Oktober 2006 was het door pensioenfonds VolkerWessels opgerichte beleggingsplatform First Liability Matching een feit. Met dit initiatief gooide het fonds op de npn-prijsuitreiking al hoge ogen: Het won de 'best practice' prijs voor het beleggingsbeleid voor fondsen kleiner dan tien miljard euro. Anke Claassen vraagt directeur Rob Kragten en hoofd financiën en administratie Jaap de Jong naar het reilen en zeilen binnen het fonds nu de rust na drie drukke jaren is wedergekeerd.

Beroemde roots

Bij de wereldberoemde Zuiderzeewerken, en bij de Deltawerken, die na de overstromingsramp van 1953 Nederland voor altijd moest beschermen tegen het water. Daar liggen de 'roots' van pensioenfonds VolkerWessels. In de jaren dertig van de vorige eeuw begon het bouwbedrijf Van Hattum en Blankevoort met het eerste spaarfonds. Na verschillende fusies ontstond uiteindelijk de Koninklijke VolkerWessels Stevin Groep.

Het bedrijf kreeg in de jaren vijftig een pensioenfonds dat, vanwege de vele fusies, vanaf het begin te maken kreeg met complexe pensioensituaties. Bovendien vielen delen van het bedrijf vanwege allerlei regelgeving niet onder pensioenfonds VolkerWessels.

      Rob Kragten, directeur

“Een aantal bedrijven van de onderneming zit bij het spoorwegpensioenfonds of is niet gedispenseerd van verplichte deelname in de regelingen van de bedrijfstakpensioenfondsen voor de Bouw en Metaal,” vertelt Kragten. “Het pensioenfonds omvat dan voor de Bouw het uitvoerend, technisch en administratief gedeelte. Samen met een flink aantal medewerkers uit de metaalnijverheid, nog wat losse groepen en onze eigen medewerkers vormen wij pensioenfonds VolkerWessels”.

In 2005 maakt het fonds de overstap naar een Collectief DC-regeling. Dat was nog maar het begin van een reeks ingrijpende veranderingen. Onder andere de nieuwe regelgeving met betrekking tot de verslaglegging van ondernemingen en de invoering van het nFTK lagen hieraan ten grondslag. Het beleggingsbeleid is daarna aan de gewijzigde risicoverhoudingen in de nieuwe situatie aangepast.

“Aan de hand van een ALM-studie en verschillende risk-budgetting studies werd de inrichting van het vermogensrisico opnieuw onder de loep genomen. Het resultaat hiervan was dat we wisten welke risico's we in ieder geval niet wilden lopen. Toen hebben we een consultant de opdracht gegeven op zoek te gaan naar een manager die daarvoor passende producten aanbood, maar de door ons gewenste beleggingsaanpak bleek gewoonweg niet te bestaan,” vertelt Kragten.

    Jaap de Jong, hoofd  financiën en administratie

De Jong: “Deelnemers moeten zoveel mogelijk zekerheid hebben over hun nominale pensioenaanspraak, maar zij hebben nog meer belang bij een reëel pensioen. Wij wilden daarom de toekomstige kasstromen, voor zover mogelijk op reële basis, afdekken. Iets dat zo exact matched, zonder dat je beleggingsrisico loopt terwijl het volledig passief en dus tegen lage kosten is belegd, bestond op dat moment niet. Toen stonden we voor de keuze: Bedenken we zelf een oplossing, of niet?”

Toeters en bellen

Met een prachtig idee onder de arm, maar zonder manager die de wensen in kon vullen, is het fonds gaan praten met pensioenadviseur First Pensions. “Het idee van een matching en returnportefeuille kwam toen al snel op tafel,” weet De Jong. “Zij zijn het geweest die hebben gezegd, als jullie dat echt willen, dan maken we dat product toch zelf? Het bestuur was onder de indruk van deze aanpak. Zij hebben het samen met de beleggingsraad volledig goedgekeurd.”

“Met hulp van een aantal adviseurs moest het platform First Liability Matching (First LM) toen concretere vormen aannemen,” vertelt Kragten. “Binnen een half jaar nadat het eerste idee van First LM het levenslicht zag, waren we operationeel. Met alle toeters en bellen.”

Om de risico's te beperken en de kans op indexatie in stand te houden, is de rentegevoeligheid van de beleggingen in overeenstemming gebracht met die van de voor 70% waardevaste verplichtingen. Daarnaast is ook het inflatierisico voor zeventig procent afgedekt. Hiermee is de optimale oplossing gevonden. En dat is, vindt Kragten, een rustig leven. “Vanzelfsprekend hebben we via onze ALM-studie een langetermijnvisie ontwikkeld. Maar door First LM zijn we nu ook in staat om de zaak binnen het jaar veel bedrijfsmatiger aan te sturen. Het is nu makkelijker te overzien wat we de komende jaren willen doen, waar we precies geld voor nodig hebben en welke risico's we willen lopen. Dat komt omdat deze constructie veel helderder is dan die we daarvoor hadden: First LM geeft rust en een stukje veiligheid omdat de range waarbinnen de dekkingsgraad kan schommelen beduidend kleiner is geworden.”

First LM biedt ook andere pensioenfondsen kans op dat stukje veiligheid, want het platform is bedoeld voor meerdere pensioenfondsen. De Jong: “Op die manier kunnen er meer verplichtingen tegelijk worden gemanaged en wordt de samenwerking op termijn alleen nog maar goedkoper. Er zijn nu twee participerende fondsen. Ik denk dat het niet lang meer duurt voordat er meer pensioenfondsen zullen deelnemen.”

Samen en toch alleen

First LM is een gezamenlijke beleggingsmaatschappij ofwel paraplufonds 'voor en door' pensioenfondsen. De sub-fondsen van First LM hebben ieder een individuele benchmark bestaande uit (waardevaste) kasstromen. Dat vereist maatwerk. Het zijn specifieke portefeuilles, maar in één apparaat, één mechanisme, waar meerdere pensioenfondsen voor gezamenlijke rekening en risico in kunnen deelnemen. Ieder sub-fonds heeft zijn eigen portefeuille, aangepast aan de specifieke behoeften van de deelnemende pensioenfondsen.

Kragten: “Op basis van de (waardevaste) kasstromen van de deelnemende pensioenfondsen wordt een matchingbeleid uitgezet. Kasstromen die in een jaar gematched worden, kunnen daarna wel worden opgeteld bij die van de andere deelnemers. Hiermee is First LM iets gezamenlijks maar toch iets aparts. Door First LM kunnen de verschillende kasstromen efficiënt worden beheerd. Over beleggingsrestricties en het beleggingsbeleid houden de deelnemende pensioenfondsen zeggenschap. Dat is de meerwaarde van het gezamenlijke platform.”

Naast de matchingportefeuille houdt het pensioenfonds een returnportefeuille aan die volledig los staat van First LM, en wordt beheerd door de Zwitserse vermogensbeheerder EIM. De Jong: “Het afdekken van risico's in de matchingportefeuille gebeurt deels met behulp van swaps. Hierbij wordt lange rente ontvangen maar dient korte rente betaald te worden. De returnportefeuille moet die korte rente ophoesten. Daarnaast moeten in die returnportefeuille ook nog de indexaties worden verdiend die niet zijn gematched. Dat is de ontbrekende dertig procent waardevastheid (CPI) voor de gepensioneerden en de slapers, en het verschil tussen prijs- en loonindex voor de actieven.”

Behalve de niet-beursgenoteerde onroerendgoedportefeuille is nu alles gemuteerd. Daarmee is er na drie jaar dan eindelijk wat rust teruggekeerd, volgens Kragten: “Het was een behoorlijke uitdaging, maar nu is het allemaal zo geregeld als we dat een paar jaar geleden voor ogen hadden.”

In de bijlage van npn december/januari 2007/2008 is een fout geslopen: Op de foto van de prijsuitreiking staat niet directeur Rob Kragten, maar hoofd financiën en administratie Jaap de Jong.

Multimanager EIM en pensioenfonds VolkerWessels

Pensioenfonds VolkerWessels heeft een middelloonregeling met maximale opbouw. De werkgever betaalt een vaste premie. “Wij zijn geen jong fonds. Hierdoor is onze duration relatief laag,” vertelt Kragten. “Onze 70% waardevaste verplichtingenkasstromen zijn de uiteindelijke benchmark van het pensioenfonds. Wat wij doen in de matchingportefeuille is dus zuiver benchmarkbeleggen met onze verplichtingen als benchmark. Daarnaast wordt door middel van de returnportefeuille met actief beleggen jaarlijks het door ons gewenste geld verdiend.

Vanuit onze risico-optiek kan het theoretisch wel eens voorkomen dat we in onze returnportefuille heel passief belegd zijn. De managers van EIM die de returnportefeuille beheren hebben daarvoor alle vrijheid. EIM beheert het vermogen dat aan ze is toevertrouwd op absolute-returnbasis met een sterke nadruk op risicobeheer. Men hanteert een aantal absolute return long-only-strategieën en daar zitten verschillende strategieën in. Als het qua risico maar beheersbaar is, mogen ze doen wat zij denken dat het beste is voor VolkerWessels.”

Prijsvraag

Ook pensioenfonds VolkerWessels doet moeite om bij de deelnemers het pensioen tussen de oren te krijgen. In de jaarlijkse uitgave van de VolkerWessels Pensioenkrant vroeg het fonds aan zijn deelnemers om mee te denken over de vraag hoe het pensioenbewustzijn van die deelnemers vergroot zou kunnen worden. Deelnemers kunnen ideeën insturen. De bedenker van het beste idee ontvangt een cd-bon. Een aantal van die reacties is inmiddels binnen, vertelt Kragten. “Voorgesteld is bijvoorbeeld om de afdelingen P&O van de ondernemingen meer te betrekken bij de informatieverstrekking over het pensioenfonds. Ook is voorgesteld om gebruik te maken van video's of dvd's voor voorlichting. Het eerste voorstel zullen wij geheel overnemen, over het tweede denken we nog na. Misschien kunnen we rond de verstrekking van de jaarlijkse pensioenopgaven een toelichting toevoegen op you-tube achtige wijze. Hierover wordt nog gebrainstormd.”