— Ruud Hendriks, Chairman Benelux, GSAM

In korte tijd is de belangstelling voor fiduciair vermogensbeheer onder pensioenfondsen sterk toegenomen. Hebben we hier te maken met een modeverschijnsel, of is er meer aan de hand? Fiduciair management-deskundige Ruud Hendriks bespreekt de achtergronden van deze nieuwe trend.

Enkele jaren geleden was fiduciair vermogensbeheer een nagenoeg onbekend begrip in de institutionele beleggingswereld. Slechts een handjevol pensioenfondsen overwoog om het vermogensbeheer integraal uit te besteden aan een enkele beheerder, en ook het aantal aanbieders dat zich als 'fiduciair' profileerde, was zeer gering.

In de afgelopen twee à drie jaar heeft zich een ware omwenteling voltrokken. Het aantal fiduciaire mandaten is explosief gegroeid - volgens schattingen ging het in het najaar van 2007 om zo'n 100 miljard euro en het is niet uitgesloten dat de omvang van de markt over enkele jaren een kwart van het totale Nederlandse pensioenvermogen zal bedragen.

Wat is hier aan de hand?

Eén van de verklaringen die wel eens wordt geopperd, is dat fiduciair beheer een modeverschijnsel zou zijn. Natuurlijk is ook vermogensbeheer in zekere zin onderhevig aan modeverschijnselen - niets menselijks is de institutionele belegger vreemd. Het is echter onwaarschijnlijk dat fiduciair beheer kan worden aangemerkt als een gril van voorbijgaande aard. Integendeel: Alles wijst erop dat fiduciair beheer een antwoord vormt op een structurele behoefte bij pensioenfondsen - de behoefte aan een geïntegreerde vorm van vermogensbeheer die hen in staat stelt te floreren in een steeds complexer beleggingsklimaat.

Antwoord op complexiteit

Niet voor niets wordt 'toenemende complexiteit' het meest aangehaald als reden om het vermogensbeheer uit te besteden aan een fiduciair beheerder. Waar men vroeger als belegger slechts met binnenlandse aandelen en obligaties van doen had, heeft men nu te maken met een veelheid van markten, derivaten en alternatieve categorieën. De beleggingsomgeving is in korte tijd vele malen complexer geworden. Aangescherpte regelgeving stelt bovendien strengere kaders waarbinnen pensioenfondsen moeten opereren en zich moeten verantwoorden.

Veel pensioenfondsen komen daarmee voor een lastige keuze te staan: Ofwel men huurt een steeds uitdijend aantal uiteenlopende beleggingsspecialisten in, die men zelf moet zien te selecteren, coördineren, integreren, aansturen, aanvullen, vervangen, en controleren. Ofwel men gaat in zee met een enkele organisatie die al deze specialismen van meet af aan geïntegreerd aanlevert.

In die laatste behoefte wordt voorzien door fiduciair beheer.

Bij deze vorm van vermogensbeheer gaat het pensioenfonds een partnership aan met een enkele deskundige partij die alle operationele aspecten van het investeringsproces voor zijn rekening neemt, van asset allocatie en portefeuilleconstructie tot managerselectie en -beheer, en hierover integraal verantwoording aflegt aan het bestuur.

Trends in fiduciair beheer

Dat fiduciair beheer in een blijvende behoefte voorziet, lijkt duidelijk. Het leven van institutionele beleggers wordt er nu eenmaal niet eenvoudiger op. Welke vorm van fiduciair beheer optimaal in deze behoefte voorziet, valt echter nog te bezien.

Enkele aanbieders, zoals Goldman Sachs Asset Management, zetten geen eigen beleggingsproducten in, om in het belang van de klant volledig onpartijdig te kunnen zijn. Zo wordt voorkomen dat de fiduciair beheerder zijn eigen managers moet beoordelen, en worden belangenconflicten bij voorbaat uitgesloten.

Andere partijen zetten juist wel eigen managers in, bijvoorbeeld omdat dit kostentechnisch voordeliger is of omdat men zelf de beste producten denkt te kunnen bieden.

Ook naar type mandaat zijn er verschillende varianten mogelijk. Eén variant splitst fiduciaire mandaten op en verdeelt deze over verschillende beheerders. Zo kan men als pensioenfonds twee specialistische organisaties inschakelen met elk een andere focus. Hiermee wordt echter wel een belangrijk voordeel van het klassieke model prijsgegeven: men heeft niet langer te maken met een enkel aanspreekpunt en er wordt niet langer integraal verantwoording afgelegd.

Bij een andere variant worden er gedeeltelijke fiduciaire mandaten uitgeschreven, waarbij een deel van de fiduciaire taken wordt verzorgd door een fiduciaire organisatie en een ander deel door het beleggingsteam of bestuursbureau van het pensioenfonds.

Naarmate nieuwe partijen de markt betreden, zowel van aanbiederszijde als van de kant van pensioenfondsen, wordt het fiduciaire concept verder verfijnd en doorontwikkeld. Al doende ontstaan verschillende fiduciaire varianten die in de praktijk hun nut dienen te bewijzen. Maatgevend hierbij zijn de specifieke situatie en de behoeften van het pensioenfonds. Of een fiduciair model al dan niet geschikt is, wordt per slot van rekening niet bepaald door het model - maar door de behoeften van het fonds.

Ruud Hendriks, Chairman Benelux, Goldman Sachs Asset Management.

Printbare versie