— Sikko van Katwijk, bestuursvoorzitter van Pensioenfonds Citigroup

De Stichting Grafische Bedrijven (GBF) heeft met ingang van 1 januari jongstleden Altis Investment Management aangesteld als multi-managementadviseur. Het mandaat sluit aan bij de strategische keuze van het Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) om het merendeel van de aandelenportefeuille in een multi-managerstrategie te gaan beheren, maar tegelijkertijd de interne know-how te bewaken en uit te breiden. GBF kiest daarmee voor fiduciaire ‘insourcing’ in plaats van outsourcing. Anke Claassen vroeg Dirk Wieman, Directeur Beleggingen van GBF, wat deze benadering inhoudt.

Beheertouwtjes in handen

Tot voor kort tekende zich een tendens af waarbij pensioenfondsen er in toenemende mate voor kozen alle aspecten van het vermogensbeheer uit handen te geven aan één fiduciaire – vaak Angelsaksische – partij. GBF zag eveneens de noodzaak in van het inhuren van specialistische kennis, maar wil wel zelf de regie over het vermogensbeheer voeren. “Als je verantwoordelijk bent voor de gelden van je deelnemers, vinden wij dat je die verantwoordelijkheid niet helemaal uit handen moet geven,” vertelt Wieman.

GBF kiest er daarom nadrukkelijk voor om zelf als kenniscentrum te fungeren. “Als wij bijvoorbeeld Amerika of Europa overwegen, doen wij dat intern. Dat laten we niet aan een externe manager over.” Om toch de nodige deskundigheid in te kunnen schakelen, werkt men met externe assetmanagers die door GBF worden aangestuurd. “Ons leek het de beste optie in zee te gaan met meerdere managers, zodat je niet met het hele vermogen afhankelijk bent van één manager.”

Het selecteren en monitoren van veel externe managers bleek echter geen eenvoudige taak. “Wij kwamen tot de constatering dat het werken met zoveel verschillende managers een nog betere monitoring vereist. Wij zijn toen te rade gegaan bij Anton van Nunen, directeur van adviesbureau Van Nunen & Partners, om te zien hoe we dit het best konden aanpakken. Onze uitdrukkelijke wens om zelf een rol te blijven spelen bracht ons bij Altis. Altis beschikt over een uitgebreide en robuuste databank die ons in staat stelt onze managers scherp te kunnen volgen.”

GBF stelt Altis aan in een fiduciaire multi-managementrol, in die zin dat het bedrijf wordt ingeschakeld bij het beheer van externe managers. Anderzijds blijft GBF zelf zorg dragen voor zaken als managerselectie. Een nieuwe telg van het snelgroeiende fiduciaire geslacht lijkt daarmee geboren: ‘fiduciaire insourcing’.

Controle op paradepaardjes

Volgens Wieman betekent deze benadering dat het zwaartepunt van het vermogensbeheer ondubbelzinnig bij GBF blijft liggen. “De keuze voor de verdeling van het vermogen gebeurt door ons. Wij hebben zowel een regionale verdeling als een diversificatie over stijlen. Per regio worden natuurlijk meerdere managers aangesteld: de één is fundamenteel gericht, de ander meer kwantitatief gericht, de volgende is weer gericht op de small- en midcaps, en een ander meer op large-caps. Deze aanpak levert dus automatisch meerdere mandaten en managers op. De contractonderhandelingen hebben wij, met behulp van diezelfde Anton van Nunen en een soort raamcontract als uitgangspunt, ook intern gedaan. Dat raamcontract werd aangereikt door een gerespecteerd advocatenhuis met ervaring op dit gebied. De uiteindelijke transitie gebeurde in samenwerking met Van Nunen en de Kasbank. Deze laatste had ons op het gebied van transitiemanagent een aantrekkelijk aanbod gedaan.”

Volgens persberichten wordt een deel van het aandelenvermogen uitbesteed aan partijen als Axa IM en JP Morgan. Ook Goldman Sachs AM, de fiduciair beheerder bij uitstek, is van de partij. In plaats van echter het fiduciair beheer in handen te krijgen, is GSAM aangesteld om een quantitatieve aandelenportefeuille van 240 miljoen euro te beheren.

GBF verstrekte in totaal 16 mandaten aan 12 managers.

“Zo’n mooi span paarden die lopen voor de goede zaak, moet goed gecontroleerd worden”, vindt Wieman. Aan Altis de taak dat maandelijks te doen: “Binnen GBF is iemand continu bezig met het uitpluizen van de rapportages van de managers. De databank van Altis helpt daarbij. De rapportages die de externe managers naar ons sturen, worden ook doorgestuurd naar Altis. We kijken samen of zij zich aan de beleggingsrichtlijnen in het contract houden. Op die manier kunnen we controleren of de managers ook doen wat ze beloven.”

Mocht de performance van een manager tegenvallen dan kan voor de selectie van nieuwe kandidaten gebruik worden gemaakt van de databank van Altis. “Dit wordt in de toekomst mogelijk een tweede rol die Altis gaat vervullen: Men adviseert ons en komt met een shortlist van potentiële kandidaten. GBF blijft echter zelf verantwoordelijk voor wat er reilt en zeilt.”

Met de benen in de modder

Deze verantwoordelijkheid maakt het noodzakelijk zelf genoeg kennis in huis te hebben om de verschillende ontwikkelingen op de markt goed te kunnen volgen. Vandaar dat GBF ervoor kiest 90% van de aandelenportefeuille extern te laten beheren in plaats van de volle 100%. Negen GBF-specialisten houden zich dagelijks met het vermogensbeheer bezig, waarvan één speciaal is aangenomen om zich toe te leggen op de nieuwe situatie. “400 miljoen euro wordt nog intern beheerd. Je kunt immers geen goede portefeuillemanager zijn als je zelf niet met de benen in de modder staat. Bovendien heb je mensen nodig die de rapportages van externe managers kunnen interpreteren. Als je zelf geen transacties doet en totaal geen voeling meer hebt met de beurzen, verlies je expertise. Daarom houden we 10% van de aandelenportefeuille en de strategische assetallocatie over de regio’s in eigen huis. Ik sluit niet uit dat we in de toekomst nog meer kennis in huis halen over bijvoorbeeld structured products of emerging markets,” zegt Wieman.

Dit ‘insourcen’ van expertise lijkt terrein te winnen na de fiduciaire outsourcingtrend, die ontstond als reactie op het nFTK en de nieuwe regelgeving. “Wij maken elk jaar strategische keuzes die worden vertaald in de normportefeuille. Hiervoor is het insourcen van voldoende kennis gewoon noodzakelijk,” zegt Wieman. “We beleggen bijvoorbeeld 42% in aandelen. Stel dat we het heel goed doen op de aandelenbeurzen en dat percentage loopt op tot 46%. Ga je dan over de hele breedte wat verkopen, of ga je bijvoorbeeld wat weghalen uit maar één regio? Regioallocatie is ook een steeds terugkerend vraagstuk. Je kan natuurlijk elke keer wanneer je een aanpassing wenst te maken vele fondsen ver- en aankopen. Het is echter efficiënter om dit via futures te doen. Om al dit soort afwegingen te kunnen maken is interne expertise onontbeerlijk.”

Scherpe prijs

Bij de selectie van een ‘fiduciair adviseur’ als Altis zijn volgens Wieman een aantal selectiecriteria van primair belang, zoals de kwaliteit van de databank van de fiduciair, zijn ervaring, de continuïteit van het bedrijf en de prijs. “Het moet ook klikken met de mensen met wie je nauw samenwerkt.”

Prijs is niet onbelangrijk. “Het contract dat wij met Altis sloten, was scherp geprijsd. Ik weet zeker dat fiduciair management meer geld kost.”

Toch lijkt het opbouwen van zo’n kenniscentrum enkel interessant voor de grote jongens in pensioenland. Van kleine pensioenfondsen vergt het teveel mankracht op een laag budget, denkt Wieman: “De schaalgrootte is erg belangrijk. Bij ons zitten er vier mensen op aandelen, minder is te weinig voor een kenniscentrum. Als je maar 500 miljoen onder je beheer hebt, is het moeilijk om al die kleine stukjes onder veel mensen te verdelen. Het kan wel, maar het is denk ik niet efficiënt. Vooral op de vastrentende markt zie je dat partijen die nieuwe producten bedenken het interessanter vinden om langs te gaan als ze voor 50 of 75 miljoen euro tickets kunnen uitschrijven. Golman Sachs vliegt niet zo snel over voor een ticket van 5 miljoen. Dat is gewoon de realiteit.”

Altis: nieuwste telg van het fiduciaire geslacht

In 2004 begon het Londense multi-managerteam van Morgan Stanley voor zichzelf met de oprichting van Altis Investment Management, een onafhankelijke multi-managerspecialist gevestigd in Zug, Zwitserland. In Nederland levert het bedrijf aan pensioenfondsen en andere institutionele beleggers uitsluitend adviesdiensten. Daarnaast ondersteunt het bedrijf banken ten behoeve van hun discretionaire vermogensbeheerklanten.

Volgens Gerard-Jan van Berckel, Director Institutional Clients van Altis, heeft wat er in Nederland ontstaat op fiduciair gebied internationale relevantie: “Nederland is echt een incubator-markt. In de rest van Europa is duidelijk behoefte aan fiduciair beheer als dat concept ruimer wordt gedefinieerd. In Nederland vindt nu een leerproces plaats, en wij willen de resultaten daarvan verder distribueren.”

Van Berckel ziet het mandaat bij GBF als een geweldige kans voor Altis. “GBF is met een 4 miljard tellende aandelenportefeuille een zeer aantrekkelijke klant voor ons platform. Voor ons is het belangrijk dat GBF als eerste publiciteit geeft aan ‘insourcing van fiduciaire skills’ als alternatief voor een volledige outsourcing aan een fiduciair.”

Fiduciair beheer à la Goldman Sachs is volgens Van Berckel een mooi antwoord op de behoefte om nieuwe vakdisciplines in het portefeuillebeheer te introduceren, maar voor grote gevestigde pensioenfondsen is dit antwoord volgens hem niet het meest logische: “Fiduciair beheer is een antwoord op een nijpend probleem, maar er zijn vele manieren om dit probleem op te lossen. Of die allemaal onder de noemer ‘fiduciair’ vallen, hangt af van de interpretatie.”

Van Berckel ziet de rol van fiduciaire dienstverlening toenemen naarmate de beleggingsmarkt complexer wordt. “De onderliggende trend is dat complexere beleggingsmarkten veel complexere portefeuilles met zich meebrengen. Het gebruik van gespecialiseerde managers is daar een logisch antwoord op. Vakdisciplines als managerresearch, selectie en monitoring alsmede geïntegreerd risicomanagement over een portefeuille die bestaat uit een combinatie van gespecialiseerde actieve managers, passieve producten en LDI-overlays treden meer op de voorgrond.”

De fiduciar kan behulpzaam zijn bij het ‘managen’ van externe specialisten. Zo vindt Van Berckel dat managerselectie niet intuïtief moet worden gedaan, maar dat er grondig onderzoek moet plaatsvinden naar welk deel van een track-record ‘sustainable alpha’ is. Maar dat betekent niet dat men automatisch voor fiduciaire uitbesteding moet kiezen. “Goldman Sachs heeft de norm gezet met discretionair fiduciair beheer. Altis ziet binnen de pensioenfondssector een kans voor ‘insourcing’ van dezelfde vakdisciplines zonder dat gekozen wordt voor volledige fiduciaire uitbesteding. Pensioenfondsen kiezen voor versterking van hun eigen beleggingsexpertise met insourcing van de fiduciaire skill-set. Dat is een ontwikkeling waarin wij grote toekomst zien.”

Altis werkt op vergelijkbare manier samen met andere pensioen-fondsen en denkt snel nog meer mandaten binnen te kunnen halen: “Wij zetten er op in dat de markt voor fiduciaire mandaten de voorbode is van een veel bredere trend die ‘multi-asset, multi-manager, Liability-driven’ strategieën een gedegen research- en risicomanagement ondergrond geven. De interesse hiervoor neemt toe. Twee jaar geleden moesten we leuren met onze content. Nu moeten we oppassen dat we niet te veel hooi op onze vork nemen.”

Printbare versie