— Eric Uijen, Directeur Pensioenfonds Horeca & Catering

Eind mei van dit jaar nam het bedrijfstakpensioenfonds voor de Horeca en Catering na jaren afscheid van zijn traditionele vermogensbeheerder, F&C Investments. Directeur Eric Uijen vertelt aan Anke Claassen waarom het horecafonds niet langer eet wat de pot schaft, maar met een multi-manageroplossing liever buiten de deur eet.

Breuk met F&C

Toen Eric Uijen in 2002 betrokken raakte bij Pensioenfonds Horeca & Catering waren het roerige tijden. Eind jaren negentig raakte de uitvoering versnipperd en werd deze verdeeld over Centraal Beheer Achmea, PVF Achmea en de uit Achmea Global Investors voortgekomen vermogensbeheerder F&C. Daarnaast werd de werkgeversadministratie intern gevoerd. “Toen ik in 2002 eerst als extern adviseur en later als directeur met het fonds te maken kreeg, merkte ik dat men met de vraag worstelde hoe het eigen beleid het beste kon worden uitgevoerd. Ik heb het bestuur voorgesteld een apart bureau op te richten met daarin mensen die verstand hebben van beleid, financiën en vermogensbeheer. Vanuit dat bureau zijn we gaan onderzoeken wat het fonds nodig had om op eigen benen te staan,” zegt Uijen.

Toentertijd was het gehele vermogensbeheer uitbesteed aan één partij, F&C Investments. De banden met 'balanced manager' F&C waren echter eerder een kwestie van historie dan van bewuste keuze. Het bestuur concludeerde dat het fonds meer baat had bij een multi-managerstructuur.

“Het vermogensbeheer van F&C was ons te algemeen,“ zegt Uijen. “Wij kwamen tot de conclusie dat gespecialiseerde vermogensbeheerders meer voldoen aan de hoge eisen die wij stellen.”

Toen de keuze voor multi-management eenmaal gemaakt was, lag een breuk met F&C voor de hand. Bij Horeca & Catering wordt hierover niet geheimzinnig gedaan. “In tegenstelling tot de meeste fondsen praten wij hier makkelijk over,” zegt Uijen. “Transparantie past binnen onze bedrijfscultuur.”

Volgens Uijen was multi-management aan het begin van de 21ste eeuw nog hoogst ongebruikelijk voor een middelgroot fonds van zo'n 2,7 miljard euro, een relatief laag vermogen in verhouding tot de ruim 600.000 deelnemers. De aanpak sluit echter aan bij de doelstellingen van het fonds. “Onze opdracht is het beste mandaat bij de beste beheerder ter wereld hebben. Daarvoor heb je nu eenmaal gespecialiseerde managers nodig.”

Inmiddels zijn dat er twaalf, waaronder door BlackRock en Cohen & Steers, Robeco, T. Rowe Price en Western Asset Management. “Dat aantal wordt in de nabije toekomst nog uitgebreid naar circa vijftien,” aldus Uijen.

Het afscheid van F&C heeft deze zomer zijn beslag gekregen: “We hebben de transitie intern gedaan, in samenwerking met de nieuwe beheerders en F&C. Eind mei 2007 hebben we het proces afgerond.”

Liever niet fiduciair

F&C biedt ook een fiduciaire oplossing, maar daar voelde Pensioenfonds Horeca & Catering weinig voor.

Het fonds houdt graag zelf de fiduciaire vermogensbeheertouwtjes in handen. “Je kunt de selectie uitbesteden aan een fiduciair. Dat is niet wat wij willen. Zowel het bestuur als de uitvoeringsorganisatie hebben een grote betrokkenheid bij het fonds en we maken dus liever onze eigen selectie,” zegt Uijen. “Omdat we maar een kleine groep professionals in dienst hebben, roepen we daarbij de hulp in van externe adviseurs.”

Het fonds maakt bij de selectie van externe managers gebruik van consultant Watson Wyatt.

“Als we selecteren, willen we ook echt de allerbesten hebben. We vragen de consultant om met een lijst van managers te komen die aan onze verwachtingen zouden kunnen voldoen. In zo'n geval doet Watson Wyatt een aantal voorstellen. We hebben het liefst een lange lijst van meer dan tien managers die wij dan zelf onderzoeken en inkrimpen tot een stuk of vijf. In het beste geval blijven er drie over die gescreend worden op het proces, hun mensen en hun fee. Die zetten we dan tegen elkaar af.”

Dan nog blijft het volgens Uijen een uitdaging om de juiste managers op het juiste mandaat te krijgen. Consultants zijn en blijven generalisten - voor het fijne werk is vaak aanvullend gespecialiseerd advies nodig.

“Consultants hebben wereldwijd vertakkingen en ze weten heel veel over algemene dingen die zich hoofdzakelijk toespitsen op aandelen en obligaties. Ik merk dat het met alternatieve categorieën zoals private equity of andere exotische beleggingen al veel moeilijker is. Dan moet je je laten adviseren door specialisten. Iets dat we dan ook doen. Wij maken veelvuldig gebruik van de beste adviseurs die ons helpen met het maken van de juiste keuze.”

Het monitoren van de managers gebeurt in huis met een behulp van een custodian, zegt Uijen. “Toch zijn wij nog niet helemaal tevreden over het monitoringsproces. Momenteel kijken we hoe we dat nog kunnen verbeteren. Het is niet makkelijk om continu in de gaten te houden of een manager zegt wat hij doet en doet wat hij zegt.”

Naast selectie en monitoring, is ook het vervangen van managers een essentieel onderdeel van multi-managerbenaderingen. Horeca & Catering heeft inmiddels ook het klappen van die zweep onder de knie. “Als een manager niet goed presteert, moet je hem ontslaan. Het transitieplan dat dan opgesteld wordt, wordt afgestemd met de vertrekkende en de inkomende manager. In het begin hadden we hier best moeite mee. Maar als je van één naar twaalf managers gaat, dan leer je het wel.”

Het is een hele cultuurverandering om van een balanced mandaat over te stappen op meerdere externe specialisten. Maar een verandering die de horeca goed past, vindt Uijen. “Naar goede Hollandse gewoonte stonden vroeger om vijf uur het vlees en de aardappelen op tafel. Dat is niet meer het geval.” Men eet niet meer klakkeloos wat de pot schaft: “Nu gaat men een paar keer per maand uit eten. Het uitgaansgedrag is blijkbaar aan cultuurverandering onderhevig. Net als ons fonds.”

Ook op het gebied van de pensioenadministratie kiest het fonds voor een opmerkelijke werkwijze in vergelijking met fondsen van hetzelfde kaliber. De horeca zit als sector tevens nog steeds in de lift, al is dat wel sterk afhankelijk van de groei van de economie. Tegelijkertijd wordt er relatief weinig verdiend en werkgevers hebben vaak moeite hun bedrijf rendabel te houden. Bovendien verlaten de meeste mensen de horeca vroegtijdig om door te stromen naar ander werk. Dit heeft tot gevolg dat men zeer veel relatief lage pensioenen uitkeert - gemiddeld maar zo'n tachtig euro per maand - en met veel waardeoverdrachten of afkopen zit. Die administratie vergt dan ook veel tijd: “Wij hebben binnekort één zevende van de Nederlandse bevolking in onze administratie zitten. Dat is niet mis. Daarom moeten de kosten hiervoor zo laag mogelijk zijn.”

Dat lukt het fonds omdat het in tegenstelling tot andere grote uitvoerders geen gebruik maakt van een eigen softwarestysteem. Een kleine groep professionals stemt kant en klare softwarepakketten af op de behoeften. “Met een eigen systeem heb je al gauw dertig IT'ers nodig. Dat kost veel geld. Wij zijn op deze manier in staat om met een relatief laag bedrag onze administratie rond te krijgen. Dit is een beetje tegendraads. Op dit punt besteden de meeste pensioenfondsen inmiddels ook uit,” vertelt Uijen.

De tegendraadse aanpak werkt goed: “We laten onze prestaties ieder jaar benchmarken en we eindigen heel hoog.”

De ALM-studie die onlangs werd gedaan, heeft aan de strategische asset-allocatie voor 2007 niets veranderd. Het fonds heeft een comfortabele dekkingsgraad van 141% en een duratie van 23 jaar; vanwege de lange horizon kan er vrij risicovol worden belegd. De verdeling is 52% zakelijke waarden waarvan 12% is belegd in opkomende markten, 8% vastgoed en 40% vastrentend. “De assetmix bepalen we zelf. Wij proberen zoveel mogelijk tactische beleidsbeslissingen bij beheerders te leggen,” zegt Uijen. “We rebalancen één keer per kwartaal. Ook op dit gebied zijn we nog op zoek om de mogelijkheden verder uit te breiden. Momenteel bekijken we of een tactische asset-allocatie overlaymanager nog waarde toe zou kunnen voegen.”

Pensioenfonds Horeca & Catering is vooralsnog voorzichtig met alternatieve beleggingen. Het is de bedoeling de allocatie aan alternatieve categorieën de komende jaren gestaag op te voeren, maar vanwege de intransparantie houdt het fonds zich verre van hedgefondsen. “Anderen kiezen misschien voor deze vorm van beleggen juist vanwege die intransparantie. Wij doen dat bewust niet,” zegt Uijen.

Private equity is wel een groeiend onderdeel van de portefeuille. “Voor een middelgroot fonds zijn we hiermee vroeg begonnen. Vier jaar geleden hebben we voor het eerst in private equity belegd. Nu hebben we vier managers in deze categorie. Op dit moment bedraagt de allocatie aan niet-genoteerde aandelen twee procent van onze portefeuille, maar dit moet uiteindelijk vijf procent worden.”

Printbare versie