Collectief DC is een heet hangijzer in de pensioenindustrie. Op uitnodiging van npn bogen De Nederlandsche Bank en vier vooraanstaande pensioendeskundigen zich op 2 november jongstleden tijdens een rondetafelgesprek over het CDC-vraagstuk. Een verslag van Anke Claassen.

Sommigen zien collectief DC als een traditionele DB-regeling in een hedendaags, toekomstbestendig jasje. Volgens anderen is CDC eerder een tussenstation op weg naar een verdergaande individualisering van het pensioenstelsel. Zeker is dat wordt gezocht naar een nieuwe invulling van solidariteit en risicodeling, zowel tussen sociale partners als tussen leeftijdscohorten.

Wat voor gevolgen heeft deze beweging naar CDC? Komen solidariteit, collectiviteit en verplichtstelling op de schop te staan – of krijgen ze juist nieuw leven ingeblazen?

Onder leiding van Klaas Knot, directeur Toezichtbeleid bij De Nederlandsche Bank, liet een viertal CDC-kenners en gerenommeerde deskundigen hun licht schijnen op deze complexe materie: Dick de Beus, voormalig directievoorzitter bij PGGM en thans bestuursvoorzitter bij CDC-fonds SNS Reaal; Jean Frijns, voormalig ABP-directeur en buitengewoon hoogleraar beleggingsleer; Ruud Hendriks, fiduciair managementdeskundige en managing director bij Goldman Sachs AM, en Jeroen Tielman, directeur bij Cordares.

CDC: monstrositeit of prachtproduct?

Volgens Dick de Beus is collectief DC ‘een mooi Nederlands antwoord op een aantal nieuwe externe ontwikkelingen.’ “Door de aangescherpte internationale accountingregels wegen pensioenfondsen zwaar mee op de ondernemingsbalans, terwijl tegelijkertijd de maatschappelijke perceptie ten aanzien van risico’s aan het veranderen is. Hierdoor wordt een onvermijdelijke beweging richting Defined Contribution ingezet,” zegt hij. Collectief DC biedt in zijn ogen een alternatief waarmee het goede van het Defined Benefit-stelsel zoveel mogelijk behouden blijft: “Ik denk dat het een hele mooie Nederlandse oplossing is.” Toch moet er nog het nodige aan collectief DC versleuteld worden alvorens het model duurzaam is, vindt Jean Frijns. Hij tekent vooral bezwaar aan tegen de inherente onduidelijkheden in het systeem. “Zo is de risicoverdeling binnen het fonds tussen de verschillende groepen deelnemers niet expliciet genoeg, en niet getest voor slechte tijden. Dat is in grijze fondsen bijna roekeloos,” zegt Frijns. Bovendien is er geen uitsluitsel over wie nu welke rechten kan doen gelden op het surplus. Dat kan problemen opleveren als de reserves toenemen: “Dan krijg je een heilloos gevecht om te bepalen wie daar recht op heeft. Degene met de grootste mond eigent het zich toe. En als de partijen het zelf niet doen, doet de overheid het wel.”

Klaas Knot vraagt zich af of deze bezwaren niet al langer golden. “Bestonden deze onduidelijkheden over het surplus en over de risicoverdeling niet ook al in meeste DB-regelingen?”

Gespannen aandacht bij het publiek

Zonder meer, beaamt Frijns. Maar dat is des te meer reden om daarin nu verandering aan te brengen. “We hebben met het schaamrood op onze kaken aan de deelnemers moeten vertellen dat DB-regelingen in slechte tijden niet helemaal zeker blijken te zijn. Nu hebben we de kans het systeem opnieuw op te zetten. Laten we dan dit keer niet dezelfde fouten maken, en niet kiezen voor collectief DC in een vorm die ook niet helemaal duurzaam is.”

Ruud Hendriks plaatst de beweging naar CDC in een breder historisch verband. “In vroeger eeuwen was men overgeleverd aan de kerk en de goedertierenheid van anderen. Na een periode waarin de overheid de zorg voor de burger overnam, werd als aanvulling op de sociale verzekeringen het pensioenstelsel ingevoerd. Maar helaas konden overheid en bedrijfsleven het niet laten om de overwinsten van de pensioenfondsen af te romen, en na een aantal magere beursjaren ziet men nu dat de verantwoordelijkheid weer terug wordt geschoven naar het individu. Zo is de cirkel tenslotte weer rond.” Toch meent hij dat het collectief DC-model een werkbaar alternatief kan zijn. “In dit systeem blijft de collectiviteit behouden, en dat is uitermate belangrijk.” Niet alleen vanwege de schaalvoordelen, maar ook omdat institutionele beleggers bijna twee keer zoveel rendement weten te realiseren als individuele beleggers: “Collectiviteit blijft essentieel als het erom gaat goede rendementen te behalen.” Goede rendementen zijn bij CDC overigens belangrijker dan ooit, vindt Hendriks. “De hoogte van pensioen en indexatie schommelen mee met wat er op de beurs gebeurt, en de deelnemers dragen meer risico dan in het traditionele systeem. Het is dus eens temeer van belang zeer sterk gefocust te blijven op de beleggingsresultaten en het risicobeheer. Als men bewust en nadrukkelijk aandacht besteedt aan risicobeheer lijkt het mij mogelijk dat de risico’s voor de deelnemers binnen acceptabele marges blijven.”

Juist op het gebied van de risico’s ziet Jeroen Tielman een probleem. “Ik denk dat er op zijn minst sprake is van een perceptiekloof. Pensioendeskundigen zijn zich er terdege van bewust wat de overgang naar CDC inhoudt, maar ik heb sterk het vermoeden dat de deelnemers denken dat er niets is veranderd. Er worden risico’s gelegd bij de deelnemer waarvan die deelnemer zich niet bewust is,” stelt hij. “Cordares heeft over deze kwestie tijdens een conferentie in april van dit jaar een peiling gehouden. Twee derde van de respondenten meende dat de vakbonden nooit zouden hebben ingestemd met een migratie naar CDC als zij net zo goed ingelicht zouden zijn als pensioenprofessionals.”

Dick de Beus relativeert dit. “In de praktijk zijn de verschillen tussen CDC en DB niet zo groot. Bovendien is het in werkelijkheid alleen in bijzondere omstandigheden nog mogelijk om een zuiver DB-systeem in stand te houden. Dat zou kunnen als het bedrijf zeer kapitaalkrachtig is en de dekkingsgraad heel hoog is. Als dat niet het geval is, wordt er al snel aan puur individueel DC gedacht. Met dat alternatief zijn de deelnemers volgens mij veel slechter af. Daarom blijf ik ondanks deze kritische kanttekeningen nog steeds positief over CDC.” Wel is het volgens hem van groot belang dat fondsen die overwegen de switch van Defined Benefit naar collectief DC te maken, zorgen dat de dekkingsgraad op niveau is. “Als de dekkingsgraad niet redelijk positief is, komt de werkgever te goedkoop weg. Het risico met betrekking tot de indexatie is dan te groot.” Ook de vijf-jaarlijks herzienbare premie is volgens hem een aandachtspunt: “Men moet zich goed realiseren dat de premie voor een relatief lange periode wordt vastgelegd. Bij afloop van de contractperiode zal men geneigd zijn de premie naar boven of naar beneden bij te stellen op basis van de dekkingsgraad van dat moment. De vraag is echter of zo’n afspraak vijf jaar lang goed uitwerkt.”

Jeroen Tielman stemt in: “De vraag is of een zuiver DB-systeem ooit wel bestaan heeft. Ook aan de werkgeversfunding zaten beperkingen.” Voordat collectief DC een goed alternatief kan zijn, dient het concept echter nog verder te worden doorontwikkeld. “Waar we uiteindelijk naar toe moeten is een systeem waarin alle risico’s zijn gedefinieerd. Misschien zou je dat wel een ‘Defined Risk’-regeling moeten noemen. We moeten expliciet maken wat de risico’s zijn, hoeveel ze kosten en wie ze dragen. Deze verdeling maakt het systeem duurzamer en flexibeler.”

“Mits goed gedefinieerd is collectief DC een prachtproduct,” zegt Frijns. “Het leent zich tot een ‘lifecycle’-achtige strategie. Het geeft het individu bescherming tegen zijn eigen beperkte rationaliteit. De beslissingen van dat individu worden gestuurd door de collectiviteit waardoor de risico’s laag blijven. Kortom: CDC is een perfect antwoord op de vraag hoe men pensioenbesparingen moet inrichten. Maar voordat het zover is, is er nog behoorlijk wat werk aan de winkel.”

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.