Europa is druk doende het solvabiliteitsregime voor verzekeraars, Solvency II, op te stellen. In Nederland bestaat bezorgdheid dat het nieuwe Europese solvency-kader voor verzekeraars ook op pensioenfondsen van toepassing worden. Moet de pensioenwereld wakker liggen van Solvency II? Mariska van der Westen gaat te rade bij drie experts.

npn: In eerste instantie lijkt Solvency II geen zaak van pensioenfondsen. Deze Europese richtlijn houdt zich immers uitdrukkelijk bezig met verzekeraars. Hoe zou Solvency II dan toch van invloed kunnen zijn op de pensioenwereld?

Frans Prins, directeur OPF: Europa heeft besloten om solvabiliteitsregels op te stellen voor financiële dienstverleners, waarbij men eerst naar banken heeft gekeken, vervolgens naar verzekeraars en daarna naar pensioenfondsen. Nu men goed en wel bezig is met de verzekeraars, valt in de Europese wandelgangen te beluisteren dat men het wel zo praktisch en overzichtelijk vindt om verzekeraars en pensioenfondsen eenzelfde uniforme zekerheidsmaat op te leggen. Gezien de gekozen volgorde is het daarom denkbaar dat men eerst de regels voor Solvency II afspreekt, en die vervolgens ook van toepassing verklaart op pensioenfondsen.

Olaf Sleijpen, directeur strategie van pensioenfonds ABP: Daar komt bij dat de Europese Pensioenfondsenrichtlijn daartoe ook de mogelijkheid biedt. Artikel 17 in de pensioenfondsenrichtlijn stelt de solvabiliteitsbuffers voor sommige pensioeninstellingen gelijk met die voor levensverzekeraars, zoals bepaald in Solvency I, de voorloper van de nieuwe Solvency-richtlijn. Het gaat dan om de minimale vereiste dekkingsgraad van 105%. In de concept-richtlijn voor Solvency II worden veel hogere buffers vereist en wordt die link tussen de pensioenfondsenrichtlijn en Solvency II zonder meer overgenomen. Als daar niets aan verandert, komen pensioenfondsen dus binnen het bereik van dit solvency-regime. Gelukkig heeft de Nederlandse overheid dit al in de smiezen.

Wil Beckers, Managing Director DSM Pension Services en Board Member van de Europese koepel EFRP: Er zijn partijen in Europa die er best voor voelen om Solvency II op pensioenfondsen toe te passen. En in principe hebben ze daartoe ook de gelegenheid: Met artikel 17 van de Pensioenfondsenrichtlijn is er een brug geslagen tussen Solvency II en de pensioenwereld, en daarmee ontstaat de mogelijkheid om ook pensioeninstellingen aan dit solvabiliteitsregime te onderwerpen.

npn: Wat zouden de gevolgen zijn voor pensioenfondsen als zij onder het Solvency II regime komen te vallen?

OS: Solvency II vraagt een zekerheidsgraad van 99,5%. Wanneer je dit doortrekt naar de systematiek van het FTK, dan zouden pensioenfondsen veel hogere buffers nodig hebben dan bij de huidige zekerheidsgraad van 97,5%. De vereiste dekkingsgraad is dan geen 130%, maar tenminste 140%. En mogelijk zelfs 180%, want er bestaat een kans dat ook buffers moeten worden aangelegd voor voorwaardelijke indexatie. Bovendien zouden de herstelperiodes drastisch worden ingekort. Het FTK geeft fondsen die onder de 130% dekking komen 15 jaar de tijd om dit reservetekort in te lopen. Bij een dekkingstekort - een dekkingsgraad van minder dan 105% - geeft het FTK een herstelperiode van 3 jaar. Onder Solvency II krijgt men echter slechts 6 maanden de tijd om een reservetekort te herstellen, en bij een dekkingstekort is die termijn zelfs maximaal 3 maanden.

FP: De zekerheidsmaat die wordt gehanteerd voor verzekeraars is heel anders dan de maat die het Financieel Toetsingskader aanlegt. In Nederland hebben we een zekerheidsmaat afgesproken van 97,5%. Wat overigens niet betekent dat pensioenfondsen minder zekerheid bieden dan verzekeraars. De zekerheidsgraad is bij ons wat 'zachter' omdat rekening wordt gehouden met karakeristieke verschillen tussen pensioenfondsen en verzekeraars. Zoals de bijsturingsmogelijkheden die pensioenfondsen hebben via het premie- en indexatiestuur of de inhoud van de regeling, en de langetermijnvisie en -opdracht van pensioenfondsen. Door die karakteristieke verschillen kun je ook een andere maatvoering hebben. Als Solvency II een zekerheidgraad van 99,5% oplegt, werkt dat kostenverhogend. Het wordt moeilijk om de extra vereiste buffers die Solvency II vraagt te betalen uit de premie, want de premiedruk is al behoorlijk hoog. Het gezegde luidt niet voor niets: Je werkt maandag voor je pensioen en de andere dagen voor de rest. Dus de enige keuze die overblijft is dan een verschraling van de regeling. We hebben in Nederland al een solide zekerheidssysteem, dus zo'n verarming zou onnodig zijn. Daar is niemand mee gediend.

WB: Vanuit de Europese pensioenfondskoepel hebben we het initiatief genomen tot een impactstudie, met de vraag: als je Solvency II los laat op de pensioenfondsen, waar praten we dan over? De gevolgen blijken aanzienlijk te zijn. Zo betekent de zekerheidsgraad van 97,5% in het FTK dat er een kans is van 1 op 40 jaar dat men in onderdekking raakt. Bij Solvency II hebben we het echter over een kans van 1 op de 200 jaar. Daarnaast moeten onder Solvency II de indexatieambities waarschijnlijk worden meegenomen in de buffer. Voor Nederland alleen al zou dat leiden tot extra buffers van 30 - 40 %. Dat kan niemand ophoesten, daar kunnen we heel kort over zijn. Dat betekent een enorme premiestijging. Europa-breed betekent dat een enorme knauw voor de concurrentiepositie van de industrie ten opzichte van de rest van de wereld. Het enige alternatief is om de assetmix aan te passen en de gehele aandelenportefeuille af te stoten. Je moet je bedenken dat de Europese pensioenfondsen tezamen zo'n 3.000 miljard euro onder beheer hebben. Als men voor 50% in aandelen zit, moet er dus 1.500 miljard aan aandelen worden gelost, waardoor de markt wordt verstoord. De gevolgen laten zich raden: Aandelenmarkten kelderen, de risicopremie gaat omlaag, vastrentende rendementen volgen. Tenslotte - maar zeker niet minder belangrijk - zou Solvency II werkgevers ertoe aanzetten om het Defined Benefit-stelsel volledig op te geven. Dan draaien we met z'n allen Defined Benefit en het collectieve pensioenstelsel definitief de nek om. De deelnemers zijn dan uiteindelijk veel slechter af. In plaats van meer zekerheid komen ze in een positie waarbij alle risico's bij hen terecht komen.

npn: Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is er vooralsnog geen reden tot bezorgdheid, omdat de Europese Commissie heeft besloten dat de pensioenwereld buiten het bereik van de Solvency II richtlijn ligt. Is er reden om rustig achteruit te gaan zitten?

WB: In april 2006 is besloten om pensioenfondsen vooralsnog niet onder Solvency te laten vallen. Maar dat wil niet zeggen dat het probleem daarmee van de baan is: in 2008 gaat men de pensioenfondsenrichtlijn evalueren en dan komt men hier mogelijk van terug.

OS: Mij lijkt het verstandiger een houding aan te nemen van 'eerst zien dan geloven.' Het is niet zo dat de Nederlandse pensioenwereld op korte termijn hel en verdoemenis boven het hoofd hangt. Maar men moet wel beseffen dat het hier om Europese regelgeving gaat, en daarin heeft Nederland het niet zomaar voor het zeggen. Daarom moeten we wel op het vinkentouw blijven zitten. Veel Europese landen hebben hoegenaamd geen pensioenfondsen en kennen geen tweede pijler, en hebben er daarom geen bezwaar tegen als Solvency II voor pensioenfondsen zou gelden - het raakt ze immers niet. Nederland heeft in zijn verzet dus niet veel medestanders. We hebben niet op voorhand de meerderheid, dus het is zaak hier bovenop te blijven zitten. Temeer omdat we ons hierin niet kunnen beroepen op een vetorecht: Deze regelgeving valt niet onder het unanimiteitsregime maar onder het principe van de gekwalificeerde meerderheid, dus kun je als land de wetgeving niet in je eentje blokkeren.

FP: In Europa werkt het toch vaak zo: men heeft een idee en men gaat al snel kijken of men dat politiek kan realiseren, in plaats van eerst eens objectief te onderzoeken wat de voor- en nadelen van dat idee zijn en om vervolgens een gefundeerde discussie te voeren. De impactstudie van de EFRP juich ik daarom toe. Ik hoop dat de Europese instellingen dat voorbeeld volgen. Mijns inziens is de beste volgorde eerst inventariseren, vervolgens discussiëren, en pas daarna zo nodig reguleren. Daar zit ook mijn zorgpunt: dat Europa zich niet aan de juiste volgorde houdt maar dat men nu al - openlijk of bedekt - met regelgeving komt.

npn: Wat gebeurt er om het gevaar van Solvency II af te wenden?

FP: Ten eerste moeten we als Nederlandse sector een eensgezind geluid laten horen om de meeste kans op gehoor te krijgen. We zijn bezig onze positie voor onszelf helder te bepalen en dit najaar gaan we daar intensiever over praten. Daarnaast hebben we ook goed contact met DNB en de ministeries van SZW en Financiën over dit onderwerp. Sinds kort doet de Unie van Beroepspensioenfondsen naast de VB en Opf ook mee met de Europese koepel EFRP, en als drie Nederlandse koepelorganisaties gaan we onze stinkende best doen om de belangen van de sector te vertegenwoordigen.

WB: De Europese pensioenkoepel, EFRP, presenteert dit najaar een tweede position paper. We hebben al het een en ander bereikt: Het heeft even geduurd, maar nu is Europa dan toch bereid om, zoals Frans al zei, eerst te inventariseren en te discussiëren, alvorens aan het regelgeven te slaan. Zo heeft het directoraat Internal Markets na jaren lobbyen onzerzijds alsnog opgeroepen tot een 'fact finding exercise' om in kaart te brengen wat er in de diverse landen al aan solvabiliteitsregimes bestaat. Tevens is ons gevraagd om het voorstel voor Solvency II te bekijken en er uit weg te strepen wat naar ons idee niet van toepassing is op de pensioenwereld. Op zich zijn dat al stapjes in de goede richting. Ons standpunt is echter dat een opschoonactie van Solvency II weinig zinvol is, omdat pensioenfondsen en verzekeraars fundamenteel verschillend zijn. Een Europees Solvency-kader voor pensioenfondsen zou niet een afgeleide moeten zijn van het regime voor verzekeraars.

OS: Daarom dragen we nu de boodschap uit dat we die brug tussen Solvency II en de pensioenfondsenrichtlijn in ieder geval willen doorzagen. In 2008 wordt de pensioenfondsrichtlijn geëvalueerd, dus dat is het moment waarop waarschijnlijk ook de vraag aan de orde komt of er een ander Europees toezichtsregime voor pensioenfondsen moet komen. Dan gaat het erom spannen.

Printbare versie