— Jesse De Preter Belastingdeskundige, Clifford Chance LLP, Amsterdam

De discussie rond het btw-regime voor pensioenfondsen blijft de gemoederen beroeren. Recente plannen van de Europese Commissie hebben de discussie in Nederland opnieuw aangezwengeld. Alvorens daarop in te gaan, eerst even enige historische achtergrond:

•  Sinds het BBL-arrest van het Europees Hof van Justitie van 21 oktober 2004, geldt ook in Nederland de algemene opvatting dat pensioenfondsen in de regel beschouwd moeten worden als ondernemers voor de omzetbelasting. Dientengevolge moeten Nederlandse pensioenfondsen Nederlandse btw afdragen over diensten die zij van buitenlandse vermogensbeheerders ontvangen. Het btw-ondernemerschap van het Nederlands pensioenfonds leidt er immers toe dat de diensten vanuit btw-oogpunt in Nederland plaatsvinden.

•  Wat betreft diensten die worden afgenomen van Nederlandse vermogensbeheerders, gold deze btw-belastbaarheid reeds vóór het BBL-arrest. De Belastingdienst nam immers het standpunt in dat het beheer van het vermogen van een pensioenfonds niet onder de btw-vrijstelling voor collectief vermogensbeheer valt, omdat er volgens de Belastingdienst bij een pensioenfonds geen sprake is van 'ter collectieve belegging bijeengebracht vermogen'. Asset pooling vehikels (waarin twee of meer pensioenfondsen deelnemen) kunnen doorgaans wèl van de btw-vrijstelling genieten omdat er daar wel aan deze 'collectiviteitseis' wordt voldaan.

•  Op 6 april en 30 oktober 2006 bevestigde de Rechtbank Breda dat pensioenfondsen niet kunnen genieten van de btw-vrijstelling voor collectief vermogensbeheer. Voorts oordeelde de rechtbank ook negatief over het recht op vooraftrek van pensioenfondsen. Op dit laatste punt werd - mijns inziens terecht - zeer scherpe kritiek geuit in de literatuur en het ligt in de lijn der verwachting dat dit nog een staartje zal krijgen in beroep dan wel cassatie.

Tot zover de, niet erg rooskleurige, stand van zaken een paar maanden geleden. Het werd echter nog een bewogen zomer.

In juli 2007 publiceerde de Europese Commissie haar gedetailleerde plannen om de Europese btw-Richtlijn te herschrijven met betrekking tot het btw-regime voor financiële transacties. Hieruit bleek het voornemen om pensioenfondsen expliciet (!) op te nemen in de Europese btw-Richtlijn en Verordening, als zijnde één van de fondsen die kunnen genieten van de btw-vrijstelling voor vermogensbeheer.

Op basis daarvan zouden dus ook Nederlandse pensioenfondsen die geen gebruik maken van een asset pooling vehikel, uiterlijk vanaf 1 januari 2009 kunnen genieten van de btw-vrijstelling voor vermogensbeheer. Enig voorbehoud is hier op zijn plaats, want de definitieve voorstellen worden pas verwacht tegen oktober of november 2007. Bovendien is er stevige discussie te verwachten met de individuele EU-lidstaten, voordat zulk een voorstel überhaupt goedgekeurd zal worden.

In het Financieele Dagblad van 3 september 2007 verklaarde een woordvoerder van het Ministerie van Financiën dat de Nederlandse overheid zich niet kan vinden in een dergelijke btw-vrijstelling voor pensioenfondsen.

Het belooft dus tevens een bewogen najaar te worden op het vlak van btw en pensioenfondsen.

Ten eerste staat uiteraard de verdere uitwerking van de plannen van de Europese Commissie op de agenda. Wellicht komt er vanuit die hoek al binnen twee maanden een beetje meer duidelijkheid.

Ten tweede blijft het nog even afwachten hoe er in beroep dan wel cassatie zal worden omgesprongen met de hangende geschillen. Het kan niet worden uitgesloten dat er via een prejudiciële vraag aan het Europees Hof van Justitie, gepoogd zal worden om een uitkomst te vinden voor de huidige geschillen. Persoonlijk meen ik dat er hier, onder meer op grond van het beginsel van de fiscale neutraliteit, wel een aantal argumenten in het voordeel van de pensioenfondsen pleiten.

In België heeft men overigens de plannen van de Europese Commissie niet afgewacht. Sinds 1 januari 2007 kunnen de Belgische "Organismen voor Financiering van Pensioenen" al genieten van de btw-vrijstelling voor vermogensbeheer.

Het zou jammer zijn als de Nederlandse overheid een goede gelegenheid laat voorbijgaan om de positie van Nederland als fondsenland te consolideren of zelfs te versterken.

Printbare versie