De roep om beperking van de pensioenen klinkt steeds luider. Wie langer doorwerkt, wat de trend is, heeft een minder volle spaarpot nodig voor daarna. Verstandiger dan minder sparen is het evenwel om het geld dat anders in de pensioenen zou gaan zitten al in te zetten tijdens de werkzame periode. Daarmee wordt de spaning op de arbeidsmarkt verlicht, zo constateert de Arbeidsvoorwaardensurvey 2008 van Centraal Beheer Achmea en Mercer Nederland.

De bereidheid om langer door te werken neemt toe. Het moge deels gedwongen zijn doordat er beperkingen zijn aangebracht in de regelingen voor VUT en pre-pensioen maar de trend is onmiskenbaar. De gemiddelde leeftijd van de werkende neemt toe en daarmee dus ook de periode waarin de pensioenpot wordt gevuld.

“Wat je ziet is dat werknemers op hun weg naar de goed gevulde pensioenpot met verschillende gebeurtenissen kunnen worden geconfronteerd waardoor zij gedurende kortere of langere perioden tijdens hun werkzame leven op een houtje moeten bijten,” constateert Peter Conneman van Mercer, mede-auteur van het arbeidsmarktonderzoek. “Dat kan tot ongewenste lichamelijke of psychische overbelasting leiden en dat draagt niet bij aan de bereidheid om langer door te werken. Daarom zou een deel van de huidige investeringen in pensioenen met gebruikmaking van een gemoderniseerde levensloopregeling al tijdens de actieve periode gebruikt moeten kunnen worden voor zaken als zorgverlof, opleiding en scholing, variabilisering van werktijden, demotie en deeltijdpensionering. Daarmee worden dan twee vliegen in één klap geslagen: je behoedt mensen voor een voortijdig vertrek uit het arbeidsproces en doet dus iets aan de spanning op de arbeidsmarkt. Bovendien kom je tegemoet aan de behoeften en wensen van de ouder wordende werknemer. Deze wil wel langer doorwerken maar wil tevens graag de psychische en lichamelijke druk iets verlichten om het ook langer vol te houden.”

De vergrijzing van de bevolking heeft niet alleen gevolgen voor de pensioenen. Door het toenemen van het aantal ouderen zal bijvoorbeeld ook de vraag naar mantelzorg van werkenden voor hun familieleden toenemen. Dat kan niet alleen uit vrije tijd komen. De huidige levensloopregeling is nooit echt aangeslagen dus die biedt ook onvoldoende soelaas. Werkgevers spelen blijkens het onderzoek onvoldoende in op de wens van werknemers tot (verdere) flexibilisering van de arbeidsvoorwaarden. Daarbij wordt gevraagd om een intensivering van opleiding en (bij)scholing van werknemers en een werkgeversbijdrage in een gemoderniseerde levensloopregeling. Dit alles kost geld en zou de personeelskosten laten stijgen, waartegen werkgevers zich verzetten. Daarom is een herschikking binnen de personeelskosten de enige optie en zal een deel van de investeringen in de postactieve fase eerder moeten worden ingezet.

Nu langer doorwerken de norm wordt, hoeven de pensioenregelingen niet meer zo genereus te zijn. Door flexibilisering van het stelsel zouden werknemers deze gelden ook voor andere doeleinden kunnen aanwenden.

Conneman pleit door één geïntegreerde spaarfaciliteit voor werknemers waarin levensloop, banksparen en lijfrenteregelingen zijn samengebracht. Dat maakt het geheel eenvoudiger. Met dit geld kunnen werknemers hun eigen ‘work-life-care’ balance optimaliseren, hun inkomen tijdens perioden van werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid aanvullen en een op eigen initiatief gestarte studie of opleiding financieren. Eventueel overgebleven geld kan worden gebruikt voor deeltijdpensionering, demotie of aanvulling op het ouderdomspensioen.

Betuttelend

De werknemer heeft nu geen keuze. Conneman: “De pensioenregelingen zijn betuttelend. Wat er ook gebeurt, de werknemer moet er vanaf blijven.” Daarom vindt hij dat de boel op de schop moet, ook al realiseert hij zich dat al die wensen moeilijk bij elkaar te brengen zijn. “Met name waar het de integratie van de spaarloonregeling en de levensloopregeling betreft, zijn er nog een flink aantal obstakels te overwinnen. Zo hechten de werknemers sterk aan het behoud van het fiscale voordeel van de spaarloonregeling. De werkgevers willen echter graag af van de 25% extra heffing die zij moeten betalen over de inleg. En verder willen de banken en verzekeraars die de gemoderniseerde levensloopregeling moeten uitvoeren, beslist geen toename van de administratieve lasten. Voor de overheid moet het budgettair neutraal zijn. Als de verschillende belanghebbenden geen water bij de wijn doen, wordt het erg lastig een eenvoudig uitvoerbare levensloopregeling nieuwe stijl te realiseren.”

Conneman vindt het in eerste instantie de taak van werkgevers en werknemers op hier verandering in te brengen. Zij moeten erop vertrouwen dat de versoberingen worden ingezet voor de nieuwe overeengekomen doelen. Wanneer het de werkgevers en werknemers echter zelf niet lukt, pleit hij voor een wettelijke beperking van de fiscale pensioenfaciliteiten.

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.