— Mariëtte Hamer, vice-fractievoorzitter PvdA en portefeuillehouder Pensioenen

Mariëtte Hamer is vice-fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid en portefeuillehouder Pensioenen. Anke Claassen vraagt haar naar de laatste ontwikkelingen in Den Haag en Europa op pensioengebied, zoals de stand van zaken omtrent de API's. Ook het geschil van de havenarbeiders met hun voormalige pensioenbeheerder Optas en het vastgoedschandaal rondom het Philips-pensioenfonds ontsnappen niet aan de aandacht van de PvdA.

Geen gedwongen solidariteit

Solidariteit blijft wat betreft de Partij van de Arbeid het belangrijkste uitgangspunt als het op pensioenen aankomt. Als kersverse portefeuillehouder Pensioenen had Mariëtte Hamer krap tien maanden geleden deze ambitie al hoog in het vaandel staan. Zij stelde toen dat de politiek vooral in gesprek moest gaan met jongeren, want zij vormen de basis van toekomstige solidariteit. Pensioen bij hen tussen de oren krijgen, blijkt ook voor de politiek geen sinecure.

Hamer: “Dit onderwerp is mede op aandringen van de PvdA aan bod gekomen tijdens het Nationaal Pensioendebat dat onlangs werd gehouden in het SER-gebouw. Maatregelen die puur zijn gericht op jongeren zijn er nog niet. Meer in het algemeen wordt wel het gesprek aangegaan.”

Mensen zullen toch echt over hun pensioen moeten gaan nadenken, vertelt Hamer. “Dit willen we stimuleren door het op poten zetten van betere voorlichting. Pensioenfondsen kunnen daar een grote rol in spelen. Bij hen zit immers de kennis. Iedereen, oud èn jong, heeft baat bij een systeem dat de boel bij elkaar houdt. Echter, gedwongen solidariteit werkt niet. Jongeren moeten op basis van goede argumenten worden overtuigd.”

Inpakken en wegwezen

Pensioenfondsen op basis van goede argumenten of met glossy folders de grens over lokken, is vooralsnog niet gelukt. Dat dit een Belgische storm in een glas water bleek, daar is ook de PvdA blij mee. “Bovendien blijkt het in de praktijk ook niet zo simpel,” weet Hamer. “Verhuizen kan, maar is moeilijk. Het is niet een kwestie van de verhuiswagen voorrijden en inpakken.”

Want in principe kan een pensioenfonds helemaal niet worden verplaatst naar een andere lidstaat op basis van het Nederlandse recht, vertelt Hamer. “De statutaire zetel moet in Nederland zijn. Dit kan worden omzeild door een dochteronderneming in een andere lidstaat te vestigen, maar aantrekkelijk is dat niet. Dat is administratief, logistiek en juridisch gezien een hoop gedoe. Bovendien vervalt de verplichtstelling van een Bpf bij verplaatsing naar het buitenland. Dat kan dus helemaal niet.”

Pensioenfondsen via een andere weg kansen bieden om de mogelijkheden van de Europese markt te benutten, moet volgens Hamer door middel van de oprichting van de API's (Algemene Pensioen Instellingen) wel gaan lukken. De Tweede Kamer wacht nog op bericht van minister Donner: “Hij komt op korte termijn met een brief over de vorm en de inrichting van de API's. Als die er is, kan de discussie beginnen. Wij zijn in principe geen tegenstander van de oprichting van API's. Wel willen we eerst meer duidelijkheid over de inrichting ervan.”

Hierin staat volgens de PvdA het spanningsveld tussen verzekeraars en pensioenfondsen centraal. Er mag volgen Hamer geen sprake zijn van oneerlijke concurrentie. Hamer: “Verzekeraars zien in pensioenfondsen een geduchte en oneerlijk geachte concurrent opdoemen. Het is van belang dat hier een balans wordt gevonden tussen wat fondsen via API's mogen en wat wenselijk is in het bredere kader van de pensioenwetgeving. In het kader van 'Nederland Pensioenland' en de ambitie om een Holland Financial Centre op te richten, is het zeker interessant.”

Of het door middel van API's voor buitenlandse instellingen makkelijker wordt om de Nederlandse markt te betreden, daar is de PvdA nog niet zo zeker van. “Fondsen moeten in principe hun statutaire zetel in Nederland hebben. Zo makkelijk is dat niet. Het blijft van belang dat de verworvenheden van het Nederlandse stelsel hierdoor niet onder druk komen te staan. Aan de verplichtstelling mag bijvoorbeeld niet worden getornd, evenmin aan de toezichtsregels van DNB en de AFM.”

Doel heiligt middelen niet

De ontwikkelingen in Europa houdt de PvdA dan ook nog scherp in de gaten. Hamer: “Die volgen we op de voet. Ik heb regelmatig overleg met onze counterparts in het Europees Parlement.”

Deze dagen is de portability-richtlijn actueel in Europa. Doel van deze richtlijn is het verhogen van de arbeidsmobiliteit tussen de lidstaten. “We zijn blij dat die overdraagbaarheid van pensioenen er uit is, daar zagen we geen heil in. Enige afstemming is uiteraard wel wenselijk, met name op het gebied van het waardevast houden van pensioenrechten in andere lidstaten.”

Het grootste probleem met de richtlijn doet zich voor op fiscaal terrein. “Het bestaat dat tegenover de verleende fiscale aftrek van pensioenpremies in de opbouwfase geen compensatie wordt geboden voor het verlies aan belastinginkomsten in de uitkeringsfase,” zegt Hamer. “Bovendien heeft de richtlijn met name betrekking op landen die een kapitaaldekking in de tweede pijler kennen. Daarom is deze hoofdzakelijk van toepassing op Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Mede daardoor heiligt het doel de middelen niet.”

Dit hoge aantal uitzonderingen heeft Nederland er volgens Hamer terecht toe gebracht besluitvorming op een eerder moment tegen te gaan. Of het binnenkort voor de Europese Raad weer op de agenda staat, is nog niet bekend. “Blijkbaar is het voorstel tot nu toe niet veel verbeterd. Dat gaat dus nog lastig worden.”

Kamervragen

De PvdA vindt het 'vreemd' dat vermogensbeheerders jaren geld kunnen oppotten, terwijl dat geld onder andere bedoeld is om pensioenuitkeringen welvaartsvast te houden. We spreken natuurlijk over het geschil dat de havenarbeiders hebben met hun voormalig pensioenbeheerder Optas en de nieuwe uitvoerder Aegon. Eind september heeft de Kamer aan Donner gevraagd hier onderzoek naar te doen. Hamer: “Daar is hij op dit moment nog mee bezig.”

Volgens Donner heeft de Optas-kwestie te maken met afspraken die werkgevers en vakbonden in de havens zelf gemaakt hebben. “Toch noemt hij de situatie vreemd, onbevredigend en zorgwekkend. In afwachting van de resultaten van zijn onderzoek is het nu moeilijk te zeggen waar het mis is gegaan.”

Volgens Hamer kan het zijn dat werkgevers en werknemers geen afdoende afspraken hebben gemaakt. “Hoe dan ook moet dit in de toekomst worden voorkomen. Of daar dan nieuwe regelgeving voor nodig is, kan ik nu nog niet zeggen. Daarvoor moet eerst duidelijk zijn of de huidige regelgeving tekort is geschoten.”

Over het vastgoedschandaal waarbij Pensioenfonds Philips begin vorige maand betrokken raakte - de vastgoedtak van het fonds zou te duur inkopen en te goedkoop verkopen waardoor het fonds en dus de deelnemers benadeeld zouden zijn - heeft Hamer Kamervragen gesteld: “Naar aanleiding van dit incident heb ik samen met mijn collega Tang Kamervragen gesteld over de integriteit van pensioenfondsen in het algemeen. Ik wil dat de risico's wat betreft het frauduleus handelen van fondsen in kaart wordt gebracht. Inhoudelijk doe ik nog geen uitspraken. De zaak is nu in handen van justitie. Zij horen zich hier eerst over te buigen.”

Sociaal vangnet in drie smaken

In 2015 zal de AOW-partnertoeslag verdwijnen. Een gepensioneerde krijgt geen toeslag meer als zijn of haar partner nog geen 65 jaar is. Volgens de PvdA is dit AOW-gat op te vangen op drie manieren.

De eerste is volgens Hamer de Bijstand: “Dat blijft altijd een vangnet. We laten mensen natuurlijk niet in de kou staan. Daarbij hebben de meeste mensen naast AOW-rechten ook pensioen opgebouwd, dus een AOW-gat betekent lang niet altijd dat men in de bijstand terecht komt. Van belang is wel dat àls het zover komt, mensen ook attent worden gemaakt op hun recht op bijstand en aanvullende regelingen. Hiertoe heeft Aboutaleb voorstellen gedaan in zijn brief. Het klopt dat vooral nieuwkomers eerder getroffen zullen worden: Zij hebben vaak een AOW-gat omdat ze later zijn binnengekomen. Ook hebben zij minder vaak een pensioen opgebouwd. Daardoor belanden ze eerder in de bijstand.”

Ook zelf sparen voor pensioen biedt een oplossing. Echter, veel mensen zijn nog niet van deze noodzaak doordrongen. “In 1995 gingen we ervan uit dat twintig jaar zelf sparen ruim voldoende was om de periode zonder partnertoeslag te overbruggen. Daarom is in dat jaar voor een ruime overgangsperiode van twintig jaar gekozen. Dat gaf mensen de gelegenheid om zelf tijdig een voorziening te treffen voor het geval één van beide partners 65 wordt en de andere partner geen eigen inkomen heeft. Langzamerhand moeten we concluderen dat nog niet iedereen doordrongen is van de noodzaak om voorzieningen te treffen voor de periode na 2015. Die periode wordt steeds korter, en dus wordt sparen voor eenverdieners steeds lastiger.”

Behalve sparen kan de partner die nog geen 65 is volgens Hamer ook nog gaan werken. “Dit kabinet wil het mogelijk maken dat ouderen doorwerken. Onder meer door de komende tijd in te zetten op reïntegratietrajecten, gerichte scholing, het tegengaan van leeftijdsdiscriminatie en het aantrekkelijker maken voor werkgevers om ouderen in dienst te nemen.”

Printbare versie