Pensioenfondsen die overwegen om een fiduciair beheerder in de arm te nemen, komen in de aanloop naar hun beslissing voor een aantal lastige vragen te staan. Wat gebeurt er met de verantwoordelijkheden van het bestuur als men overstapt op fiduciair beheer? Wordt er niet te veel verantwoordelijkheid afgedragen aan de fiduciair beheerder? Fiduciair management-deskundige Ruud Hendriks geeft antwoord.

Fiduciair beheer onderscheidt zich van andere vormen van vermogensbeheer door zijn integrale, alomvattende benadering. Een fiduciair manager biedt immers een uitgebreid en geïntegreerd dienstenpakket waarbij één deskundige partij alle aspecten van het vermogensbeheer op zich kan nemen - van asset-allocatie en managerselectie, tot managerbeheer en rapportage.

Enerzijds is dit voor veel pensioenfondsen een aantrekkelijke propositie. Maar anderzijds zijn besturen begrijpelijkerwijs enigzins huiverig. Er bestaat vaak onzekerheid over de wijze waarop taken en verantwoordelijkheden verdeeld zijn tussen bestuur en fiduciair. En men maakt zich zorgen dat er wellicht te veel uitvoerende verantwoordelijkheid in handen van één externe partij komt te liggen.

Een heldere taakverdeling is uitermate belangrijk voor het welslagen van een fiduciaire samenwerking. Een bestuur dat zich bezint op een mogelijk fiduciair mandaat dient daarom reeds in een vroeg stadium - bij voorkeur bijgestaan door een onafhankelijk adviseur - te inventariseren welke taken en verantwoordelijkheden men in eigen hand houdt, en welke men delegeert. Uitgangspunt hierbij is dat het pensioenfondsbestuur de strategie van het fonds bepaalt en uitdrukkelijk de eindverantwoordelijkheid draagt voor het reilen en zeilen van het fonds.

Door taken en verantwoordelijkheden, wensen en doelstellingen in kaart te brengen ruim voordat met het eigenlijke selectieproces wordt begonnen, legt het bestuur de basis voor een duidelijk gedefinieerde samenwerking.

Het bestuur in de regisseursstoel

Zoals gezegd dragen pensioenbesturen te allen tijde de eindverantwoordelijkheid voor het fonds. Besturen zetten dan ook terecht vraagtekens bij oplossingen die hen de regie ontnemen. Het is echter een misverstand dat fiduciair beheer de verantwoordelijkheden van het bestuur beperkt of zelfs teniet doet. Het tegenovergestelde is het geval. Een capabel fiduciair manager integreert alle aspecten van het vermogensbeheer en brengt deze onder één noemer, en legt hierover vervolgens frequent en helder verantwoording af aan het bestuur. Hierdoor wordt het bestuur vrijgemaakt om zich aan de eigen kerntaak te wijden: de strategische beslissingen en het beleggingsbeleid.

In dit opzicht is de veel gehoorde vergelijking met filmregie zeer toepasselijk.

Een filmregisseur zou nooit toekomen aan de eigenlijke regie, als hij zich tegelijkertijd actief moet bezig houden met de rekwisieten, de belichting, de make-up en het camerawerk. Dat werk wordt overgelaten aan een professionele 'crew'. Zo'n deskundige crew zorgt dat zaken als belichting en camerawerk op rolletjes lopen en dat de aanwijzingen van de regisseur in praktijk worden gebracht.

Een fiduciaire organisatie fungeert in feite als de 'crew' van het pensioenfondsbestuur. De fiduciair beheerder zorgt voor de uitvoering van het beleggingsbeleid en stelt zo het bestuur in staat zich volledig te richten op de regie.

Grip op de uitvoering

Maar hoe zit het met de bedenking dat er mogelijk te veel uitvoerende macht bij één externe partij komt te liggen? Als een fiduciair beheerder alle beleggingstaken voor zijn rekening neemt, zou het immers wel eens kunnen zijn dat het bestuur de grip op de uitvoerende aspecten van het vermogensbeheer kwijtspeelt.

Deze zorg wordt nog eens aangescherpt door de vrees voor een kennis- of informatiemismatch. Zo werd er in het artikel 'Wil het echte pensioenfonds opstaan' in de vorige editie van npn op gewezen dat kennis gelijk staat aan macht. Als het zwaartepunt van uitvoerende kennis en deskundigheid bij een fiduciaire organisatie ligt, geeft het fondsbestuur dan niet de facto de teugels uit handen?

Ook op dit punt kan de vergelijking met filmregie helderheid verschaffen.

Het lijdt geen twijfel dat een cameraman en een lichttechnicus gespecialiseerde vakkennis inzetten die een regisseur niet één twee drie paraat heeft. Dit betekent echter niet dat er sprake is van een machtsverschuiving van regisseur naar technici. De regisseur is nog altijd 'in control'. Voorwaarde is wel dat de fiduciaire 'crew' op heldere wijze verantwoording aflegt en dat de regisseur voldoende kennis van zaken heeft om te kunnen beoordelen of de technici hun taken naar behoren vervullen. De regisseur hoeft niet zelf camera of licht- en geluidsapparatuur te bemannen, maar moet wel kunnen zien of de crew zijn werk goed doet.

Fiduciair beheerders dienen frequent en transparant verantwoording af te leggen aan het bestuur. En het pensioenfondsbestuur dient er, al dan niet ondersteund door objectieve deskundigen, voor te zorgen dat men voldoende kennis en expertise in huis heeft om te kunnen beoordelen of de fiduciaire crew goed werk levert. Als aan deze twee voorwaarden is voldaan, kan fiduciair beheer de uitvoering van het vermogensbeheer stroomlijnen en de regie van het bestuur versterken.

Printbare versie