Op 30 oktober 2006 heeft de rechtbank in Breda een uitspraak gedaan over de omzetbelastingpositie van een pensioenfonds. De uitspraak roept bij pensioenfondsen de nodige vragen op: Waarover is men nu precies belasting verschuldigd? En is er recht op teruggave? Edwin van Kasteren en Ricardo Wolf, belastingadviseurs bij PricewaterhouseCoopers in Amsterdam, werpen op verzoek van npn licht op de zaak.

Edwin van Kasteren (links) en Ricardo Wolf (rechts), belastingadviseurs bij PricewaterhouseCoopers in Amsterdam.

In deze zaak ging het om een in Nederland gevestigd bedrijfstakpensioenfonds die diensten afnam van buitenlandse vermogensbeheerders. Het pensioenfonds had over deze diensten geen Nederlandse omzetbelasting afgedragen. De belastingdienst vond echter dat het pensioenfonds wel omzetbelasting verschuldigd was over de vergoeding betaald aan de buitenlandse vermogensbeheerder. De vraag was dus in welk land de vermogensbeheerdiensten nu belast waren. Daarnaast speelde de vraag of het pensioenfonds recht op teruggave van de eventueel verschuldigde omzetbelasting had.

Om de vraag met betrekking tot de verschuldigdheid te kunnen beantwoorden is het van belang of het pensioenfonds de vermogensbeheerdiensten als ondernemer voor omzetbelastingdoeleinden heeft afgenomen. Nederlandse omzetbelasting is immers verschuldigd indien buitenlandse dienstverrichters niet-vrijgestelde financiële diensten (zoals beheer en bewaring van effecten), adviesdiensten en diensten van informatieverschaffing en verwerking (bijvoorbeeld de diensten van Bloomberg en Reuters) verrichten voor een als ondernemer handelend pensioenfonds. Neemt het pensioenfonds deze diensten niet af als ondernemer, dan geldt dat zij slechts belastbaar zijn in het land waar de dienstverrichter is gevestigd.

Om die reden stelden pensioenfondsen in het verleden vaak dat zij, voor wat betreft hun beleggingsactiviteiten, geen ondernemer voor omzetbelastingdoeleinden zijn. In dat geval is over de diensten van bijvoorbeeld een Engelse vermogensbeheerder of een Engelse bewaarder van effecten aan een Nederlands pensioenfonds geen Nederlandse omzetbelasting verschuldigd.

De rechtbank oordeelt dat het beheer van het pensioenvermogen een onderdeel van de activiteit van een pensioenfonds als pensioenverzekeraar vormt. De kosten van het beheer hebben dan ook een directe en onmiddellijke samenhang met de bedrijfsactiviteiten. Derhalve worden de diensten van de vermogensbeheerders aan het pensioenfonds als ondernemer in rekening gebracht. Naar het oordeel van de rechtbank dienen pensioenfondsen dus over adviesdiensten, financiële diensten en diensten door informatieverschaffers en verwerkers verricht vanuit het buitenland Nederlandse omzetbelasting af te dragen. De aldus verschuldigde Nederlandse omzetbelasting dienen de pensioenfondsen zelf op eigen aangifte aan de belastingdienst af te dragen.

Het pensioenfonds stelde vervolgens dat, indien omzetbelasting verschuldigd was, er een recht op teruggave bestond voor de verschuldigde omzetbelasting. In beginsel komt in rekening gebrachte omzetbelasting niet voor teruggave in aanmerking indien deze omzetbelasting toerekenbaar is aan vrijgestelde activiteiten van het pensioenfonds zoals zijn beleggingsactiviteiten. Echter, indien de omzetbelasting toerekenbaar is aan vrijgestelde beleggingsactiviteiten die omzet van buiten de EU genereren, bestaat wel recht op teruggave.

De rechtbank overweegt met betrekking tot het eventuele recht op teruggave van de over het vermogensbeheer verschuldigde omzetbelasting dat belanghebbende ten aanzien van de beleggingsactiviteiten niet optreedt als ondernemer in het economische verkeer. Om die reden oordeelde de rechtbank dat geen recht op teruggave bestaat voor de verschuldigde omzetbelasting. Indien het echter gaat om de vraag of omzetbelasting verschuldigd is, oordeelt de rechtbank wel dat het beheer van het pensioenvermogen deel uitmaakt van de ondernemersactiviteit van het pensioenfonds als pensioenverzekeraar. Ons inziens is het oordeel van de rechtbank moeilijk te begrijpen. Het oordeel over de verschuldigdheid van belasting lijkt in tegenspraak met het oordeel over het eventuele recht op teruggave van de verschuldigde omzetbelasting. Deze tegenstrijdigheid wordt niet gemotiveerd. Tegen het oordeel van de rechtbank is beroep ingesteld. Het lijkt ons waarschijnlijk dat dit oordeel wegens een motiveringsgebrek in beroep sneuvelt.

Gevolgen van de rechtbank Breda-zaak voor pensioenfondsen

Pensioenfondsen die gebruik maken van de diensten van buitenlandse externe vermogensbeheerders, buitenlandse adviseurs (zoals advocaten, accountants) en informatieverschaffers en verwerkers zullen zich moeten beraden op de gevolgen van de uitspraak van de rechtbank Breda. In de praktijk is al gebleken dat sommige belastinginspecteurs naar aanleiding van deze uitspraak hun beleid hebben aangepast. Het is maar zeer de vraag of dit wel mogelijk is met de wetenschap dat nog geen definitief oordeel is geveld.

Ons inziens gaat het veel te ver om wel tot verschuldigdheid van omzetbelasting te concluderen, maar het recht op teruggave volledig te weigeren. Uit de praktijk zijn zeker voorbeelden bekend waarbij op basis van praktische afspraken met de belastingdienst pensioenfondsen toch een deel van de verschuldigde omzetbelasting terugkrijgen.

Aangezien de boetes bij niet vrijwillige verbetering substantieel zijn, is het voor pensioenfondsen zaak eens te inventariseren of alle omzetbelasting verschuldigd over niet-vrijgestelde financiële diensten, adviesdiensten en informatieverschaffings- en verwerkingsdiensten vanuit het buitenland is afgedragen en of een deel van die omzetbelasting wel is teruggevraagd. Met name dit laatste wordt nog wel eens over het hoofd gezien.

Printbare versie