De gepensioneerden van Unilever in Nederland slepen hun pensioenfonds Progress voor de Ondernemingskamer van het Gerechtshof in Amsterdam. Zij zijn het niet eens met de manier waarop het fonds de indexering toepast. Mirjam Brinks zoekt uit of ze kans van slagen hebben bij de rechter.

Onrust

Begin dit jaar is onrust ontstaan bij Progress, het pensioenfonds van voedings- middelenconcern Unilever. De deelnemersraad van het pensioenfonds is naar de Ondernemingskamer bij het Gerechtshof in Amsterdam gestapt om waardevastheid van de pensioenuitkeringen af te dwingen. Volgens de raad, die gesteund wordt door de Vereniging van Unilever Gepensioneerden (VUG) heeft het bestuur van Progress vorig jaar het pensioenreglement zodanig aangepast dat in de toekomst de pensioenen de inflatie niet meer zullen bijhouden. Het bestuur van Progress laat weten geen uitspraken over de ontstane situatie te willen doen. “Wij wachten de rechtszaak af.”

Het is niet voor het eerst dat een deelnemersraad of een vereniging van gepensioneerden van een ondernemingspensioenfonds naar de rechter stapt. De afgelopen jaren zijn er diverse procedures gevoerd door gepensioneerden ter behoud van hun indexatieaanspraken. Zo stapten in 2004 gepensioneerden van Océ naar de rechter om een hogere indexatie af te dwingen. In 2005 werd Friesland Coberco door de gepensioneerden voor de rechter gedaagd en in 2006 ABN Amro, Campina en Texaco.

Vergelijkbare zaken

De procedures zijn redelijk nieuw aangezien tot ongeveer 2001 de financiële middelen van met name pensioenfondsen dusdanig goed waren dat vrijwel alle jaren volledige indexatie werd toegekend. Sinds de aandelencrisis in 2001 speelt het indexatievraagstuk volop. Veel pensioenfondsen werden genoodzaakt niet volledige dan wel geen indexatie van pensioenrechten toe te kennen. Of een gang naar de rechter zinvol is, hangt volgens Henriette de Lange van Stichting de Pensioenkijker.nl van veel factoren af. “Natuurlijk kunnen gepensioneerden en/of een deelnemersraad naar de rechter stappen als een fondsbestuur zich niet aan de voorschriften heeft gehouden.. Maar, of het resultaat bevredigend is...”

De Lange doelt hierbij op het feit dat er verschillende zaken de afgelopen jaren bij de Ondernemingskamer zijn behandeld, waarbij maar zelden de klagers hun gelijk hebben gekregen.

Theo Gommer, partner van pensioen-adviesbureau Akkermans & Partners vindt dat er meer jurisprudentie moet komen. “Dat klagers zelden hebben gewonnen, zegt mij niet zoveel.” Volgens hem moet er meer aandacht voor de gepensioneerden komen. De komende jaren neemt het aantal gepensioneerden steeds verder toe. Tot nu toe wordt er bij pensioenfondsen meer geld gespaard dan dat er uitgekeerd wordt. Vanaf 2020 gaat er pas meer geld uit naar de gepensioneerden dan dat er gespaard wordt door de actieven.

Volgens Gommer kiest een gemiddelde rechter te snel de kant van de werkgever en dus het pensioenfonds. “Logisch dat de gepensioneerden van Unilever naar de rechter zijn gestapt. Zij kunnen het feitelijk alleen nog maar hebben van de indexatie. Natuurlijk komen ze dan voor hun eigen belang op.”

Afgeleide prijsindex

De deelnemersraad van het Unilever Pensioenfonds gaat nu in beroep tegen de recente vaststelling van het pensioen-reglement 2007 en het sluiten van een  uitvoeringsovereenkomst tussen Progress en Unilever. Hierin is opgenomen dat de pensioenen zullen stijgen volgens een zogeheten ,,afgeleide prijsindex’’. Deze verhoging is berekend voor de stijging van kosten van levensonderhoud, maar de hogere energiebelasting, btw-tarieven en accijnzen zijn niet meegenomen. Volgens de raad is deze index gemiddeld 0,5 procent lager dan de werkelijke stijging van de kosten waardoor gepensioneerden in koopkracht achteruit gaan. Woordvoerder Ube Toolens van de gepensioneerden heeft afgelopen februari in het Financieele Dagblad laten weten dat dit voor mensen die met bijvoorbeeld 60 jaar met pensioen gaan en 85 jaar oud worden een koopkrachtverlies van 12% betekent. Volgens hem kan dat zelfs nog meer worden, “want de trend is naar hogere indirecte belastingen. Volgend jaar stijgen de btw en de accijnzen opnieuw.” De ‘gekortwiekte index’ wordt door het voedingsmiddelenconcern al sinds 2000 toegepast. In 2002 werd in het pensioenreglement echter ook het streven vastgelegd naar waardevastheid van de pensioenen op lange termijn. Hierdoor bleef de deur openstaan om achteraf de koopkracht alsnog te ‘repareren’. Vorig jaar werd het pensioenreglement opnieuw aangepast. In dit reglement werd de afgeleide prijsindex definitief de bovengrens voor de indexatie. Volgens de VUG en de deel- nemersraad van Progress is dit een opvallende wijziging. De nieuwe Pensioenwet maakt het immers juist mogelijk om de indexatie te verhogen zonder toestemming van Unilever. In plaats van de deur wijder open te zetten heeft Progress de deur vrijwillig dichtgegooid voor betere indexatie, zo menen de klagers. Bovendien heeft de deelnemingsraad een negatief advies uitgebracht over het nieuwe pensioenreglement. Het fonds heeft dit negatieve advies genegeerd.

Koopkracht handhaven

Uit een brief die het Progress-bestuur naar alle leden van het fonds heeft gestuurd, blijkt dat Progress inderdaad het negatieve advies van de raad niet heeft opgevolgd. Het bestuur schrijft verder: “De wijze waarop de pensioenen worden verhoogd niet is veranderd. Het beleid is er nog steeds op gericht om de koopkracht van de pensioenen op langere termijn te behouden.”

Progress is een van de meest welvarende pensioenfondsen in Nederland, met door de jaren heen een uiterst solide dekkingsgraad van boven de 150 procent en een pensioenvermogen van bijna 4 miljard euro. De premievrijstellingen en terugstortingen aan Unilever hebben het concern sinds 1989 een voordeel van bijna 2 miljard euro opgeleverd. De gepensioneerden hebben echter weinig tot geen profijt gehad van de goede financiële positie van Progress. De - voorwaardelijke - jaarlijkse verhoging van de Unilever-pensioenen werd beperkt tot de kosten van levensonderhoud nádat deze zijn verminderd met de stijgingen veroorzaakt door verhogingen van de indirecte belastingen zoals accijnzen, btw en energiebelastingen. In de praktijk gaan de gepensioneerden hierdoor vrijwel ieder jaar in koopkracht achteruit.

Volgens Henriete de Lange zijn meerdere ‘rijke’ pensioenfondsen in de problemen geraakt door terugstortingen aan de onderneming. “Gelukkig is het nu bijna onmogelijk om financiële buffers te laten terugvloeien naar het bedrijf. Eind jaren ’90 gebeurde dit echter veel. De economie ging voortvarend. Toen stortte in 2001 de beurs in. Hierdoor raakten de buffers van de pensioenfondsen op. Nu is in de Pensioenwet vastgelegd dat terugstorten alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan als alle indexatieverplichtingen uit het verleden zijn ingehaald, alle huidige verplichtingen zijn voldaan en er ook nog wordt voldaan aan de buffervoorschriften van de Nederlandse Bank (DNB).”

Pensioendeskundige Gommer kan zich wel voorstellen dat gepensioneerden nu vallen over de 2 miljard euro die terug is gegaan naar Unilever. “En dan heb ik het niet over de vraag of het verstandig was om dat geld terug te laten vloeien naar de onderneming. Het is een keus die destijds gemaakt is en toen waarschijnlijk ook de juiste was. Het is wel terecht dat de gepensioneerden zeggen: 'Jullie hebben geld van ons terug gekregen en nu krijgen wij de indexatie niet. Dus gaan we die via juridische weg opeisen.'

Meepraten

Het besluit van de Deelnemersraad om naar de Ondernemingskamer in Amsterdam te stappen, heeft de steun van de Vereniging van Unilever Gepensioneerden. De Deelnemersraad van Unilever telt 20 leden. De verdeling van de zetels weerspiegelt de getalsverhoudingen tussen de actieve werknemers bij Unilever Nederland (circa 4000) en de gepensioneerden (circa 12.000). In totaal 14 gepensioneerden en 6 actieve werknemers hebben zitting in de raad. Van de gepensioneerde leden zijn er 12 gekozen uit de Vereniging van Unilever Gepensioneerden.

De VUG is de landelijke vereniging voor alle Unilever-gepensioneerden in Nederland met als doel centrale belangenbehartiging van de gepensioneerden. De VUG heeft al langer te kennen gegeven dat zij voortaan aan elke tafel waar over de belangen van de Unilever-gepensioneerden wordt onderhandeld, wil kunnen meespreken. Het gedachtegoed van de grondleggers van het concern als pioniers voor een degelijke oudedagsvoorziening moet vooral ook bij de snel veranderende huidige en eventuele toekomstige ondernemingsstructuren en bedrijfsvoering zo goed mogelijk verzekerd blijven, aldus de gepensioneerden. Unilever noch Progress staan tot op heden open voor de door hun gepensioneerden veelvuldig geuite behoefte om hiertoe in nauwe samenwerking met de gepensioneerden het voortouw te nemen. Dit is opvallend daar Progress een paritair samengesteld bestuur kent waarin naast werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers ook gepensioneerden zitting hebben.

Eind maart zag het ernaar uit dat de zaak van de deelnemersraad tegen Progress zou voorkomen in Amsterdam. De uitspraak zal naar verwachting nog even op zich laten wachten.

Printbare versie