundigen ‘van huis uit’. Niettemin stelt Goldman voorop dat men in principe nimmer de eigen beheerders inzet binnen een fiduciair mandaat. Dat is wat ons betreft ook echt een randvoorwaarde. Iedereen mag dan tegenwoordig de mond vol hebben van ‘Chinese walls’, naar ons idee zijn dat soort afscheidingen binnen een organisatie nooit honderd procent gegarandeerd. Wij vinden het echt belangrijk dat de fiduciair beheerder uitsluitend met externe managers werkt.”

Hoos is het er niet mee eens dat uitsluitend met externe managers moet worden gewerkt. “Wij zijn uiteraard ook voor Chinese walls, maar het gaat er ons in eerste instantie om de beste managers in huis te halen. Als Goldman voor een bepaalde categorie eenvoudigweg de beste mensen heeft, dan willen wij graag dat zij de beheerderstaak op zich nemen. Gelukkig biedt Goldman Sachs daar ook de ruimte voor, zij het dan buiten het fiduciair mandaat om.”

Henk Vis neemt ten aanzien van dit punt een middenpositie in. “Ik vind Goldman’s beslissing om in principe geen eigen beheerders in te schakelen wel verstandig. Uitzonderingen moeten te regelen zijn, maar het is een verstandig uitgangspunt.”

Valkuilen en kansen

De fondsen van VGZ, Dela en Campina hebben respectievelijk drie jaar, ruim een jaar, en acht maanden ervaring met fiduciair beheer. Hoe ziet men na deze periode de valkuilen en kansen van fiduciair beheer?

Haitse Hoos: “Men moet goed opletten dat het risicobeheer volledig in de organisatie is ingebed. Anders sluipen er onherroepelijk foutjes in. Deskundig risicobeheer is dus een aandachtspunt. Tegelijkertijd is dit ook de kans die een goed fiduciair manager een fonds te bieden heeft: expertise op het gebied van risicobeheer biedt de mogelijkheid uitstekende resultaten te behalen.”

Pieter Loeffen is geen echte valkuilen tegengekomen. “Het zou hoogstens kunnen zijn dat je als fonds in de verleiding komt om teveel aan de beheerder over te laten. Men moet ook zelf de markt blijven volgen, kritische vragen stellen en ontwikkelingen goed in de gaten blijven houden. Dat is een uitdaging, maar dat is tegelijk ook het leuke van het vak. De kansen zijn wat ons betreft duidelijk gelegen in de samenwerking met een professionele organisatie. Een organisatie die de mensen en middelen heeft om de markt te overzien, om diepgravende analyses te leveren en snel en adequaat op ontwikkelingen te reageren. Als je zo’n partij naast je hebt staan kun je daar als fonds zeker van profiteren.”

“Het concept is eigenlijk zo duidelijk dat er geen ruimte is voor valkuilen,” vindt Henk Vis. “Wel moet men zich realiseren dat fiduciair management geen goedkope oplossing is. Dus het is belangrijk dat de fiduciair beheerder voldoende volume heeft, waardoor de kosten in de hand gehouden worden.” Het fonds van Campina trekt met name profijt uit de adviserende rol van de fiduciair manager. “Het adviseurschap, daarin schuilt wat ons betreft een groot voordeel - zowel ten aanzien van het tactisch beleid als op gebied van risicobeheer. Dat, en het feit dat het vermogensbeheer in één hand ligt... Dat zijn positieve aspecten.”

Hoe bevalt de fiduciaire praktijk? Drie fondsen maken de balans op

“VGZ werkt nu meer dan drie jaar met deze beheerder, en ik moet zeggen, de resultaten zijn boven verwachting,” zegt Hoos. “Wij zijn bijzonder tevreden. Zowel met de buitengewoon goede communicatie als met de behaalde rendementen.”

Na ruim een jaar zijn ook de ervaringen van Dela positief. “Goede analyses, een goede rapportage en goede onderbouwing van de beleggingen. Afwijkingen worden direct gesignaleerd en ook aangekaart... en we profiteren mee van het apparaat en de systemen van zo’n grote en deskundige organisatie. Tot dusver vinden we deze oplossing zeer geslaagd,” aldus Loeffen.

“We doen dit nu acht maanden, dus dat is nog niet zo lang. Maar we hebben er een goed gevoel over,” vertelt Vis. “Aan het einde van het eerste jaar gaan we evalueren. Het is goed mogelijk dat we dan besluiten het mandaat verder uit te bouwen. Campina heeft nu een derde van het pensioenvermogen onder fiduciair beheer, dus er is nog zeker ruimte voor uitbreiding.”

Voor nadere informatie over fiducier beheer neemt u contact op met:
Ruud Hendriks of Patrick Dunnewolt. Tel: 44 20 7552 1952

Printbare versie