De Nederlandse pensioensector heeft een enorm probleem. Dat vindt Pieter Omtzigt, Tweede Kamerlid van het CDA. “Men onderschat momenteel de impact en de consequenties van het geschil dat de havenarbeiders hebben met hun voormalige pensioenbeheerder Optas. Dit moet fatsoenlijk worden opgelost.” Anke Claassen vraagt hem waarom een antwoord vanuit de sector hierop noodzakelijk is en wat het CDA nog meer in petto heeft op pensioengebied.

Schandalig schandaal

Omtzigt is, zoals hij zelf lachend zegt, van de oude school: “Normen en waarden weet je wel?” Dit houdt volgens hem in dat je sommige dingen gewoonweg niet doet. Ook niet als het perfect legaal zou blijken. “Het kan toch niet zo zijn dat die 1,3 miljard die Aegon aan Optas heeft betaald via een ingewikkelde constructie aan kunst uitgegeven wordt? Los van alle juridische ingewikkeldheden, los van of het nu wel of niet mag en of er gaten zitten in de wetgeving. Men doet iets waarvan men apert weet dat het nooit de bedoeling is geweest. Toch gebeurt het.”

Volgens Omtzigt onderschat men ruimschoots welke gevolgen dit op de lange termijn heeft als hiervoor geen oplossing wordt gevonden. “Dat is overregulering en daar zit niemand op te wachten. Als de pensioensector niet zelf afstand neemt van Optas en Aegon, dan zal de politiek zich gedwongen voelen om dat te doen via wet- en regelgeving.”

Dit gebeurde in 2004 ook met de HBO-fraude, weet Omtzigt. Verschillende hogescholen kregen geld van de overheid voor studenten aan wie geen les werd gegeven. “Ook daarvan wist iedereen dat het niet de bedoeling was. Net zo goed dat je niemand hoeft uit te leggen dat pensioenpremies voor pensioenen zijn, is geld voor scholen voor onderwijs en onderzoek. Nergens anders voor. Het einde van het liedje was dat het HBO een stapel regelgeving over zich kreeg waar ze helemaal tureluurs van werden. Dat risico lopen pensioenfondsen ook.”

Omtzigt vindt dat zowel de pensioenkoepels als verzekeraars openlijk afstand moeten nemen van Optas en Aegon. “De Vereniging voor Bedrijfstakpensioenfondsen heeft dat feitelijk gedaan. Ik verwacht hetzelfde van verzekeraars. Waarom zou ik als individu een pensioenproduct bij Aegon kopen terwijl ik weet dat ze beklemd pensioengeld op slinkse wijze gebruiken voor hun eigen vermogen en het weigeren uit te keren? Dat lijkt mij een buitengewoon domme actie. Tenminste, totdat Aegon aangeeft dat pensioengeld voor pensioen bedoeld is. We hebben een stadion vol havenarbeiders, zestigduizend. Dat is twintigduizend euro per arbeider. Iedereen een nieuwe auto! Of een geïndexeerd pensioen, want dat hebben de havenarbeiders al jaren niet gehad. Dat is het schandalige aan dit schandaal. Ontoelaatbaar.”

Gemene kamervragen

Een ander euvel dat het CDA momenteel bezighoudt, zijn de torenhoge kosten die sommige verzekeraars aanrekenen voor hun pensioenproducten. Omtzigt: “Uit onderzoek van Bikker en De Dreu van De Nederlandsche Bank blijkt dat de kosten van pensioenfondsen zo rond de drie à vier procent liggen. Bij verzekeraars is dat bij individuele producten vijfentwintig procent met forse uitschieters naar boven. Daarom wil ik dat openbaar wordt hoeveel procent van de premie opgaat aan kosten, vooral bij kleine collectiviteiten. In het consumentenprogramma Radar was er iemand te gast die een individueel pensioenproduct had gekocht van ABN Amro. Na jarenlang premie te hebben betaald, had hij een verwacht pensioen van nul euro. Dat wil ik niet mee maken.”

Hij wil het standpunt van de minister in deze wel weten en stelt daarom vervolgvragen op zijn kamervragen. “Die vragen zijn buitengewoon gemeen. Als bepaalde instanties echt openbaar moeten gaan maken wat ze in rekening brengen, kunnen ze hun winkel wel sluiten. Vijfentwintig procent is excessief als het ook voor drie procent kan. Je ziet bij de systemen met individuele keuzemogelijkheden dat er enorme kosten worden gemaakt aan marketing en allerlei andere dingen. Ik heb daarvoor nog steeds geen oplossing gezien. Ik ben niet principieel tegen individuele keuzes, maar ik zie er absoluut geen voordeel in, als het zo duur is. Het is een teken aan de wand dat ook MKB Nederland zich nu grote zorgen maakt over wat zij ‘woekerpensioenen’ noemen”.

Daarom is het CDA volgens Omtzigt vanzelfsprekend fan van verplichte deelname in combinatie met een duidelijke kostenstuctuur, ook bij collectieve regelingen. Dit in tegenstelling tot de VVD. Pensioenwoordvoerder Stef Blok pleitte in de vorige npn nog voor gedeeltelijke afschaffing hiervan. De regeling moet volgens hem verplicht blijven, maar mensen moeten zelf kunnen kiezen bij welk pensioenfonds ze zich aan willen sluiten. “Het is wel leuk om te zien dat de liberaal Hoogervorst dat overwogen heeft bij de evaluatie van de wet op de bedrijfstakpensioenfondsen. Hij kwam tot de conclusie dat dit onuitvoerbaar was. Hoogervorst! Dat is voor zover ik weet geen communist. Ik ben wel blij dat de VVD inmiddels de verplichte deelname gedeeltelijk heeft omarmd. Erin blijven geloven dat mensen wel zelf voor hun pensioen zorgen en de gevolgen van elke keuze kunnen overzien, is naïef.”

Nuttige symbiose

Dat de Algemene Pensioeninstellingen er moeten komen, is voor het CDA een uitgemaakte zaak. Maar hoe deze eruit moeten zien, is nog een ander verhaal. Hierover moet nog de nodige discussie worden gevoerd. Ook met de sector, vindt Omtzigt. “In dat hele API-verhaal zitten nog vervelende knelpunten die nog niet zijn weggewerkt. Er zijn verschillende invulmogelijkheden.”

Eén daarvan is een samenwerkingsverband tussen pensioenfondsen en verzekeraars. “Deze laatste zijn op het gebied van bepaalde uitvoeringstaken, zoals bijvoorbeeld administratie of vermogensbeheer, heel goed. Dat kan een nuttige symbiotische relatie opleveren waar de sterkte van beide kanten wordt gebruikt.”

Op die manier kunnen de API’s volgens Omtzigt ook internationaal een rol van betekenis spelen. “We hebben hier een hoop kennis zitten die ik graag zou willen gebruiken. Het Holland Financial Centre heeft dat ook duidelijk gezegd. Onze pensioenkennis is een van onze belangrijkste speerpunten.”

Verder denkt Omtzigt dat de API’s interessant kunnen zijn voor de kleinere ondernemingspensioenfondsen. “Een aantal zal het best prettig vinden om in een wat groter geheel te functioneren. Deze paraplu-constructie is ook een API-mogelijkheid.”

Ook voor de zelfstandige zonder personeel, de ZZP’er bestaat er nog geen collectieve pensioenoplossing. “Ik weet niet of dat binnen een API-vorm kan. We hebben te maken met een andere zeggenschapstructuur dan bij de partitie werkgevers-werknemers. Het probleem van de verplichte of vrijwillige aansluiting blijft. Dat is een hele lastige knoop om door te hakken.”

Gelukkig zit er achter dat hele API-project nu eindelijke vaart. Want dat werd tijd, vindt ook Omtzigt. “Nu verwacht ik van de sector ook antwoord. Laat maar komen, die mooie en inventieve oplossingen.”

Pieter Omtzigt over de hoorzitting 5 maart

“De Europese richtlijn voor pensioeninstellingen stamt al uit 2003. Een aantal andere landen is driftig bezig om deze richtlijn te implementeren en ruimte te bieden aan pan-Europese pensioenfondsen en fondsen uit andere landen.

In Nederland is nog geen wetgeving voorgelegd aan het parlement. Tijd dus voor de Tweede Kamer om uit het veld te horen welke ideëen er leven. Hoorzittingen zijn daarvoor een beproefd middel. Op 5 maart kwam duidelijk naar voren dat er nog geen sprake is van eensgezindheid in de polder. Al over de doelstelling leek onenigheid te bestaan: Nederlandse gelden hier houden? Buitenlanders verleiden hier een API op te zetten? Kleine fondsen een paraplu bieden?

Verder werd de regering natuurlijk gevraagd om duidelijkheid te bieden over de belasting. Helaas hoorden we verschillende concerten door elkaar tijdens de hoorzittingen: de meningsverschillen over zeggenschap zijn niet opgelost, evenmin als welk toezichtregime nu wenselijk zou zijn, het N-FTK, de WFT of een verlicht N-FKT. Tegen de laatste optie bestond overigens wel brede weerstand. Eigenlijk leek het erop of weinigen een scherp idee hadden of wilden laten zien waar de API moet uitkomen.

Arthur Doctors van Leeuwen, die namens Holland Financial Centre sprak, en George Möller van Robeco zagen het scherpst de noodzaak in van een Algemene Pensioeninstelling in Nederland en pleitten voor veel meer voortvarendheid. Zij haalden het debâcle van het verdwijnen van veel beleggingsfondsen naar Luxemburg aan als een niet te volgen voorbeeld.

In het debat met de ministers Bos en Donner een week later, gaf de regering aan zo snel mogelijk met wetgeving te komen voor een API-DC. Daarmee lijken ze expliciet de keuze te maken voor het aantrekken van buitenlandse kapitalen. Tegelijk hebben ze de deadline voor de consultatie opgerekt tot eind mei. Tot dan toe kan een aantal partijen intern nog bepalen hoe zij tegen de API aankijkt. Eigenlijk is het wel jammer dat ze er zo lang voor nodig hebben om tot een standpunt te komen.”

Printbare versie