— John Neervens, Voorzitter van de directieraad, ABP

De voortschrijdende vraag naar transparantie van pensioenfondsbesturen brengt ook nadelen met zich mee. Pensioenfondsen die uitspraken doen over hun indexatiebeleid kunnen daar juridische gevolgen van ondervinden. Indien een fonds bijvoorbeeld elk jaar indexatie toekent en niet duidelijk is in de communicatie naar haar deelnemers en gewezen deelnemers kan er sprake zijn van een “bestendige gedragslijn”, die dan de vorm aanneemt van een verplichting die juridisch afdwingbaar is.

John Neervens, voorzitter van de directieraad van het ABP, sprak op een ABP-rendez-vous over de keerzijde van transparantie in zijn toespraak getiteld “paradoxen in pensioenland”. Met name de “staffel”, de tabel waarin beleggingsrendement en mate van indexatie aan elkaar worden gekoppeld, zou volgens Neervens niet openbaar gemaakt moeten worden om juridisch afdwingbare verplichtingen te vermijden. Hij verwees daarbij naar het adagium “houd je waffel over de staffel”.

Ook Egbert Eeftink, vice-voorzitter van de Raad voor de Jaarverslaggeving, wijst op het bindende karakter van communicatie. “Verplichtingen zijn niet zwart-wit, uit een redelijke verwachting kan een feitelijke verplichting voortvloeien.” Dit heeft ook gevolgen voor de notatie van pensioenlasten in de jaarverslaggeving van beursgenoteerde bedrijven volgens de nieuwe boekhoudstandaard IAS-19. Deze richtlijn eist van bedrijven dat zij hun pensioenverplichtingen inclusief toekomstverwachting opnemen in hun jaarrekening, en het gevoerde indexatiebeleid maakt immers deel uit van die verplichtingen.

Paradoxaal genoeg kan zo een onderneming op moeten draaien voor indexatiebeloften die door het eigen pensioenfonds zijn gedaan, terwijl zij juridisch gezien twee verschillende en gescheiden rechtspersonen zijn. Sterker nog, ook gebrek aan communicatie kan een fonds een dergelijke redelijke verwachting wekken door middel van impliciete beloften, aldus advocaat Bas Cammelbeeck van NautaDutilh. “Als een pensioenfonds elk jaar aan gewezen deelnemers - zogenaamde slapers en gepensioneerden - indexatie toekent zonder te benadrukken dat dit het gevolg is van gunstige beleggingsresultaten, kan er een onvoorwaardelijke verbintenis ontstaan waarvoor het pensioenfonds aan de werkgever de rekening kan presenteren. Gewezen deelnemers kunnen dan naar de rechter stappen en de indexatie opeisen op basis van een gerechtvaardigde verwachting. Dit kan tot gevolg hebben dat de onderneming moet bijspringen om een gat in haar eigen pensioenfonds te dichten, omdat de financieringsovereenkomst met het pensioenfonds de onderneming daartoe verplicht.”

Pensioenfondsen komen zo in een dilemma terecht waar zij uiterst voorzichtig mee moeten omspringen, aldus Cammelbeeck. “Aan de ene kant moeten zij genuanceerd taalgebruik bezigen in hun communicatie naar de gewezen deelnemers om dergelijke verwachtingen te voorkomen. Aan de andere kant moeten zij voldoen aan de maatschappelijke vraag naar “Jip en Janneke-taal” en duidelijkheid. De kunst is daartussen het goede evenwicht te vinden.” Elke brief waarin indexatie wordt toegekend zal dan ook een disclaimer moeten bevatten om het ontstaan van gerechtvaardigde verwachtingen bij de gewezen deelnemers te voorkomen.

BD

Printbare versie