Stichting Pensioenfonds SNS REAAL behoort tot de eerste fondsen in Nederland die voor een DC-regeling kozen, en sloeg daarmee een weg in die naar volledige zelfstandigheid leidt. Bram van den Oever praat met een fonds op eigen benen.

Als één van de eerste pensioenfondsen in Nederland die naar een collectieve Defined Contribution (CDC)-regeling overstapten, liep de Stichting Pensioenfonds SNS REAAL op veel van zijn soortgenoten voor. Om deze overstap mogelijk te maken heeft de werkgever het pensioenfonds verzelfstandigd.

Het nieuwe Financiële Toetsingskader (nFTK) heeft volgens het pensioenfonds niet echt een rol gespeeld in de motivatie van de overstap. Daarentegen zou de IFRS de werkelijke beweegreden van de werkgever zijn geweest. De verandering naar een CDC-regeling wordt onderbouwd met de reden dat men een herverdeling van de risico’s tussen werkgever en werknemers wilde bewerkstelligen.

Zoals vele andere fondsen bevond het pensioenfonds SNS REAAL zich in een situatie waarbij eventuele onderdekking mogelijk niet gecompenseerd kon worden door de onderneming.

Alle begin is moeilijk

In de tijd dat het pensioenfonds SNS REAAL zich beraadde op de overstap naar het CDC was het concept ‘collectief defined contribution’ in Nederland nog nauwelijks bekend. Hierdoor verliep het veranderingsproces in eerste instantie nog wel wat moeizaam.

Zo vertelt Mariëtte Simons, hoofd pensioenbureau van het Pensioenfonds SNS REAAL: “Omdat men toentertijd nog niet zo vertrouwd was met CDC moest er met name aan de vakbonden nog wel het één en ander worden uitgelegd.” Ook de overgang naar het nieuwe toetsingsregime verloopt voor het pensioenfonds niet vlekkeloos. In 2004, toen de overstap naar CDC geïnitieerd werd, was er wel al sprake van het nFTK of een soortgelijk toetsingskader: “Ook al hebben we de collectieve DC-regeling relatief vroeg geïntroduceerd, we hebben wel vanaf het begin rekening gehouden met het nFTK,” aldus Simons. Toch zouden bijvoorbeeld in de discussie met de Nederlandsche Bank (DNB) hier en daar problemen naar voren komen. Volgens Simons is het verschil dat het pensioenfonds met een reële bril naar het pensioen kijkt en het nieuwe toetsingskader met een nominale bril.

Simons legt uit: “DNB doet er wat langer over om de regeling goed te keuren. Dit komt omdat wij de kostendekkende premie hebben laten toetsen op basis van het oude regime. En ook de asset liability management (ALM) die twee jaar geleden is uitgevoerd gaat nog uit van de richtlijnen van de actuariële principes voor pensioenfondsen (APP). Dus we zijn nu bezig nog eens naar één en ander te laten kijken door de nFTK-bril.”

De overstap naar CDC heeft voor SNS REAAL heel wat voeten in aarde gehad, vooral ook omdat de stap gepaard ging met een duidelijke verzelfstandiging van het pensioenfonds.

Strikte herverdeling risico’s

In de vorige editie van npn werd het DSM-pensioenfonds besproken, waar ondanks de overgang naar het CDC toch terugstorting door de onderneming mogelijk bleef. Door de volledige verzelfstandiging is dit bij SNS REAAL zeker niet het geval:

“De collectieve DC-regeling waar de werkgever voor gekozen heeft laat geen ruimte voor een bijstortverplichting voor de onderneming. Hier staat echter wel tegenover dat er ook geen teruggaven of premievakanties zijn,” aldus Simons.

Gezien het feit dat SNS REAAL een van de eersten was om het CDC te overwegen werd de stap niet zonder aarzeling gezet. Er werden de nodige vraagtekens gezet bij sommige aspecten van het CDC en er werd dan ook een zorgvuldige afweging gemaakt voordat de beslissing werd genomen. Zo werd in eerste instantie een ALM-studie gedaan om door te rekenen wat de voor- en nadelen van de verzelfstandiging van het pensioenfonds zouden zijn.

“Bij ons speelde toch de vraag of het niet riskant was om de garantie vanuit de werkgever te laten vallen. Zeker vanuit het pensioenfonds waren er wat twijfels over de wijsheid om deze garantie op te geven,” vertelt Simons. “Maar toen we daar als pensioenfonds nog eens verder over nadachten werd duidelijk dat deze garantie niet zoveel zekerheid biedt als in eerste instantie leek. Als het pensioenfonds in zak en as zit en er dus geld nodig is om de dekkingsgraad te verhogen, dan hoeft het nog niet zo te zijn dat de werkgever dat geld ook beschikbaar heeft. Uit de ALM-studie bleek dat het met het premiestuur zwaar sturen is. Dus toen vroeg men zich af wat de bijstortverplichting de facto waard was. Toen hebben we gezegd dat wij als pensioenfonds de garantie zouden inruilen voor zekerheid op een aantal vlakken zoals dekkingsgraad.”

Het feit dat ALM-studies laten zien dat het premiestuur niet effectief is op de korte termijn is zeker voor dit pensioenfonds een doorslaggevende factor geweest in de beslissing om op CDC over te stappen. Ook voor andere pensioenfondsen zal een soortgelijk ALM-resultaat zwaar wegen.

“We vonden het belangrijk om bij de afweging van voor- en nadelen van deze CDC-regeling ook goed te kijken naar het mogelijke alternatief. Wat gebeurt er als men niet verzelfstandigt? Zodoende zijn we tot de conclusie gekomen dat CDC met volledige zelfstandigheid de beste koers was — mits aan een aantal voorwaarden was voldaan,” legt Simons uit.Eén van die voorwaarden was een eenmalige bijstorting door de onderneming.

In het geval van SNS REAAL is de onderneming ontslagen van de verplichting de dekkingsgraad op peil te houden. Maar niets is voor niets. De onderneming heeft een bijdrage aan de verschuiving van de risico’s moeten leveren, in de vorm van een bijstorting van 105 miljoen euro.

Een andere voorwaarde was dat voor bepaalde tijd de indexatieambitie gerealiseerd werd door de onderneming.

“We hebben aan de onderneming duidelijk gemaakt dat we de ambitie hebben om 100% te indexeren. Dit betekent in termen van het FTK dat wij een reële dekkingsgraad van 100% willen hebben. We hebben laten uitrekenen wat de daarvoor benodigde vermogenspositie zou zijn, en het bestuur van het pensioenfonds heeft aangegeven dat men zeker de eerste twee jaar wilde indexeren,” vertelt Simons.

Deze twee jaar zijn nu verstreken en het is dan ook zeker gelukt om de pensioenen in beide jaren te indexeren. Daarbij gaat Simons ervan uit dat de kans van onderdekking binnen de FTK-eisen mede dankzij de bijstorting van de onderneming ruim onder de 2,5% ligt.

Operationele zelfstandigheid

Financieel heeft het pensioenfonds zijn zelfstandigheid bereikt. Maar de invloed van de werkgever is nog steeds aanwezig: hoewel de intentie is om de bestuursstructuur aan te passen is dit tot op heden nog niet voltooid.

Het zal sommigen verbazen dat de onderneming nog nadrukkelijk vertegenwoordigd is in het pensioenfondsbestuur terwijl het fonds officieel zijn zelfstandigheid heeft aangekondigd.

Simons rechtvaardigt deze graduele overgang: “De werkgever gaat minder zetels in het bestuur krijgen. We gaan werken met vijf vertegenwoordigers van de werknemers, één of twee vertegenwoordigers van de werkgever en een onafhankelijke voorzitter. Maar deze bestuursstructuur hebben we niet in één keer ingevoerd om te voorkomen dat de expertise van het bestuur in gevaar komt. We voeren de verandering liever geleidelijk in, zodat de nieuwe bestuurssituatie aan het eind van dit jaar of begin volgend jaar een feit is.”

Hoewel gekozen is voor een geleidelijke overgang trilt de verzelfstandiging nu al door in de grondvesten van het pensioenfonds.

“Zo hebben we ook de statuten al aangepast. De werkgever moest eerst instemmen met bijvoorbeeld het pensioenreglement en met de ABTN. Het pensioenfonds heeft toen gezegd dat de werkgever alleen de pensioenreglementen op de CAO-elementen moet toetsen. De rest is het pakkie-an van het pensioenfonds zelf,” aldus Simons.

Beleggingsbeleid

Met een vermogen van circa 1,5 miljard is het pensioenfonds zeker niet een van kleinste in Nederland. Het beleggingsbeleid is danig veranderd sinds op CDC is overgestapt.

“De keuze voor het CDC heeft tot allerlei aanpassingen in het beleggingsbeleid geleid; een proces dat nog volop aan de gang is. Men krijgt steeds meer zicht op waar de risico’s liggen. Die moeten niet zozeer worden gezocht op het actuariële vlak of het kostenvlak maar vooral op het gebied van rente en inflatie,” legt Simons uit.

In deze zin heeft de verandering naar het CDC de risico’s meer inzichtelijk gemaakt. Daarbij speelt ook het nFTK en de nadruk op de rentefluctuaties een grote rol. Volgens Simons is de reële dekkingsgraad alweer gestegen sinds de rente weer omhoog is gegaan (figuur 1).

Gezien het relatief jonge werknemersbestand is de duur van de verplichtingen van het pensioenfonds redelijk lang. Zo is de looptijd van de nominale verplichtingen 17 jaar en van de reële verplichtingen maar liefst 21 jaar. Ondanks het nFTK heeft het pensioenfonds de looptijd van het vermogen vorig jaar echter niet aanzienlijk verlengd.

Simons legt uit: “Wij hebben gebruik gemaakt van swaptions omdat we wel een stevige bodem onder de dekkingsgraad willen hebben maar tevens het opwaartse potentieel wilden handhaven.”

Tot dusver lijkt het ook dat de renteverwachtingen van het pensioenfonds zich tot op zekere hoogte hebben gerealiseerd.

Ondanks het feit dat het FTK het pensioenfonds nog wel voor wat verrassingen heeft gesteld heeft pensioenfonds SNS REAAL ook ten aanzien van deze wetgeving zijn eigen weg gevonden. De ambitie is echter reëel.

“Wij hebben in het beleggingsbeleid het nFTK als randvoorwaarde genomen, maar we hebben zelf bovendien nog extra eisen gesteld omdat we eigenlijk meer de reële bril dan de nominale bril opzetten,” aldus Simons.

• 1,5 miljard euro

Printbare versie