— Mariëtte Hamer, vice-fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid

Anke Claassen vraagt de vice-fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid en eveneens kersverse portefeuillehouder Pensioenen Mariëtte Hamer naar de laatste ontwikkelingen in Den Haag en naar de plannen die haar partij de komende jaren heeft met het tweedepijlerpensioen.

Pensioen tussen de oren

“De portefeuilleverdeling is net rond. Ik ben me druk aan het inlezen,” vertelt Mariëtte Hamer. Als voormalig woordvoerder Onderwijs heeft ze er al wat jaren opzitten in de Tweede Kamer, maar de onderwerpen AOW en het tweedepijlerpensioen zijn nieuw. “Ik ben binnen de partij belast met het profiel ‘ontgroening en vergrijzing’. Dit houdt in dat ik mij bezig houd met de arbeidsmarkt in het algemeen, met de arbeidstekorten, ook in de zorg en onderwijs, emancipatie en arbeidsparticipatie, maar bijvoorbeeld ook met de kinderopvang. Aan de andere kant van het staartje zitten de AOW en de pensioenen. Wat betekent het pensioen voor mensen? Daar wil ik me de komende jaren in verdiepen. Daar rust een belangrijke taak.”

Die taak houdt volgens Hamer vooral in dat ons huidige solidaire systeem behouden moet blijven. Hiervoor is het volgens haar noodzaak dat jongere generaties gaan meedenken over de toekomst. “Solidariteit is een belangrijk uitgangspunt. Met de toenemende vergrijzing en de langere levensduur van mensen wordt een goed pensioen alleen maar noodzakelijker. Een belangrijk discussiepunt hierbij is het bewaken van de intergenerationele solidariteit. We moeten het pensioen bij de jongeren tussen de oren krijgen. De PvdA wil in gesprek gaan met jongerenorganisaties om het pensioen onder de aandacht te brengen. Hoe we dat precies gaan doen, moeten we nog bekijken. Dat idee staat op de agenda, maar zit nog in een beginstadium. Ook willen we de mogelijkheid bekijken of zelfstandigen in de tweede pijler mee kunnen doen. Verder verwacht ik de komende tijd nog de nodige discussie over de nieuwe pensioenwet. Ik merk dat er in de Tweede Kamer nogal wat vragen zijn: Hoe is die wet precies ingevuld? Wat betekent het allemaal precies? Hoe zit het met de kwaliteitseisen? Zeker nu België met een ‘glossy’ folder over hun aantrekkelijke pensioenklimaat behoorlijk wat stof heeft doen opwaaien.”

Burengerucht

En dat Belgische stof is nog lang niet neergedaald. Eind vorig jaar verraste België de rest van Europa door met een liberale wet voor pensioenfondsen te komen. Volgens de Belgische marketing-machine is de wet volledig in overeenstemming met de EU-Penioenfondsenrichtlijn terwijl het door minder strenge solvabiliteitseisen bij onze zuiderburen voor pensioenfondsen beter toeven zou zijn. Zelfs de Belgische premier Verhofstadt wierp zich in de strijd om de Nederlandse pensioencenten. En daar was minister Donner van Sociale Zaken volgens Hamer alles behalve blij mee. “De Kamer heeft gevraagd om een gesprek met België,” aldus Hamer. “Daar ziet de minister nu nog geen aanleiding voor. Wij hebben kamerbreed geconstateerd dat we dat respecteren, maar dat onze zorg nog niet is weggenomen. In die Belgische folder wordt het allemaal heel mooi voorgesteld.”

Volgens minister Donner snijdt het mes aan twee kanten, zegt Hamer. “De definitieve invulling van het toetsingskader waar pensioenfondsen aan gehouden zullen worden, is nog niet bekend. Valt het Europese toetsingskader milder uit dan het Nederlandse, dan wordt het wellicht aantrekkelijk om de overstap naar België te maken. Maar het is evenzeer mogelijk dat de Belgische folder de zaken mooier voorstelt dan ze zijn. Donner suggereert dat het laatste het geval is. Ik blijf het zorgelijk vinden, want we moeten elkaar als buurlanden niet beconcurreren. We hebben daar nog onvoldoende duidelijkheid over gekregen van de minister. Daar komen wij in een vervolgoverleg zeker nog op terug.”

Verbeter de wereld, begin bij jezelf

Ironisch genoeg heeft datzelfde België in maart een wet aangenomen die het beleggen in clusterbommen, landmijnen en kinderarbeid verbiedt. Die wet komt er in Nederland vooralsnog niet. “Een verbod zoals in België is naar onze mening zeker wenselijk. Minister Bos heeft ons toegezegd dat hij gaat onderzoeken of wij het beleggen in bijvoorbeeld landmijnen kunnen verbieden. Niet alleen voor pensioenfondsen, maar voor alle financiële instellingen.”

In afwachting van mogelijke wetgeving hamert de politiek nu alvast op transparantie. Ook de PvdA vindt dat pensioenfondsen openbaar moeten maken waar ze precies in beleggen. “Mijn collega Staf Depla, onze voormalige woordvoerder pensioenen, heeft nog vragen gesteld aan de ministers Donner en Bos. Wij willen dat minister Donner met pensioenfondsen gaat praten om hen te overtuigen dat ze hun beleggingen openbaar moeten maken. Donner was niet enthousiast, maar ging toch overstag.”

Hamer ziet het liefst dat werkgevers- en werknemersorganisaties dit zelf gaan regelen. “Als dit op korte termijn niet lukt, moet echter regelgeving overwogen worden. Wij zijn erg blij met ons mooie pensioenstelsel, maar het is wel van belang dat werknemers en gepensioneerden weten in welke bedrijven hun pensioenspaarcenten belegd worden.”

Pensioen is uitgesteld loon en in principe kan de overheid niet voorschrijven waaraan dat loon wordt besteed. “De politiek moet niet bepalen in welke bedrijven pensioenfondsen wel of niet mogen beleggen. Daar moeten werkgevers, werknemers en gepensioneerden zelf over beslissen. Het is hun geld,” zegt Hamer. “Maar wat ons betreft moet er een uitzondering worden gemaakt voor producten en producenten waarvan de VN of de Nederlandse regering besloten heeft dat gebruik ervan zou moeten worden verboden. Hierin moet een vorm gevonden worden die voor alle partijen acceptabel is.”

Onder het motto ‘verbeter de wereld begin bij jezelf’ geeft Den Haag het goede voorbeeld: “We gaan er bij het pensioenfonds van politici voor zorgen dat op korte termijn een einde wordt gemaakt aan beleggingen in bedrijven die landmijnen of clusterbommen produceren of gebruik maken van kinderarbeid.”

PvdA-standpunten

Ten aanzien van de Europese regelgeving is wat de PvdA betreft het laatste woord nog niet gezegd. “Als we Europese wetten en richtlijnen maken, dan moet iedereen zich daaraan houden. Ook Nederland. Maar wij zijn wel terughoudend en zullen kritisch kijken hoe die regelgeving in elkaar zit. Volgens mijn collega, PvdA-europarlementariër Ieke van den Burg, zitten aan de Europese regels nog behoorlijk wat haken en ogen. Daarom hebben we minister Donner gevraagd om een internationale vergelijking te maken. Dan weten we tenminste waar de zwakke punten zitten. Die willen we zowel nationaal als op Europees niveau aankaarten,” zegt Hamer. “De pensioenstelsels lopen internationaal zo uiteen dat onze tweede pijler dadelijk wordt opgezadeld met eisen vanuit het Franse en Italiaanse pensioenstelsel en dat is, gezien het feit dat ze daar nagenoeg geen tweede pijler hebben, niet de bedoeling. Vanwege de goede Nederlandse staat van een gespaard pensioenvermogen van 750 miljard is het belangrijk dat wij ons met zorg ontwikkelde en solidaire systeem kunnen blijven behouden. En dat houden we met argusogen in de gaten.”

Voor een flexibele pensioengerechtigde leeftijd kan de PvdA niet warm lopen. In het nieuwe regeerakkoord is het plan van de PvdA om ouderen mee te laten betalen aan de AOW gedeeltelijk opgenomen. Verder gedoe over de AOW ziet de PvdA dan ook niet zitten. Het zogenaamde ‘flex’-AOW-plan van econoom en SER-lid prof. Lans Bovenberg, waarbij de uittreedleeftijd moet worden aangepast aan de levensverwachting, is geen optie. Hamer: “Wij willen de AOW-leeftijd echt op 65 jaar houden. Mensen in zwaardere beroepen moeten gewoon met 65 jaar met pensioen kunnen. Bovendien hebben zij al een lagere levensverwachting. De PvdA wil langer doorwerken wel bevorderen. Bijvoorbeeld door dat fiscaal aantrekkelijk te maken of door mensen op latere leeftijd een meer coachende rol op de werkvloer te geven. Maar dan hoef je niet aan die AOW-leeftijd te tornen, dat kun je op veel positievere manieren stimuleren. Dat hoeft niet via de verplichtende toer.”

Wat betreft een mogelijke versoepeling van de taakomschrijving van pensioenfondsen heeft de PvdA nog geen standpunt geformuleerd. Of het kabinet wil voldoen aan de wens van pensioenreuzen als ABP en PGGM om ook verzekeringsproducten aan te kunnen bieden is volgens Hamer nog niet bekend. Eind maart gaven de twee hoogleraren Arnoud Boot en Berend Jan Drijber hierover een negatief advies aan de ministers van Financiën en Sociale Zaken. Volgens het rapport moet de taakafbakening tussen verzekeraars en pensioenfondsen in stand blijven. Het vorige kabinet beloofde het rapport zwaar mee te laten wegen in de politieke besluitvorming. Volgens Hamer zijn de meeste partijen zich nog aan het oriënteren over de precieze implicaties van dat rapport. “We worden nu benaderd door het ABP en andere pensioenfondsen om ons hierover bij te praten. Een kabinetsreactie verwacht ik pas na de zomer.”

Printbare versie