— Stef Blok, Tweede Kamerlid en woordvoerder Pensioenen voor de VVD

Stef Blok, Tweede Kamerlid en woordvoerder Pensioenen voor de VVD, vertelt Anke Claassen wat zijn partij voor plannen heeft met het tweedepijlerpensioen. Eén van die plannen: vanuit de oppositiebanken ijvert de VVD tegen zowel de grote als de kleine verplichtstelling.

Afschaffing van de verplichte deelname in twee smaken

“Allereerst vindt ook de VVD dat Nederland het beste pensioenstelsel ter wereld heeft. Anders dan andere partijen zijn wij bezorgd dat dit leidt tot zelfgenoegzaamheid,” zegt Blok. Daarom pleit de VVD voor meer dynamiek. De partij vindt dat de wettelijk verplichte deelname aan bedrijfstakpensioenfondsen overboord moet worden gegooid.

Bedrijven zouden volgens Blok in overleg met hun werknemers zelf moeten kunnen kiezen of ze hun pensioen bij een bedrijfstakfonds onderbrengen. Maar de VVD wil niet alleen de grote verplichtstelling aanpakken: ook de kleine verplichtstelling komt onder vuur te liggen.

Opvallend is dat Blok hierbij de kleine verplichtstelling lijkt te beschouwen als een ‘wettelijke verplichtstelling’ waarvan de overheid bepaalt hoe deze er uit ziet: “Wij pleiten ervoor dat de wettelijke verplichtstelling zich beperkt tot hetzelfde niveau als andere sociale verzekeringen. Het blijft vreemd dat je voor de WW en de arbeidsongeschiktheidsuitkering boven de premiegrens van 45.000 euro zelf je verzekering in kunt vullen, maar voor pensioenen niet.“

Volgens velen is de kleine verplichtstelling een CAO-afspraak tussen werkgevers en werknemers, en het is dus niet aan de overheid om hieraan beperkingen op te leggen. Blok meent echter dat er goede redenen zijn om de kleine verplichtstelling van overheidswege ter discussie te stellen. “Het is nu eenmaal zo dat innovatie, efficiënter werken en klantvriendelijkheid enkel tot stand komen als er risico bestaat dat iemand anders het beter doet. Dat geldt ook binnen de pensioenwereld.”

Volgens Blok maakt de recente commotie rond het beleggen in de wapenindustrie eens temeer duidelijk dat verplichte deelname voor de nodige problemen zorgt. “Het ABP heeft een probleem. Een groot deel van hun deelnemers is militair of politieagent; die hebben helemaal geen moeite met de wapenindustrie. Een groot deel van de leraren heeft dat waarschijnlijk wel. Een logische oplossing is dan: beëindig de verplichte deelname, dan kunnen deze laatsten voor andere fondsen kiezen.”

De VVD heeft voor deze problematiek nog een alternatieve oplossing: Mensen moeten boven het premie-inkomen de optie krijgen hun portefeuille deels zelf in te vullen, vindt Blok. “Dan kan men bij het ABP blijven, maar wel met invulling naar eigen keuze. De actualiteit geeft weer eens aan dat er wel degelijk vragen in de samenleving leven die op onze manier kunnen worden beantwoord. De pensioenwereld en de sociale partners moeten hierover met elkaar praten.”

Meer vermarkten

Ook de sector zelf heeft meer keuzemogelijkheden nodig – zoals de keuze om verzekeringsproducten aan te bieden. Dit kan volgens Blok door in pensioenfondsen een knip te maken tussen het vermogensbeheer en de uitvoering van de administratie. “Zolang die knip er niet is, heb je een ongelijk speelveld met verzekeraars. Als je de knip maakt tussen het administratieve deel waarop de verplichte deelname geldt en het beleggingsdeel waarop die niet geldt, kan je met dit laatste prima de vrije markt op. Zo werkt het bij de Goldman Sachsen van deze wereld ook.”

Het gebrek aan keuzemogelijkheden is niet het enige wat de VVD dwars zit. Iets anders dat de VVD stoort is dat Nederland weliswaar het grootste pensioenvermogen ter wereld heeft, maar dat men er volgens Blok totaal niet in slaagt dat te vermarkten naar het buitenland. “Het is nu al zo dat de meeste beleggingen worden gedaan door grote Angelsaksische vermogensbeheerders als Barclays en Goldman Sachs. Dat is geen toeval. Nederlandse pensioenfondsen hebben nooit de instelling gehad om zich te richten op klanten en markten in een wereld waar anderen dat wel doen. In de zich ontwikkelende landen ligt er een enorme potentiële markt waar zich allerlei pensioenvraagstukken gaan voordoen. Die kans moet gegrepen worden.”

FNV-voorzitter Agnes Jongerius nam onlangs hetzelfde standpunt in. Het feit dat Angelsaksische partijen meer dan de helft van het Nederlandse pensioengeld beheren, is haar een doorn in het oog. Dat juist zij dit standpunt inneemt, snapt de VVD niet. Blok: “Toen ik dat hoorde, viel ik van mijn stoel. De FNV zit al zestig jaar in de besturen van pensioenfondsen. Ze hebben alle gelegenheid gehad om buitenlandse markten op te gaan, maar gaan vervolgens klagen dat dit niet het geval is. Nog heel recent was bij het ABP en PPGM de vraag aan de orde of er een splitsing mocht komen tussen het beleggingsbedrijf en het administratieve bedrijf. Juist om vrijer die markt op te kunnen. De besturen, waar de FNV zeker niet de minst belangrijke in is, hebben gezegd: dat doen we niet. Dan zeg ik: Jongerius, steek de hand in eigen boezem.”

Verlagen van vermogenseisen: waanzin!

Ook de ‘Belgiëkwestie’ zit de VVD hoog. Onze zuiderburen kwamen onlangs met een nieuwe pensioenwet, aangepast aan de Europese richtlijn. De soepele toezichtseisen van die wet zouden van vestiging in België een aanlokkelijke optie moeten maken – zeker voor Nederlandse fondsen, die met een heel wat minder ruimhartig regime te maken hebben. België schroomt niet om het marketingoffensief politiek kracht bij te zetten: Zelfs premier Verhofstadt maakt tijd voor een wervingstourtje Nederland. Volgens Blok had het Nederland moeten zijn die de veelbesproken ‘glossy brochure’ had moeten uitgeven. “Ik had liever een wervende Balkenende gezien, maar ook een PGGM en ABP die zeggen: Wij bieden onze kennis en beleggingsexpertise aan in het buitenland.”

Dat België nu een streepje op Nederland voor heeft, is volgens hem geenszins het geval. Blok vind dat er op het gebied van marketing meer gedaan moet worden, maar er is met de toezichtseisen niets mis. “Onlangs las ik in het NRC een artikel van Professor Koedijk. Hij wil dat men de Nederlandse vermogenseisen versoepelt. Waanzin! Het gaat om de oudedagsvoorziening van mensen waar ze bovendien wettelijk verplicht aan meedoen. Daar voel ik niets voor.”

Blok gelooft overigens niet dat pensioenfondsen de stap naar België snel zullen maken. “Ik verwacht wel dat met name multinationals dit in hun vestigingsbeslissing laten meespelen. Maar dat is nu ook al zo. Die gaan eerder naar Luxemburg.”

Dat ‘loopt ons wel degelijk voor de voeten’, vindt Blok. Nederland moet daarom aantrekkelijk worden gemaakt. “Ik ben ervan overtuigd dat dit kan, maar dat vergt een marktgerichte instelling van pensioenfondsen. Daar is die knip tussen pensioenadministratie en vermogensbeheer voor nodig die ik eerder noemde. De besturen van ABP en PGGM zeggen hier echter meteen nee op.” Daarvan ondervinden we volgens Blok nu de gevolgen. “Dan zeg ik, mevrouw Jongerius, je moet niet zeuren.

Ook in verband met de discussie rond verantwoord beleggen, komt België vaak ter sprake. Het feit dat België in maart een wet heeft aangenomen die het beleggen in clusterbommen en landmijnen verbiedt, vindt Blok lachwekkend. “Ze hebben zeker ook een wet aangenomen om het Belgische leger op te heffen.” De VVD ziet niet in waarom Nederlandse pensioenfondsen hiermee zouden moeten stoppen. “Een pensioenfonds moet zich gewoon aan de wet houden. Als er iets echt verboden is, mag het niet. Als het niet verboden is, zie ik geen reden waarom daar niet in mag worden belegd. Dan krijg je een eindeloze discussie. Ik heb er alle respect voor dat mensen die keuze willen maken, maar beëindig dan de verplichte deelname.”

Einde aan monopolie verzekeraars

In de aanloop naar de verkiezingen voerde de VVD een aantal pensioenmaatregelen in het vaandel, voornamelijk gericht op de eerste pijler. “Ons verkiezingsprogramma loste de helft van het vergrijzingsprobleem op met het geleidelijk afschaffen van de belastingvoet voor niet-werkende partners, het verkorten van de WW, het ontkoppelen van de uitkeringen met de loonindex en het afschaffen van de bijstand voor mensen jonger dan 27. Dit laatste kon rekenen op veel kritiek, maar staat ineens in het regeerakkoord.”

Ook vanuit de oppositiebanken is de VVD van plan op pensioengebied behoorlijk aan de bel te trekken. “Daarbij is één boodschap heel belangrijk: Maak van onze kennis een exportproduct.”

Verder werkt Blok samen met zijn PvdA-collega Staf Depla aan een initiatiefwet.Socialist en Liberaal hebben elkaar gevonden in een wetsontwerp dat een einde moet maken aan de monopoliepositie van verzekeraars voor fiscaal aantrekkelijk pensioensparen in de derde pijler. “Momenteel kunnen mensen in de derde pijler alleen bij verzekeraars op een fiscaal vriendelijke manier terecht. Wij zijn nu bezig met een wetsontwerp waarin men met dezelfde fiscale rechten ook pensioen kan opbouwen bij een bank of beleggingsinstelling.” Men kan dan shoppen naar de beste voorzieningen. Het sparen voor het pensioen in de derde pijler moet hierdoor aantrekkelijker worden. Het voorstel wordt momenteel besproken in de Kamer. “We hopen dat het wetsvoorstel 1 januari volgend jaar wordt aangenomen. Dat zou een nieuw geluid zijn.”

Printbare versie