— Chris Verhaegen van de Europese pensioenkoepel

De European Federation for Retirement Provision (EFRP) behartigt al ruim een kwart eeuw de verschillende pensioenbelangen van de Europese lidstaten. Anke Claassen praat met Chris Verhaegen, de secretaris-generaal van de Europese pensioenkoepel, over gezonde concurrentie tussen lidstaten, de rol van de Europese toezichthouders en over de toekomstige speerpunten van de EFRP.

De doelstelling om in 2005 de Europese Pensioenfondsen Richtlijn in alle lidstaten geïmplementeerd te hebben, mislukte. In 2007 was de implementatie – op enkele lidstaten na – eindelijk een feit. In 2008 wil de Commissie de richtlijn alweer herzien. Wat vindt u hiervan?

“Dat is in mijn ogen een daad van slecht bestuur. Vorig jaar juli is de laatste implementatiemaatregel genomen. Amper zes maanden later wil men al herzien. Ik vraag me af wat dan. Het in de praktijk brengen van een richtlijn is niet hetzelfde als het op de markt brengen van een blikje frisdrank. Hoe kan er in die tijd iets concreets gebeurd zijn waaraan te zien valt wat de richtlijn heeft opgebracht of waar er knelpunten liggen? Er moet minstens drie tot vijf jaar in een stabiel kader zijn gewerkt alvorens een maatregel zich kan bewijzen. Mede door ons verzet is de herziening uitgesteld tot na 2008. Wat mij betreft wordt dat nog later.”

Frankrijk heeft volgens u de richtlijn onvoldoende kansen gegeven. Wat zijn de gevolgen?

“Lidstaten zijn vrij hun pensioensysteem naar eigen keuze in te richten. Frankrijk wil zelf geen pensioenfondsen, maar moet wel een thuisland kunnen zijn voor pensioeninstellingen die zich in Frankrijk willen vestigen. Ook al verlenen die bedrijven daar geen diensten. Dat is immers de kern van de richtlijn. Frankrijk heeft een ingewikkeld kunstje toegepast waarbij dit in theorie mogelijk is, maar in de praktijk absoluut niet aantrekkelijk voor bedrijven. Het zal dus niet gebeuren.”

Onlangs kreeg het Europese Parlement de ontwerp-richtlijn Solvency II op de agenda. Daar krijgen pensioenfondsen een probleem mee hoewel zij er niet onder vallen. Wat is er gaande?

“Het parlement heeft vragen over de beslissing van de Commissie om pensioenfondsen uit de Solvency II te laten. Ook hiervoor is Frankrijk aanvoerder van de beweging. Ik vermoed dat de ver-zekeraarslobby hier een grote rol in speelt. Die vinden dat als ze de concurrentie aan moeten gaan met pensioenfondsen deze laatste dus maar onder dezelfde regels moeten vallen. Dat Frankrijk voor zijn aanvullende pensioenen een verzekerde oplossing kiest, prima. Daarom moet men de andere lidstaten niet hinderen om efficiëntere pensioeninstellingen te hebben. Ze strooien met simplistische slogans als ‘same risk, same rules’. ERFP is twee jaar aan één stuk bezig geweest om aan het parlement uit te leggen dat pensioenfondsen geen verzekeraars zijn. Nu kunnen we dat opnieuw gaan doen.”

Ook de Portability-richtlijn heeft voor de nodige onrust gezorgd in pensioenland. Doel van de richtlijn is het vergroten van de arbeidsmobiliteit tussen de lidstaten. Het meenemen van het pensioen is in deze belangrijk. Wordt het ooit nog wat met die overdraagbaarheid?

“Het blijft een kwellend dossier. In potentie was het een goede maatregel. De Commissie heeft het echter helemaal verkeerd aangepakt. Men had de regels moeten toetsen bij de sector. Ook technisch viel het als een kaartenhuis ineen. Het gevolg is een gedrocht dat niemand hebben wil. Ik denk dat men op ‘portability- gebied’ van nul af aan moet beginnen. Iets dat zo scheef zit, trek je niet meer recht. De Raad komt gelukkig niet tot een akkoord. Duitsland ligt dwars. Laten we hopen dat het sterk genoeg is, want nu kunnen wij niet anders dan tegen zijn.”

België probeerde nog niet zo lang geleden Nederlandse pensioenfondsen de grens over te lokken. Moeten landen wel met elkaar concurreren op pensioengebied?

“Een gezonde competitie moet kunnen bestaan. Alle landen hielden tot nu toe hun toezichthouders netjes op de troon. Tot voor de richtlijn hoefden die zich van niemand iets aan te trekken. Het waren heersers naast God. Nu krijgen ze te maken met instellingen uit het buitenland en met eigen pensioenfondsen die grensoverschrijdend aanvullende pensioenen willen aanbieden. Vroeger kon men aan het nationaal toezicht niet ontsnappen. Nu kan een pensioenplan wél worden ondergebracht over de grens. Toch zullen de verschillen op het gebied van toezicht en pensioenplannen blijven bestaan. Daarom geloven steeds meer toezichthouders in de CEIOPS (Committee of European Insurance and Occupational Pension Supervisors, het Europese Toezichthouderscomité). Via dit instrument kan men nauwer samenwerken én meer convergentie bewerkstelligen inzake toezicht. Wellicht ook inzake regelgeving, maar dat is eerder speculatie.”

Voor de richtlijn waren er op kleine schaal grensoverschrijdende activiteiten tussen de lidstaten. Die werden door de toezichthouders bilateraal opgelost. Wat zijn de verdere ontwikkelingen op het gebied van de Pan-Europese pensioenfondsen?

“Als ik het CEIOPS-rapport over de implementatie van de Pen-sioenfondsen Richtlijn moet geloven zijn er al negen landen die als thuisland en achttien die als gastland dienen voor grensoverschrijdende fondsen. Daarnaast liggen er nog flink wat ‘cross border’- dossiers in het vuur. Men kan immers vanuit één thuisland diensten aanbieden in verschillende landen. De toezichthouders doen heel geheimzinnig over de namen en willen deze niet prijs-geven. Tot dat moment zijn wij in blijde verwachting.”

Toch zijn en blijven de verschillen tussen de pensioensystemen enorm. Zal dit ooit veranderen?

“Met 27 lidstaten is het niet meer mogelijk om een eenduidig model na te streven. Wel is er behoefte aan een nieuwe structuur. Een kapstok waaraan iedere lidstaat zijn eigen systeem kan ophangen. Want door de kakofonie in de benoeming en benaming van de diverse concepten zien zowel beleidsmakers als Europese burgers door de bomen het bos niet meer. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk welke soort pensioenen in welke pijler thuishoort. De nieuwe lidstaten praten over een tweede pensioenpijler, terwijl die allesbehalve te vergelijken is met de tweede pijler in Nederland. Hoe meer regeltjes we blijven maken zonder duidelijke context, hoe groter de kans op een kluwen. Hierdoor kunnen lidstaten de Europese wetgeving weer naar eigen inzichten gaan implementeren en dat is niet de bedoeling. Die structuur kan er via een officiële mededeling van de Commissie komen.”

Heeft Europa iets aan de unieke Nederlandse pensioenkennis?

“Dat denk ik wel. Dankzij de Pensioenfondsen Richtlijn kunnen ook andere lidstaten hiermee hun voordeel doen. Van oorsprong zijn Nederlandse pensioenfondsen niet opgericht met winstoogmerk. Dat wil niet zeggen dat ze hun dienstverlening niet kunnen uitbreiden. In onze globaliserende economie worden de spelers alleen maar groter. Als pensioenfondsen niet leren om grensoverschrijdend te werken, bestaat de kans dat ze op termijn op wereldniveau verzwakken. Nederland heeft alle know-how in huis om de richtlijn optimaal te benutten.”

De EFRP in het kort

De EFRP behartigt de pensioenbelangen van haar leden op Europees niveau. De pensioenkoepel is 27 jaar geleden opgericht door zowel bedrijfstakpensioenfondsen als ondernemingspensioenfondsen. In Nederland zijn VB, OPF en De Unie lid. De afgelopen jaren werd het ook voor individuele bedrijven mogelijk om zich aan te sluiten via de zogenoemde ‘Supporters Circle’.

De EFRP vindt via haar leden de weg naar 75 miljoen Europese burgers voor wiens aanvullende pensioen 3,6 triljoen euro belegd vermogen wordt aangehouden.

Naast de meeste Unie-landen zijn ook Zwitserland, IJsland, Noorwegen en Kroatië lid.

De nieuwe lidstaten

Volgens Verhaegen is de situatie sinds de laatste uitbreiding van de Unie grondig gewijzigd. De nieuwe lidstaten zijn op een andere leest geschoeid en dat levert andere ideeën over pensioenen op. “Met het communisme nog op het netvlies heeft Oost-Europa elk geloof in collectiviteit verloren, terwijl die collectiviteit net de basis is voor pensioensystemen in ‘oud’ Europa. We spreken hier over twaalf lidstaten, dat is niet gering. Het is een utopie te denken dat die lidstaten zullen worden zoals wij.”

Verhaegen vindt daarom dat men oude denkpatronen moet verlaten en open moet staan voor nieuwe oplossingen. “We hebben behoefte aan een open geest en een dynamische blik. Oude lidstaten zijn daar nog niet helemaal klaar voor.”

Daarnaast kampen de nieuwe lidstaten met andere problemen. Zo ontbreekt het aan enige vorm van samenwerking zoals wij die kennen in verenigingen en andere koepelorganisaties. “Pensioenfondsen in Oost-Europa maken vaak deel uit van een financiële groep waarin ook banken en verzekeraars zitten. Terwijl de ‘oude’ Europese regelgeving geïnspireerd is door een ander maatschappijbeeld, dat van de sociale markteconomie. Ook ontbreekt het in de meeste lidstaten aan een maatschappelijk middenveld. Er is geen duidelijke belangenbehartiging voor pensioenzaken.”

Bovendien heeft de nieuwe generatie politici nog maar recente ervaring met democratische regels. De jonge generaties omarmen het liberalisme dat haaks staat op de collectieve solidariteit. “De jonge elites zijn vaak – hoog - opgeleid in de VS. Die vinden ons systeem veel te kostbaar. Dat is een grote breuk met ons en tamelijk fundamenteel.”

Om de integratie van de nieuwe Lid-Staten te faciliteren heeft de EFRP het Central and Eastern European Countries forum (CEEC) opgezet. “Hierop bespreken we onderwerpen die voor deze landen belangrijk zijn. De Europese regelgeving uiteraard – maar ook praktische zaken als waar de verschillende asset managers in zijn gespecialiseerd komen aan bod. We hopen zo een brug te slaan tussen ‘oud’ en ‘nieuw’ Europa.”

Printbare versie