Om met het goede nieuws te beginnen: Volgens Alan Greenspan is niet liquiditeit, maar vertrouwen de belangrijkste levensader van onze economie.

De aanhoudende kredietkramp en onrust die de financiële markten teisteren, zouden nog best eens een jaar of langer kunnen voortduren. Verdachte CDO's halen elkaar als tuimelende dominostenen onderuit, banken gaan beetje bij beetje met de billen bloot en zeker in de Verenigde Staten is het recessiegevaar nog niet geweken. Toch is kredietkramp niet onze grootste zorg, zegt de 'grand old man' van de FED in zijn autobiografie. “Liquiditeit komt of gaat met het verschijnen van een nieuw idee of angst,” aldus Greenspan. “Waarde is wat mensen ervan denken.”

Het slechte nieuws: Wat mensen ervan denken is niet veel goeds. De zo belangrijke slagader van vertrouwen lijkt lek geslagen. Kredietpartijen bekijken elkaar met argusogen. Een initiatief van de gezamenlijke centrale banken om extra liquiditeit in de markt te pompen, wordt mistrouwig gezien als teken dat het allemaal nog veel erger is dan men al dacht. Het consulentenvertrouwen is in mineur. En opkomende markten daargelaten, is er weinig fiducie in een robuuste economische groei.

Dichter bij huis dreigt volgens zwartkijkers ook het vertrouwen in de pensioenfondssector weg te sijpelen.

Begin dit jaar werd het 'goed fatsoen' van de sector in twijfel getrokken door een veelbesproken documentaire over beleggingen in landmijnen en kinderarbeid. Meer recent beklommen havenarbeiders de barricades, woedend omdat 'hun' pensioensurplus werd uitgedeeld aan culturele doelen. Het meest recente schandaal betreft sjoemelende vastgoedmanagers die jarenlang ongestraft pensioenmiljoenen aftapten voor eigen gewin.

De sector protesteert dat het hier om incidenten gaat en dat de media zich bezondigen aan opgeklopte berichtgeving. Dit moge zo zijn. Maar de buitenwereld denkt al snel: waar rook is, is vuur. En vertrouwen draait bovenal om 'wat mensen ervan denken'.

Wat mensen denken, speelt pensioenfondsen ook in meer structurele zin parten. Zo'n tachtig procent van de deelnemers denkt bij pensionering nog altijd zeventig procent van het laatstverdiende loon te ontvangen. Paradoxaal genoeg kan juist dit teveel aan vertrouwen de fiducie in het stelsel ondermijnen. Als de pensioensector niet snel iets doet om te hoog gespannen verwachtingen af te koelen, zo waarschuwt AFM-directeur Gerald Santing in deze npn, dreigt een vertrouwenscrisis.

Zijn collega-toezichthouder Jos Heuvelman, divisiedirecteur bij De Nederlandsche Bank, doet hier nog een schepje bovenop. Pensioenfondsen moeten zich twee keer bedenken voordat ze in hun continuïteitsanalyse de hoogste rendementen inboeken, zegt hij. Anders lopen ze het gevaar hun deelnemers voor de gek te houden, met mogelijk desastreuze gevolgen: “Op een 'woekerpensioen' zit niemand te wachten.”

Pessimisten voorzien een rampzalige vertrouwensbreuk. Nederland in de greep van een woekerpensioenaffaire. Een Malieveld vol gedupeerde deelnemers. Pensioenvastgoedmagnaten achter de tralies; of erger, vanaf een Vespaatje doorzeefd met kogels in de PC Hooftstraat. Het idee alleen al: Je moet er niet aan denken.

Dit soort doemscenario's lijkt vergezocht. De sector heeft per slot van rekening een lange track record van betrouwbaarheid, gestaafd door uitstekende pensioenregelingen met een buitengewoon solide kapitaaldekking. Maar naarmate het economisch gewicht en maatschappelijk belang van het pensioenkapitaal toenemen, moet er wel steeds meer worden uitgelegd. Vertrouwen uit het verleden is niet langer een garantie voor de toekomst.

Voor de financiële sector geldt: Als vertrouwen belangrijker is dan liquiditeit, is het beste medicijn tegen kredietkramp transparantie. Wanneer helderheid onstaat over de precieze aard en omvang van de problemen, nemen argwaan en wantrouwen de wijk. Voor de pensioensector zou wel eens hetzelfde kunnen gelden. Om de waardering voor ons gedegen pensioenstelsel te behouden, is vertrouwen van levensbelang. Een transparant pensioenstelsel boezemt vertrouwen in.

Alleen een stelsel waarvan helder is wat deelnemers ervan kunnen verwachten, wordt ten volle gewaardeerd, zo zegt Santing. Of om met Greenspan te spreken: “Waarde is wat mensen ervan denken.”

Mariska van der Westen,

hoofdredacteur,

npn

Printbare versie