Het was op de jaarvergadering van de Vereniging voor Bedrijfstakpensioenfondsen (VB), vorig jaar, dat toenmalig staatssecretaris Rutte de Nederlandse pensioenfondsen opriep na te denken over een gedragscode à la Tabaksblat. De VB nam deze oproep ter harte en precies een jaar later besprak de najaarsvergadering het resultaat: een ontwerpcode Pension Fund Governance. Maar de VB is niet de enige organisatie die zich met het thema heeft beziggehouden. Minister De Geus liet een rapport opstellen en de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen (Opf) kwam met een set aanbevelingen. De bal ligt inmiddels bij de sociale partners. Op verzoek van de minister publiceerde de Stichting van de Arbeid (STAR) in december een plan van aanpak. Van Steven Schoppert

Het geheel gerenoveerde Theater Diligentia te Den Haag vormde 16 november jongstleden het toneel voor de najaarsvergadering van de VB, waar het thema Pension Fund Governance (PFG) voor de tweede keer de hoofdrol speelde. Verwijzingen naar Rutte’s oproep waren niet van de lucht. Zo betreurde scheidend voorzitter Ton Wennekus het in zijn speech dat Rutte niet meer op zijn post zit, want hij had een positief bericht voor hem gehad: volgens Wennekus is de aanvankelijke scepsis over een PFG-code in pensioenland verleden tijd.

Peter de Koning, lid van de Commissie Tabaksblat en voorzitter van de VB-werkgroep, is belast met het opstellen van de conceptcode en hij was nog steeds kritisch op de pensioenwereld: “Wij als pensioenfondsen moeten niet wachten op een eigen ‘Ahold-affaire’ om ons te overtuigen van de noodzaak van zo’n code.”

Heet hangijzer in de conceptcode was voor veel VB-leden het vraagstuk van toezicht en verantwoording. Het zou volgens veel leden “spelen met vuur zijn” om een orgaan – een ‘College van Belanghebbenden’ – boven het bestuur te stellen. In een toelichting op de code gaf de VB aan hoe ze deze kritiek verwerkt in de conceptcode. Dat gebeurt hoofdzakelijk door het “pas toe of leg uit-principe”. Dit houdt in dat pensioenfondsen mogen afwijken van de code, bijvoorbeeld op het gebied van een College van Belanghebbenden, op voorwaarde dat ze dat voldoende kunnen onderbouwen. Het college zou aanvankelijk ook de bevoegdheid hebben het bestuur te ontslaan, maar dat wil de werkgroep nu bij de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam leggen. Maar op de principes die ten grondslag liggen aan de code was weinig commentaar, aldus de Koning.

Stichting van de Arbeid

Dat de VB er min of meer in geslaagd is intern overeenstemming te bereiken over de conceptcode, betekent niet dat de komst van een uiteindelijke code naderbij gekomen is. De bal ligt nu namelijk bij de sociale partners in de STAR. Eind september bood minister De Geus de STAR het rapport ‘Eenheid in verscheidenheid’ aan. Hij verzocht de STAR een plan van aanpak te ontwikkelen, dat begin december is gepubliceerd. De minister heeft nog niet gereageerd, maar volgens de plannen van de STAR gaat er in januari een brede projectgroep van start. Naast de VB en vertegenwoordigers van de sociale partners is in die groep bijvoorbeeld ook plaats voor de Opf, het Verbond van Verzekeraars en het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO).

Ook werkgeversvoorzitter van de Commissie Pensioenen van de STAR, Gerard Verheij, zal deel uitmaken van die brede projectgroep. Hij wil nog niet vooruitlopen op de vorm van het resultaat: “Ach, code of set van aanbevelingen, die vorm is nog helemaal niet interessant. Waar het om gaat is dat we de pensioenfondsen vrij willen laten in hoe ze goede governance invoeren. Alleen zo is er ruimte voor maatwerk. Er zijn grote verschillen tussen de pensioenfondsen en dat moet je erkennen en respecteren en dus niet teveel structureel voorschrijven.”

Omdat de pensioenkoepels VB, Opf en de Unie van Beroepspensioenfondsen het vooralsnog oneens zijn over de uitgangspunten van dat brede overleg voeren ze momenteel onderlinge besprekingen. “Maar”, zegt Rob Kragten, namens de Opf betrokken bij die gesprekken, “we beginnen in het overleg met de VB helemaal overnieuw.”

In het verleden waren er grote verschillen van inzicht tussen de partijen. In een persbericht van juli 2004 gaf de Opf bijvoorbeeld al aan iets te zien in een College van Belanghebbenden. Gevraagd of dat college dan nu verleden tijd is antwoordt VB-directeur Borgdorff ontkennend: “Dat plan is niet van tafel. Maar dat is ook niet waar we nu met de andere partijen over onderhandelen. Eerst moeten we het als koepelorganisaties eens worden over de principes, en dat is in dit geval dus het principe van verantwoording. Over de invulling daarvan kunnen we nu nog van mening verschillen.”

Borgdorff, de VB-vertegenwoordiger in dat bredere overleg dat in januari van start gaat, vindt niet dat het opstellen van de conceptcode door de VB voor niets is geweest, ondanks dat men in de gesprekken weer van voren af aan is begonnen: “We voeren deze onderhandelingen met de conceptcode als gedachtegoed in het achterhoofd. Het uiteindelijke doel is een resultaat dat draagvlak heeft. Niet alleen bij de pensioenfondsen zelf, maar ook in de politiek.” Die code is dan in principe wel uniform voor alle fondsen, maar moet ook flexibel zijn per soort fonds: “Het wordt geen one size fits all verhaal”, aldus Borgdorff. Ook Gerard Verheij meent dat de documenten van de koepelorganisaties niet overbodig zijn.

Tijdpad

Over het tijdpad waarin overeenstemming moet worden bereikt is nog weinig duidelijkheid. Vaak werd januari 2006 genoemd als einddatum, maar gevraagd of 2006 niet krap is antwoordt VB-directeur Borgdorff: “2007 of 2008 als ingangsdatum zou ook kunnen, daar kan ik eigenlijk nog niets over zeggen.” Ook Rob Kragten van Opf kan nog geen duidelijke verwachting uitspreken. De STAR gaat nu uit van 2007 als uiterste implementatiedatum. Verheij hoopt dat de projectgroep in juli 2005 het eens is over de principes zodat men dan het land in kan om de bestuurders achter de plannen te krijgen. In de loop van 2007 moet dan een evaluatie plaatsvinden.

Hoe het ook uitkomt, een eventuele code maken VB-voorzitters Ton Wennekus en Gerard Beukers niet meer mee, althans niet in functie. De VB nam tijdens de jaarvergadering afscheid van beiden, zij gaan met pensioen.

Printbare versie