Pensioenfondsen herbezinnen zich op de eigen kerntaken. Andere taken, van vermogensbeheer tot pensioenadministratie, worden steeds meer uit handen gegeven. Maaike Veen schrijft over hoe de uitbesteding een grote vlucht neemt - wat zijn hierin de trends, en wie zijn de spelers?

Pensioenfondsen zijn in feite niet anders dan grote multinationals die ‘bijzaken’ als beveiliging, IT-activiteiten en catering uitbesteden om zich aan de eigen kerntaken te kunnen wijden. Geconfronteerd met het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK), strengere toezichtseisen, de noodzaak tot een transparante verslaglegging, de zorgplicht, toename in individuele keuzemogelijkheden in pensioenregelingen, en de toegenomen belangstelling van verzekerden in hun pensioenregeling keren bestuurders van pensioenfondsen steeds meer terug naar hun core business: het strategisch beleid. Perifere taken worden dan ook in toenemende mate uitbesteed aan derden. Wat zijn de laatste marktontwikkelingen ten aanzien van uitbesteding door pensioenfondsen en hoe spelen grote pensioenbeheerders hierop in?

Een beetje fuseren

“Gezien alle ontwikkelingen in de pensioenwereld is het steeds moeilijker voor zelfstandige pensioenfondsen om alles zelf te doen,” zegt Joep Schouten, bestuursvoorzitter van Cordares, de nieuwe naam sinds 1 juni voor SFB-Groep. Onder deze nieuwe naam wil de pensioenuitvoerder, die op dit moment 25 verschillende pensioenregelingen in de bouw en bouwgerelateerde sectoren in beheer heeft, pensioenfondsen uit andere sectoren aan zich zien te binden.

“Er zijn zo’n 700 pensioenfondsen in Nederland,” zegt Schouten, “en in beginsel beraadt 80 procent zich op zijn positie, danwel gaat zich beraden.” De mogelijkheid om uitvoerende taken gezamenlijk met andere pensioenfondsen te regelen en dus - althans gedeeltelijk - te fuseren is één van de opties die hierbij wordt overwogen. Een voorbeeld is de fusie van Cordares met ASW, de pensioenuitvoerder van het Pensioenfonds voor de Woningcorporaties, die eind dit jaar moet zijn afgerond. “Door de fusie van de uitvoeringsorganisaties van ASW en Cordares kan pensioenfonds ASW zich beter op haar beleid concentreren, terwijl wij samen door een grotere schaalgrootte de kwaliteit en continuïteit van de uitvoering kunnen verbeteren en de kosten kunnen drukken,” geeft Schouten de voordelen weer. De fusie moet Cordares ook beter positioneren in een steeds competitievere markt. Exclusief de fusie met ASW nam het beheerd vermogen van Cordares het afgelopen jaar met zo’n 2 miljard euro toe tot ruim 18 miljard.

De bestuursvoorzitter van Cordares voorziet veel meer fusies

tussen pensioenfondsen in de komende jaren. Fusies van de uitvoeringsorganisaties wel te verstaan. “Het is heel moeilijk om pensioenfondsen volledig te fuseren. Dat kost heel veel geld, omdat je te maken hebt met verschillen in dekkingsgraden. Bovendien is hetlastig om verschillende pensioenregelingen in elkaar te schuiven.”

Kleine pensioenfondsen kunnen blijven voortbestaan in Schouten’s visie. “Pensioenfondsen kunnen hun eigen identiteit behouden, maar zijn beter af als ze hun administratie, risico- en vermogensbeheer aan derden uitbesteden. Dan kunnen bestuurders zich volledig richten op het verzorgen van een zo’n goed mogelijkeregeling,” aldus Schouten.

Vermogensbeheer uit handen

De focus van pensioenfondsen verschuift van het beheer van de beleggingsportefeuille en het verslaan van de index naar het managen van de pensioenregeling en het realiseren van de pensioentoezeggingen met behulp van een goed asset-liabilitymanagement. De verscherpte regelgeving werkt deze verschuiving inde hand.

Volgens de nieuwe IFRS-boekhoudregels en het FTK moeten de verplichtingen worden gewaardeerd tegen de marktwaarde. De verplichtingen zullen dus gaan schommelen en dekkingsgraden moeten nauwlettend in de gaten worden gehouden. Voor veel ondernemingspensioenfondsen is dit aanleiding om de uitvoering aan derden over te laten, zegt Ruud Hagendijk, bestuursvoorzitter van Mn Services, de grootste vermogensbeheerder van insitutioneel vermogen na ABP en PGGM. Het grote voorbeeld hiervan is het Philips pensioenfonds dat zijn vermogensbeheer heeft verkocht aan Merrill Lynch. “Shell heeft al haar verschillende pensioenfondsen in Den Haag geconcentreerd en Akzo is ook druk bezig om te kijken hoe het in de toekomst verder gaat met haar ondernemingspensioenfonds,” weet Hagendijk.

“Bestuurders denken er steeds meer over na aan welke vragen zij 80 procent van hun tijd moeten besteden,” vindt ook Johan Cras van Russell, een multi-manager die als manager-of-managers voor klanten wereldwijd vermogensbeheerders selecteert en controleert. “Zij moeten zich richten op de strategie, op vragen rond het rente- en inflatierisico. Vermogensbeheer is belangrijk, maar uiteindelijk is het de uitvoering van de strategie.” In de afgelopen jaren is Russell in Nederland dan ook snel gegroeid. Tien jaar geleden startten zij in Nederland met niets, drie jaar geleden bedroeg het beheerd vermogen 1 miljard dollar en op dit moment is dat al 5,5 miljard.

Er zijn niet alleen pensioenfondsen die voor hun vermogensbeheer een manager-of-managers zoeken, er zijn ook weer pensioenbeheerders die voor sommige asset classes niet zelf de fondsen selecteren, maar een multi-manager inschakelen. Veel pensioenuitvoerders werken in wezen niet anders. Ook grote uitvoerders als AZL en Mn Services besteden als een manager-of-managers grote delen van hun vermogensbeheer uit aan derden.

Slechts een enkeling regelt nagenoeg alle beheertaken nog intern. Behalve ABP en PGGM is SPF Beheer, dat onder andere het Spoorwegpensioenfonds en het Pensioenfonds Openbaar Vervoer beheert, één van de weinige pensioenuitvoerders die nog zo’n 90 procent van het vermogensbeheer en pensioenbeheer helemaal in eigen hand houdt. “Wij geloven er sterk in dat het beter is om te adviseren over het beleid als je het ook zelf uitvoert,” zegt Albert Akkerman, algemeen directeur van SPF Beheer. Hij erkent dat met 100.000 deelnemers en een staf van 170 mensen zijn organisatie voldoende schaal en expertise heeft om alle ontwikkelingen bij te houden en de nodige investeringen in systemen te doen.

Multi-managers in zwang

Door het FTK moeten beleggingsportefeuilles nog meer gespreid worden en de verwachting is dan ook dat de uitbesteding aan zogenaamde multi-managers verder zal toenemen. In de afgelopen vijf jaar groeide traditioneel vermogensbeheer 4 tot 5 procent volgens financieel onderzoeksbureau Cerulli, terwijl het beleggen via een multi-manager toenam met 14 tot 15 procent.

“Deze toename wordt deels gedreven door de noodzaak tot meer expertise en deels door kosten,” zegt Cras. De kosten die multi-managers kunnen besparen zijn groot. De vaste uitvoeringskosten voor een klein pensioenfonds kunnen twee keer zoveel zijn als voor een groot pensioenfonds, dus kunnen zij geld besparen door hun geld via een multi-manager te beleggen die het vermogen van verschillende partijen kan bundelen en betere prijsafspraken kan maken. Maar ook in de selectie valt veel winst te boeken. “Het verschil tussen een goede en slechte vermogensbeheerder in aandelen kan oplopen tot een verschil in rendement van 15 procenpunten,” weet Cras. En dan valt er ook veel geld te beknibbelen op de fees en kosten die de ingeschakelde vermogensbeheerders berekenen. Een multi-manager kan een belangrijke rol spelen als het erom gaat die kosten omlaag te brengen. “Men moet zich bedenken: 1 procent meer rendement betekent voor veel pensioenfondsen 30 tot 40 procent minder premie.”

Toezicht en goed bestuur

De discussie rond pension governance is een belangrijke reden dat pensioenfondsen steeds beter naar hun pensioenbeheer gaan kijken, en meer geneigd zijn aspecten hiervan uit handen te geven. “Pensioenfondsen streven naar een vergroting van hun flexibiliteit ten opzichte van hun uitvoerders, omdat de bestuurders steeds meer worden aangesproken op het afleggen van verantwoording,” stelt Huub Dumont, bestuursvoorzitter van AZL, één van de grootste onafhankelijke pensioenfondsmanagers in Nederland. AZL heeft de afgelopen vijf jaar de grootste groei gezien in het beheer van taken en activiteiten die pensioenfondsen tot voor kort nog zelf verzorgden, van de verzekerdenadministratie, tot communicatie en risicomanagement.

“De uitbesteding van het vermogensbeheer is al zo’n 15 tot 20 jaar aan de gang, maar nu volgen ook andere aspecten van pensioenbeheer, met name door de steeds complexere regelgeving, de verscherpte toezichtseisen en een steeds mondiger consument die om meer informatie vraagt,” zegt Toine van der Stee, directeur van Blue Sky Group.

Mn Services realiseert de gootste groei nog altijd in het verwerven van mandaten voor vermogensbeheer. Het afgelopen jaar heeft de organisatie vijf nieuwe klanten aangetrokken waaronder het Pensioenfonds van Volvo Car. Het beheerd vermogen is gegroeid met meer dan twee miljard euro. “Wij krijgen wel steeds meer vragen van pensioenfondsen naar de mogelijkheden voor pensioenbeheer, maar bij pensioenbeheer heb je te maken met langere looptijden en het overzetten van administraties is lastig,” zegt Hagendijk vanMn Services.

Hij verwacht dat er in de komende jaren meer schaalvergroting zal plaatsvinden en zelf sluit hij de mogelijkheden voor verdere samenwerking dan wel een fusie niet uit. Maar volgens Dumont van AZL is het nog maar de vraag of er een consolidatieslag komt tussen pensioenuitvoerders. “Door de toegenomen eisen gaan wel bedrijfstakken samen en kruipen met name kleine ondernemingspensioenfondsen terug naar het bedrijfstakfonds, maar die schaalvergroting gebeurt als pensioenfondsen dicht bij elkaar zitten.” Dat is het geval bij Cordares en ASW en bij de fusie tussen de bedrijfstakpensioenfondsen voor Textiel en Confectie, die vanaf 2006 samengaan. AZL zal het gecombineerde fonds beheren.

Markt in beweging

De dynamiek in de markt voor uitbesteding neemt toe, ervaart Dumont. Pensioenfondsen wisselen steeds vaker van vermogensbeheerder en soms ook van pensioenbeheerder. Er is sprake van een scherpere concurrentie in een veel actievere markt. “Je ziet hetzelfde gebeuren als bij accountants en actuarissen,” zegt Dumont, “Ook als je als pensioenbeheerder een dikke voldoende scoort dan nog gaan klanten eens in de zoveel jaar rondkijken om te zien wat andere partijen aanbieden.”

Zo stapte dit jaar het pensioenfonds van Buhrmann voor haar pensioenbeheer over van AZL naar Blue Sky Group. “Ons contract liep af en we waren dus in een situatie om te kunnen overstappen,” zegt Marijn Tipker van Burhmann Pensioenfonds, dat een keuze maakte uit zo’n acht aanbieders. Daar zaten ook een paar verzekeraars bij, maar die zijn volgens Tipker nog niet altijd voldoende toegerust voor het administreren van een pensioenfonds: “Er zijn heel veel veranderingen in regelgeving en je moet de tools hebben om die goed te kunnen doorvoeren.” Burhmann verwacht dat Blue Sky naast de gewenste dienstverlening ook in aanvullende diensten op bijvoorbeeld het gebied van communicatie kan voorzien.

Ook Tipker constateert dat de markt in beweging is. “Er zijn partijen die behoorlijk concurrerend bezig zijn en kwaliteit kunnen bieden tegen een betere prijs.” En pensioenuitvoerders van een groot fonds zoals bijvoorbeeld Cordares en Blue Sky Group zoeken naar nieuwe klanten in andere sectoren, waardoor de concurrentie verder toeneemt. Ook SPF Beheer zou graag één of twee extra pensioenfondsen inlijven.

Buitenlanders lopen binnen

Bedrijfstakpensioenfonds Metalektro had tot 2001 zowel het vermogens- als het pensioenbeheer ondergebracht bij PVF Achmea, maar vervolgens besloot de directie dat het niet goed was dat beleid, advisering en uitvoering allemaal in één hand lag. Vervolgenswerd een directiekantoor opgezet dat zich exclusief bezighoudt met het vinden van de beste uitvoerders tegen de beste prijs. “Wij hebben wereldwijd zo’n 50 mandaten voor ons vermogensbeheer en daar zit voortdurend beweging in,” zegt woordvoerder Bram van Elst van Metalektro, “maar je kunt niet zo makkelijk rondshoppen voor een uitvoerder van pensioenbeheer met een administratie voor 600.000 klanten.” PVF Achmea verzorgt nog steeds het pensioenbeheer voor Metalektro, dat de uitvoering en kosten kritisch volgt.

Schouten signaleert dat vooral ondernemingspensioenfondsen steeds vaker de pensioenadministratie en het vermogensbeheer splitsen. En dat heeft de deuren geopend voor grote buitenlandse vermogensbeheerders zoals Merrill Lynch en Goldman Sachs, die nu steeds actiever worden op de Nederlandse markt. “Vroeger waren vermogensbeheer en administratie gekoppeld waardoor grote buitenlandse vermogensbeheerders als JP Morgan en Merrill Lynch betrekkelijk weinig mogelijkheden hadden om de Nederlandse markt te betreden, omdat ze de administratie niet konden doen,” legt Schouten uit, “maar nu zie je een toenemende concurrentie vanbuitenlandse partijen.”

“Het marktaandeel van buitenlandse asset managers op de Nederlandse markt neemt fors toe, omdat Nederlandse pensioenfondsen hun portefeuille steeds meer verbreden over verschillende asset classes en regio’s,” zegt de directeur van Blue Sky Group. “Maar ook resultaten spelen een rol bij veranderingen in marktaandeel.”

Printbare versie