De pensioensector professionaliseert in een snel tempo door de aanhoudende golf van veranderingen in de regelgeving. Pensioenbesturen richten zich daarom steeds meer op hun essentiële kerntaken, terwijl ze vasthouden aan hun zelfstandigheid. Uitvoeringsorganisaties zijn daarentegen onmiskenbaar uit op schaalvergroting. Het aantal pensioenuitvoerders zal in de komende jaren afnemen, maar het is nog de vraaghoe het speelveld zich zal verdelen.

Pensioenreus

Een nieuwe pensioenreus is in de maak. Pensioenfondsen in de metaalsector werken aan de vorming van een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie, die met 1,7 miljoen (ex)-deelnemers en 51 miljard euro aan belegd vermogen de grootste pensioenspeler wordt na ABP en PGGM. Pensioenfonds voor de grootmetaal PME, één van de vijf grootste pensioenfondsen in Nederland, is in gesprek over een aandelenbelang in uitvoeringsorganisatie Mn Services, de uitvoeringsorganisatie van het Pensioenfonds voor de Metaal en Techniek (PMT). Aanleiding voor het nemen van een belang is volgens PME het mogelijk onderbrengen van PME’s vermogen van 19 miljard bij Mn Services, dat zelf 32 miljard euro beheert voor meer dan een miljoen Nederlanders. PME heeft zijn beleggingen nu bij allerlei verschillende partijen ondergebracht. Pensioenuitvoerder PVF Achmea doet de administratie, maar PME overweegt ook de pensioenadministratie in de toekomst onder te brengen bij Mn Services. Gezien de omvang van het fonds is dat een complex proces dat een veel langere adem vergt dan het overbrengen van het beheerd vermogen. Wanneer ook de pensioenadministratie bij Mn Services wordt ondergebracht wenst PME een groter aandelenbelang in de uitvoerder dan wanneer het alleen gaat om vermogensbeheer. Hierover wordt momenteel nog onderhandeld.

Een belangrijke motivatie voor de samenwerking is voor PME het bij elkaar brengen van twee nauwverwante sectoren, zegt Hans van der Windt, directeur pensioenen PME. Er is veel verkeer tussen de twee bedrijfstakken in de metaal en als er één uitvoerder voor de bedrijfstak wordt gecreëerd dan vergoot dat de flexibiliteit van de arbeidsmarkt in deze sector. Het wordt dan minder gecompliceerd om van een baan in de ene sector over te stappen naar een baan in de andere. “Hoe minder gedoe bij overstappen, hoe flexibeler de arbeidsmarkt,” vindt Van der Windt.

PME denkt dat schaalvergroting in het vermogensbeheer zal leiden tot kostenverlaging en het vergroten van de slagkracht. En dat komt uiteindelijk ten goede aan werkgevers, werknemers en gepensioneerden in de bedrijfstak. Het fonds ontkent dat de kwaliteit en het kostenniveau van zijn huidige administrateur, PVF Achmea, aanleiding zijn geweest om in gesprek te gaan met Mn Services.

Cordares-directeur Joep Schouten hoopt dat er meer van zulke fusies komen. Hij verwacht dat de komende jaren zullen worden gekenmerkt door consolidaties. De fusie van Cordares met uitvoeringsorganisatie ASW heeft volgens hem geleid tot betere en uitgebreidere dienstverlening en kostenbesparingen.

De consolidatiekwestie

Van der Windt gelooft dat de consolidatieslag binnen de pensioenindustrie zich versneld zal doorzetten. “De complexiteit neemt toe door de wettelijke eisen aan de bestuurlijke processen, de uitvoeringskosten en de introductie van de internationale boekhoudregels, IFRS. Bij ondernemingspensioenfondsen wordt hard nagedacht. Emoties overheersen als pensioenfondsen zeggen dat ze zelfstandig willen blijven.”

Dat ziet directeur Toine van der Stee van Blue Sky Group anders. “Alleen de minifondsen verdwijnen. De grote meerderheid van ondernemingspensioenfondsen willen zelfstandig blijven, maar in de uitvoering zullen ze steeds meer uitbesteden.”

Volgens KMPG overweegt meer dan de helft van de Nederlandse pensioenfondsen uitbesteding van het fiduciair management. Vermogensbeheer en de administratie worden al jaren uitbesteed, maar het is nieuw dat ook bestuursondersteunende taken worden uitbesteed, zegt Van der Stee. “Je kunt een goede actuaris, accountant, vermogensbeheerder en administrateur inhuren, maar in de regie van alle verschillende taken en in de formulering van het beleid hebben pensioenbesturen meer behoefte aan permanente ondersteuning.” Blue Sky Group krijgt steeds meer verzoeken van klanten om hen in de regiefunctie te helpen omdat hun taken steeds verder toenemen, zegt Van der Stee. Besturen moeten transparanter worden, meer verantwoording afleggen en beter communiceren, en Blue Sky Group breidt daarom zijn diensten steeds verder uit tot ondersteuning bij de vormgeving van dit beleid en de uitvoering daarvan.

Van der Stee verwacht dat pensioenfondsen ook steeds meer onderling op bestuursniveau zullen gaan samenwerken. Hij ziet initiatieven waarbij pensioenfondsen zelf een gemeenschappelijk bestuurskantoor opzetten. In plaats van naar een uitvoerder te stappen voor verdere ondersteuning kiezen ze voor een eigen bureau. Een voorbeeld daarvan is de ‘Pensioencoöperatie’, geïntroduceerd door pensioenconsultant Compendeon. Dit coöperatieve samenwerkingsverband biedt volgens Compendeon deelnemende pensioenfondsen de mogelijkheid om de noodzakelijke schaalvergroting te realiseren met behoud van onafhankelijkheid en eigen identiteit. De diensten die de ‘Pensioencoöperatie’ onder andere zal gaan bieden, zijn Pension Fund Governance diensten gericht op het verbeteren van de kwaliteit van het pensioenfonds, verbetering van de kwaliteit van uitvoering en creëren van schaalgrootte daar waar mogelijk en gewenst, periodiek ‘klankbord overleg’ met het bestuur van het deelnemende pensioenfonds, het bewaken van de pensioenregeling, en het monitoren van het belegde vermogen door middel van managerselectie-, asset-allocatie- en risicomanagementmodellen.

Van der Stee verwacht dat de consolidatie onder uitvoerders zich zal doorzetten. “Het aantal uitvoeringsorganisties zal kleiner worden. Nu zijn dat er nog meer dan honderd, maar er zullen enkele tientallen overblijven,” zegt hij. Bang voor het onstaan van ‘pensioenreuzen’ is hij niet. “Er zijn in Nederland een handvol grote banken. Niemand vindt dat een nadeel, want er zijn honderdduizenden zelfstandige klanten. Er zijn straks ook nog heel veel zelfstandige pensioenfondsen.”

Blue Sky Group zelf is niet actief op zoek naar mogelijke samenwerkingspartners. “Wij hebben vorig jaar goed naar onze strategie gekeken en wij kiezen ervoor om op eigen kracht te groeien. In het verleden zijn hier veel zoektochten ondernomen die niets hebben opgeleverd. Wij zien niet dat andere partijen iets bieden dat wij niet hebben en andersom. En wij zijn groot genoeg om pensioenfondsen kwalitatief hoogwaardige diensten te kunnen verlenen tegen concurrerende prijzen.”

SPF Beheer is ook op zoek naar schaalgrootte, maar kiest net zoals Blue Sky Group voor de zelfstandige route. SPF Beheer beheert onder andere de pensioenen van de Stichting Spoorwegpensioenfonds en Stichting Pensioenfonds Openbaar Vervoer. “Grote vermogensbeheerders zoeken steeds meer de nichemarkten op: hedgefondsen, commodities en private equity. Dat doe je met een klein deel van je vermogen. Steeds stel je dan de vraag: doe je het zelf of besteed je het uit?” zegt algemeen directeur Albert Akkerman van SPF Beheer, dat ervoor kiest om deze investeringsklasses ook zelf te doen. Dat kan een uitvoeringsorganisatie kwetsbaar maken en daarom kiest SPF Beheer ervoor naar een zekere schaalgrootte te streven. Dat biedt synergievoordelen en creëert nieuwe uitdagingen voor het personeel, zegt Akkerman.

SPF Beheer zoekt ook naar deelmandaten om schaalgrootte te creëren. Zo doet het ook de private equity beleggingen voor het Pensioenfonds voor de Horeca en PNO Media en de vastgoedbeleggingen voor bijvoorbeeld PTT Groningen.

SPF Beheer heeft nu 14 miljard euro aan belegd vermogen en 100.000 deelnemers. Akkerman streeft ernaar om door het binnenhalen van nieuwe pensioenfondsen als klanten zo’n 3,5 miljard aan extra beheerd vermogen erbij te krijgen en 50.000 tot 60.000 nieuwe deelnemers. SPF Beheer heeft hiervoor op dit moment drie offertes uitstaan. “Een ondernemingspensioenfonds of een klein bedrijfstakpensioenfonds, dat zou leuk zijn,” zegt Akkerman. Het maakt volgens Akkerman niet uit welke sectoren nieuwe klanten zitten. “De pensioenregeling en vermogensbeheer zijn onze kernactiviteiten. De ‘couleur locale’ van een pensioenfonds moet je snel tot je kunnen nemen.”

Een fusie sluit Akkerman ook niet uit, maar hij wil wel een ‘speciaalzaak’ blijven in plaats van een supermarkt zoals Mn Services, dat ambitieuze groeiambities heeft. “Dat is een iets andere tak van sport,” zegt Akkerman. “Wij willen kwaliteit bieden door veel zelf te doen en met een beperkt aantal opdrachtgevers bied je de beste kwaliteit.”

Samenwerking

Akkerman stelt dat je je wel steeds moet afvragen of je alles zelf moet doen. Hij voorziet net zoals zijn collega bij Blue Sky Group dat pensioenbeheerders en fondsen meer onderling zullen gaan samenwerken. “Gestandaardiseerde en backoffice-achtige processen kun je uitbesteden. Wij doen allemaal aan waardeoverdracht. Ik kan me voorstellen dat er een soort clearing house komt die dat voor de sector doet.”

Een andere vorm van samenwerking zouden afspraken kunnen zijn tussen pensioenfondsen waarbij er één de Europese beleggingen voor allen doet en een ander bijvoorbeeld de Amerikaanse. “De kostenstructuur van pensioenfondsen is vele malen beter en ik heb nog niet vastgesteld dat de kwaliteit van grote vermogensbeheerders zoveel beter is,” zegt Akkerman.

Van der Windt van PME: “Vijf tot tien jaar geleden dachten we dat de uitvoering allemaal bij commerciële partijen als verzekeraars terecht zou komen, maar het is verzekeraars niet gelukt om die markt helemaal naar zich toe te trekken. Nu zie je juist een kentering. Uitbestedingstrajecten gaan naar uitvoerders die gelieerd zijn aan pensioenfondsen en dus aan sociale partners.”

Schaalgrootte helpt om buitenlandse spelers met ambities in Nederland te verslaan, zegt Van der Windt. “Grote Amerikaanse vermogensbeheerders kijken naar Europa. Vooral naar Nederland. Dat is voor hen de hoofdprijs.”

Een voorbeeld van onderlinge samenwerking is het gezamenlijk optrekken van de twee grote pensioenuitvoerders Cordares en Mn Services. Het begon met IT-dienstverlening, maar nu hebben ze de samenwerking uitgebreid tot een breed scala aan diensten, van risicobeheer en bestuursbediening tot actuariële en juridische ondersteuning. Cordares en Mn Services hebben in het verleden al vaker geprobeerd om helemaal samen te gaan en zo'n poging zal zeker nog wel een keer worden gedaan, denkt Van der Windt.

Over de grens

Over het nut van schaalvergroting is iedereen het wel eens, maar niet over de haalbaarheid van grensoverschreidende activiteiten. Regelgeving is tegenwoordig zeer complex en bovendien zo landenspecifiek dat het heel moeilijk is om buitenlandse pensioenfondsen te administreren. Voor vermogensbeheer zou dit wel kunnen, maar de meeste spelers richten zich voorlopig op de Nederlandse markt die volop in beweging is. Cordares lijkt een uitzondering. Schouten gelooft dat ‘Nederland een competitief voordeel heeft door een uitstekende administratie, ALM, fiduciair management en goede rapportage’. Cordares volgt dan ook de veranderingen in de pensioenmarkten in het buitenland op de voet om te kijken of die voor hen ‘ruimte bieden’. Cordares doet aan actieve marktverkenning in Italië, België, Denemarken en Duitsland. Over het algemeen zijn uitvoerders echter niet erg overtuigd van de exportkansen van de Nederlandse pensioenindustrie, omdat de Nederlandse verplichtstelling van deelname aan pensioenfondsen uniek is. Cordares loopt ver voor de troepen uit.

Printbare versie