— Joep Schouten, voorzitter van de Raad van Bestuur van Cordares

Op 1 oktober neemt Joep Schouten afscheid van Cordares. Toch blikt hij liever vooruit dan terug. En Schouten ziet de toekomst van Nederland Pensioenland bepaald niet op z’n smalst. Pensioen wordt onderdeel van een brede waaier financiële producten, pensioenuitvoerders bundelen hun krachten en het werkterrein van de sector breidt zich uit tot Europa. Mariska van der Westen in gesprek met de vertrekkende topman: “De weg vooruit vraagt een brede blik.”

In 37 jaar bij Cordares, waarvan dertien aan het roer van de organisatie, heeft Joep Schouten de nodige ontwikkelingen meegemaakt.

Zo is het inmiddels twee jaar geleden dat het voormalige Sociaal Fonds Bouwnijverheid (SFB Groep) zichzelf omdoopte tot Cordares. De traditionele pensioenuitvoerder van de bouwnijverheid verliet daarmee definitief het eigen straatje van de bouw, om de meerbaansweg van de pensioenmarkt op te draaien.

“We wilden ons op een bredere markt presenteren,” zegt Joep Schouten, voorzitter van de Raad van Bestuur van de pensioenorganisatie. “Daarvoor hadden we een naam nodig die niet direct met onze grootste klant werd geassocieerd.”

Dat is goed gelukt: Cordares betekent namelijk niets, vertelt Schouten. Daarmee is de weg vrij voor de pensioenuitvoerder om zich te profileren buiten de traditionele bouwsector. “Inmiddels hebben we ongeveer achttien institutionele klanten. Dat zijn overigens niet alleen pensioenfondsen. Van oudsher verzorgen wij de automatisering voor een aantal overheidsonderdelen, zoals de ziektewet en WW; van die zijde zien we ook klandizie. En we verzorgen het vermogensbeheer voor sommige vakorganisaties. Maar de kern van onze activiteiten is toch asset-liabilitymanagement. Balansbeheer voor pensioenfondsen.”

De naam ‘Cordares’ heeft geen enkele connotatie die verwijst naar de bouw. Wel een klank die lekker in de mond ligt, en over de hele wereld vlot van de tong rolt. “Het is een naam die niets onvertogens betekent in bijvoorbeeld het Marokkaans, en waar je ook komt, iedereen kan die naam goed uitspreken.”

De prettige tongligging van Cordares sluit perfect aan bij de visie die Joep Schouten voorstaat – want die beperkt zich niet tot Nederland alleen. “We zijn lid van een Europese Unie die staat voor vrij verkeer van arbeid en kapitaal. En als je het hebt over arbeid en kapitaal, dan heb je het over pensioen. Dus ik vond het altijd al een beetje raar dat we met zijn allen zo beperkt alleen binnen de eigen landsgrenzen keken.” Vijf jaar geleden was de Nederlandse pensioenwereld uitsluitend naar binnen gericht, vertelt Schouten. “Wij willen ons echter breder ontwikkelen. Door de Europese pensioenfondsenrichtlijn werd dat gemakkelijker.”

File-filosofie

Met het steuntje van de Europese richtlijn in de rug is Cordares buiten Nederland getreden. “Er is natuurlijk niet overal even veel te doen. Zo mag België dan weliswaar veel in het nieuws zijn, in feite is dat een buitengewoon dunne markt. We zijn daarom begonnen met een grondige analyse om te kijken: Waar is wat te doen? En even belangrijk: Waar is er sprake van dynamiek? Wat dat betreft houd ik er een file-filosofie op na: Als het verkeer op de grote weg niet rijdt, staan de opritten ook vast en kom je dus de snelweg niet op. Als je met een nieuw initiatief komt moet er wel beweging zijn, anders kom je er niet tussen.”

Op basis van die twee criteria – een markt van formaat die in beweging is – viel het oog van Schouten op Italië.

“Italie kent een grote vergrijzingsproblematiek met een enorme eerste pijler die van lieverlee onbetaalbaar wordt. Daar is men zich van bewust en men wil daar dus iets aan doen. De eerste pijler wordt ingedamd door de pensioenleeftijd te verhogen en de pensioenen te verlagen. Daardoor komt er ruimte voor een tweede pijler.”

Nu bestond er in Italië al sinds jaar en dag een soort tweede pijler pensioen. Alleen had die niets met oudedagsvoorziening te maken. Via de Trattamento di Fine Rapporto sparen werknemers verplicht rond de 7% van hun salaris; de gelden worden beheerd door de werkgever die voor inflatiebescherming van dit uitgestelde salaris zorgt, en de collectieve pot kan inzetten als goedkope financieringsbron. Als de werknemer – door pensionering of om andere redenen – stopt met werken, wordt het tegoed eenmalig uitgekeerd.

In de praktijk werd deze eenmalige uitkering doorgaans benut om schulden af te lossen of een huis te kopen. Niet om de oude dag te bekostigen. Een recente wetswijziging brengt daarin nu verandering. “Volgens de nieuwe regel zijn werknemers verplicht deze ‘lump sum’ in een pensioenfonds te investeren. Dat kan een pensioenfonds zijn naar keuze. Als men geen uitgesproken voorkeur heeft, gaat het geld automatisch naar het overheidsfonds,” zegt Schouten. “Je ziet hier dus langzamerhand een kapitaalgedekt systeem ontstaan. Er verandert iets en daar steken wij op in.”

Daarmee is niet gezegd dat er een kant-en-klare markt is voor Cordares. “Een leuk product voor zelfstandigen laat zich prima vertalen voor de Italiaanse situatie, en ook fiduciair beheer kan op termijn een exportproduct zijn. Maar je moet niet denken dat iedereen op je zit te wachten. Je moet eerst zaaien voordat je kunt oogsten.”

Met dat zaaien heeft Cordares vorig jaar een begin gemaakt in de vorm van een conferentie waarvoor kopstukken uit het Italiaanse pensioenveld werden uitgenodigd. “Italië is een echt netwerkland, dus de eerste stap was het leggen van de juiste contacten. De volgende stap zetten we met executive dinners; daarvan hebben we er nu één gehad. De derde stap is het aangaan van bilaterale contacten.”

Overal anders

Nauwelijks een jaar na die eerste networking-conferentie beginnen de zaadjes op te komen. “We hebben nu contact met een aantal pensioenfondsen die interesse hebben in wat wij voor ze zouden kunnen doen, bijvoorbeeld op gebied van administratie, bestuursondersteuning en communicatie. We hebben inmiddels een Italiaanse website, en we overwegen nu ook om in Italië een kantoor neer te zetten. Ik mik op 1 september, al is de datum nog tentatief. Zo hebben we nog niet besloten of we in Milaan of in Rome onze deuren zullen openen – voor beide valt iets te zeggen.”

Daar blijft het niet bij, als het aan Schouten ligt. “We willen ook in andere Europese landen voet aan de grond krijgen. In Duitsland zien we bijvoorbeeld interessante mogelijkheden. Daar is de problematiek weer heel anders, met een focus op boekwaarde en de nieuwe accountingregels.” Die verschillen maken het boeiend, maar tegelijk ook moeilijk om pan-Europees te opereren: “Elk land is anders en elke situatie moet apart worden bekeken. Pensioen is geen standaardproduct wat je overal even kunt uitrollen als een blikje Red Bull®.”

Cordares overweegt om bij het betreden van de Duitse markt aansluiting te zoeken bij een andere partij, zodat gebruik kan worden gemaakt van reeds bestaande infrastructuur.

Verdikking

Samenwerking speelt een sleutelrol in de brede visie van Joep Schouten. “Zo zijn we met Mn Services een samenwerkingsverband aangegaan om meer ondernemingspensioenfondsen als klant aan te trekken. Mn Services en Cordares bieden elk hun eigen producten aan, maar we hebben als het ware een doorgang gemaakt tussen de beide winkels zodat men nu bij beide organisaties tegelijk kan winkelen.”

Nu klein- en grootmetaal hebben besloten hun pensioenkrachten te bundelen, ziet Mn Services, pensioenuitvoerder voor de kleinmetaal, het vermogen onder beheer binnenkort waarschijnlijk oplopen van zo’n 32 tot circa 53 miljard euro. “Dat is mooi,” vindt Schouten. “De wereld om ons heen doet aan schaalvergroting, en het is wel de bedoeling dat pensioenuitvoerders kunnen blijven concurreren. Dus is consolidatie heel belangrijk.” Schouten heeft niets tegen het credo ‘laat duizend bloemen bloeien’, zolang het om pensioenregelingen gaat. Maar als men het heeft over uitvoeringsorganisaties ziet hij liever een paar grote dan vele kleintjes: “We moeten naar verdikking toe.”

Een fusie van Cordares met Mn Services acht hij in dat kader niet ondenkbaar. “Dat is een alternatief. Maar er zijn ook andere mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan acquisities, of netwerken en allianties met andere kandidaten. Inclusief kandidaten uit het bank- en verzekeringswezen, want dergelijke partijen brengen weer geheel eigen capaciteiten en deskundigheden mee die de onze aanvullen.”

Tante Truus

Ook in dat opzicht plaatst Joep Schouten het tweede pijlerpensioen namelijk in breder perspectief. “Over vijf jaar wordt het arbeidsgerelateerde pensioen gezien als onderdeel van een groter geheel,” voorspelt hij. “De vorige generatie was gewend zuinig te leven en veel te sparen, om aan het einde van de levensrit met een fors tegoed te eindigen dat men niet meer op kon maken. De huidige generatie wil geen jaren krom liggen om een erfenis op te bouwen die vervolgens in de zakken van de fiscus verdwijnt. Men gaat dus steeds meer aan persoonlijke financiële planning doen. Van een dergelijke ‘personal financial planning’ maken naast het pensioen ook Levensloop en derde pijlerproducten deel uit, net als de overwaarde van het eigen huis en de erfenis van tante Truus.”

Dit vereist een andere aanpak en expertise van de pensioensector, en brengt nieuwe kansen met zich mee: “Als het gaat om financiële levensplanning, stapt men niet direct naar de tussenpersoon van de verzekeringsmaatschappij. Dan geeft men de voorkeur aan een niet-commerciële organisatie. Hier ligt dus een mooie nieuwe rol voor pensioenfondsen.”

Over zijn eigen nieuwe rol na 1 oktober wil hij nog niet veel kwijt. Duidelijk is wel dat zijn blik breder is dan de pensioenwereld alleen: Voorlopig gaat hij zich wijden aan zijn hobby’s, pianospel en opera.

Printbare versie