In de eerste npn van het jaar staan we altijd even stil bij het verleden jaar, en blikken we met u vooruit naar wat komen gaat. Dat valt deze keer niet mee. Om met Roderick Munsters, directeur Vermogensbeheer ABP, te spreken: “2007 was een jaar met twee gezichten”.

2007 had een A-kant en een B-kant. De A-kant gaf geen reden tot klagen en pensioenfondsen zagen hun vermogen naar tevredenheid groeien. Beleggingen rendeerden heel aardig - zo noteerden fondsen als het toenmalige PGGM en het Spoorwegfonds halfjaarsrendementen van respectievelijk 4,9% en 4,7%. De lange rente steeg gestaag en tikte in juni een stand van 4,66 aan, het hoogste niveau in vijf jaar. Verplichtingen wogen daardoor minder zwaar en dekkingsgraden veerden op.

In 2007-B was het uit met de pret. De rente liep terug en bereikte een jaarlijks dieptepunt van 4,22 in november. Beleggingsresultaten stagneerden en in het vierde kwartaal dipte menig pensioenfonds in de min. Dekkingsgraden maakten pas op de plaats, of leverden in - zo zakte de dekkingsgraad van het zorgfonds van 153 in juli tot 147 ultimo december.

De vooruitzichten zijn al evenmin eenduidig. Experts zijn het vooralsnog oneens over het verloop van de kredietcrisis. Volgens de één wordt 2008 een moeizaam jaar getekend door een Amerikaanse recessie, volgens de ander zijn de markten deze zomer wel weer uitgeziekt. Is dat laatste het geval dan krijgen we weer een Janus-jaar, met dien verstande dat het tweede gezicht een veel aangenamer aanblik biedt dan het eerste.

Of '2008-A' nu wel of niet wordt gevolgd door een positieve B-kant, van het gezicht in de eerste prille maanden wordt in elk geval niemand vrolijk. Uit npn's periodieke pensioenfondsenquête blijkt dat de sector voor de eerste helft van 2008 weinig rooskleurige vooruitzichten heeft: 64% van de respondenten schat de economische groeikansen voor het komende half jaar negatief in; slechts één respondent gaf aan positief te zijn (zie ook pagina 44 - 45).

De redenen voor pessimisme zijn legio. De rente is verder afgegleden en stond begin februari op 3.9. Op de aandelenbeurzen zijn wereldwijd grote verliezen geleden. Pensioenfondsen zien hun dekkingsgraden soms schrikbarend teruglopen: Volgens consultant Mercer daalde de gemiddelde dekkingsgraad in de eerste drie weken na de jaarwisseling van 137% tot 128%.

Bovendien worden we overspoeld met verontrustende informatie over wankelende obligatieverzekeraars, consumenten die consuminderen, oplopende afschrijvingen en tegenvallende winstverwachtingen.

Aan de positieve kant hoeft een vloed van onrustbarende cijfers in '2008-A' niet te betekenen dat '2008-B' uitsluitend miserie brengt. Wie denkt te weten wat er in het verschiet ligt, bezondigt zich aan de illusie van kennis en trapt daarmee in een typische beleggersvalkuil, zegt James Montier in zijn boek 'Behavioural Investing, a Practitioner's Guide to Applying Behavioural Finance' (zie recensie op pagina 13). Een overdaad aan informatie - hoe relevant ook - biedt volgens hem geen garantie voor een accurate inschatting van ontwikkelingen in de toekomst. Integendeel: meer informatie leidt tot minder juiste voorspellingen.

Daar komt bij dat de Nederlandse pensioensector, met zijn combinatie van stevige vereiste buffers en relatief ruime herstelperiodes, wel een stootje kan hebben. Van belang is wel dat de sector een andere valkuil van Montier weet te vermijden: het kortetermijndenken. De financiële industrie lijdt aan ADHD; beleggers zijn veelal gefixeerd op kortetermijnresultaten en houden angstvallig vast aan de marktbenchmark. Beleggers die de pensioenfondsbalans als uitgangspunt nemen, zijn echter geen slaaf van de markt en richten zich veeleer op de lange termijn.

Wie A zegt, moet B zeggen. Hoe 2008 ook moge uitpakken, het lijkt me dat Nederlandse pensioenfondsen met hun lange adem daartoe goed zijn uitgerust.

      Mariska van der Westen, hoofdredacteur, npn

Printbare versie