Sinds november 2007 is het toezicht op de pensioensector bij De Nederlandsche Bank in handen van directeur Joanne Kellermann. De financiële crisis houdt de gemoederen in de sector bezig, er is sprake van een toenemende concentratie en de eisen die aan de kwaliteit van de besturen worden gesteld nemen toe. Alle reden voor een gesprek.

“Deskundigheid is een belangrijke hoeksteen in de governance van pensioenfondsen. De Nederlandsche Bank zal daar als toezichthouder dit jaar extra nadruk op leggen.”

Joanne Kellermann, binnen de directie van DNB belast met het toezicht op de pensioensector, laat er geen misverstand over bestaan dat DNB er ‘nogal achteraan’ zal zitten. De eisen die aan fondsbestuurders worden gesteld, zijn hoger geworden door de maatschappelijke ontwikkelingen. Zij somt op: “De fondsen worden groter. De bevolking vergrijst. Als consument wordt de bevolking kritischer. In de hele samenleving is er een tendens naar meer verantwoording en accountability. Dat betekent dat deelemers beter willen worden geïnformeerd, meer invloed willen hebben. Kijk naar de demografische ontwikkeling. De generatie babyboomers die nu tegen hun pensioen loopt, gaat zich ermee bemoeien. Dat leidt er toe dat de eisen die aan bestuurders worden gesteld steeds hoger worden.”

De nieuwe pension fund governance principes zijn door de sector zelf opgesteld. Ze wilden zelfs dat ze in de wet werden opgenomen, wat sinds dit jaar het geval is, zegt Kellermann. De sector heeft er dus veel aan gedaan. De koepels hebben een groot beleidsplan opgesteld. Er zijn opleidingen georgansiseerd. Pakketten en toolkits liggen klaar. “Wij als DNB zeggen dan: dat moet ook echt gebeuren. Er moet een deskundigheidsplan liggen. Wij stellen er indringende vragen over. Dit jaar kijken wij vooral naar de deskundigheidseisen voor besturen.”

“Als een soort steekproef zullen wij vijftig nieuwe bestuurders ad random uitnodigen voor een gesprek en vragen: hoe ga je het doen? Heb je de benodigde kennis al? En daarbij hoeft echt niet elke bestuurder alles van alles te weten. Maar een belangrijk aspect is wel dat in een bestuur de juiste mix van deskundigheden aanwezig is om het fonds goed te besturen. Wij willen ons ervan overtuigen dat er in elk bestuur mensen aanwezig zijn die echt verstand hebben van financiën en van beleggingsbeleid om verstandige beslissingen te nemen. Het gaat om de mix van deskundigheden in het bestuur. Het moet geen wassen neus zijn,” aldus Kellermann.

Dat het niet eenvoudig is een goed bestuur samen te stellen beseft zij heel goed. “Het is niet eenvoudig de juiste mensen met het geschikte profiel te vinden en die ook nog eens bereid zijn daar voldoende tijd in te steken. Ik vergelijk het wel eens met de ondernemingsraad, waarvoor het ook moeilijk is goede mensen bereid te vinden erin te stappen. De sector zal de bereidheid van deskundigen moeten stimuleren en het belang ervan goed voor de bühne brengen.”

Uitbesteden

Een bestuur dat niet alle kennis zelf in huis heeft, kan ervoor kiezen bepaalde taken uit te besteden. Maar ook dan is het niet voldoende. DNB wil niet dat de situatie onstaat waarbij een fondsbestuur denkt: wij hebben het goed uitbesteed, een aantal mooie asset managers gevonden en nu is het in orde. Kellermann: “Je zult in je bestuur voldoende deskundigheid moeten hebben om te beoordelen of je de goede asset managers hebt en of die hun werk goed doen. Je mag alles uitbesteden maar het besturen zelf kun je niet uitbesteden. Je moet voldoende kunnen monitoren of de uitbesteders hun werk naar behoren doen.”

Volgens Kellermann zal de focus van het toezicht verschuiven naar wat er staat er in de contracten en service level agreements die zij sluiten. Zijn er voldoende prikkels ingebouwd? “Het gaat uiteindelijk toch gewoon om heel veel geld. Dat schept verplichtingen.”

Financiële crisis

Door het Financieel Toetsingskader dat sinds begin 2007 van kracht is, hebben de pensioenfondsen en DNB een veel beter inzicht in de de risico’s die de fondsen lopen in de dekkingsgraden. Bij veel fondsen zijn die vrijwel op dagbasis bekend. “Het FTK heeft tot een aantal grote verbeteringen geleid,” zegt Kellermann. “Dat heeft grote voordelen. In de turbulentie die wij hebben gezien met dalende aandelenkoersen en heftige bewegingen in de rente weet iedereen goed waar hij aan toe is. Dat inzicht en de transparantie schept ook de verplichting om er verstandig mee om te gaan. Pensioenfondsen zijn lange horizon-dieren en die mag je niet bekijken als een gewoon bedrijf op dagbasis. Dat is niet verstandig en niet nuttig. De fondsen zitten nu in de situatie dat er een forse hap uit de vermogens is gegaan en de dekkingsgraden zijn gedaald, mede ook onder invloed van de dalende rente. De crisis heeft zich aan beide zijden van de balans doen gelden. Maar er is geen reden tot paniek. Anderzijds: niemand weet wat de crisis nog in petto heeft.”

De vraag of de stijgende inflatie ook geen bedreiging voor de fondsen vormt, noemt Kellermann van eenzelfde orde. “Dat is ook zo’n risico dat je terug gaat zien in de cijfers als het echt doorzet. Maar de bedoeling van het hele stelsel is dat pensioenfondsen daarop zijn voorbereid. Met het verbeterde risicobeheer en de regelmatig terugkerende continuiteitsanalyse moeten zij beter in staat zijn zich voor te bereiden op de risico’s. Maar inderdaad: bij een stijgende inflatie ziet het er minder rooskleurig uit de komende tijd.”

Consolidatie

‘Nieuw maar niet van gisteren’ noemt Kellermann het feit dat grote uitvoeringsorganisaties ontstaan. Als toezichthouder heeft DNB geen oordeel over de samenklonteringen die optreden al noemt zij wel een aantal effecten die positief kunnen uitwerken.

“Er komt een grotere concentratie van deskundigheid en slagkracht. Dat schept wellicht nieuwe mogelijkheden voor fondsen om met zo’n grote uitvoerder in zee te gaan. Ik zeg dat echter voorzichtig. Het kan maar ik moet het nog zien want niet iedere schaalvergroting levert voordelen op. Kijk maar eens naar de zorgsector of naar het onderwijs. Voor de BV Nederland, die zeer deskundig is op pensioengebied, kan het wel mooie dingen opleveren. De uitvoerders kijken ook over de grenzen, naar mogelijkheden daar hun vleugels uit te slaan.” Pensioenen als exportartikel? Het antwoord is zeer stellig: “Zeker! Wij hebben met zijn allen sinds de oorlog een heel mooi stelsel opgebouwd. Het gaat om heel veel geld met door de bank genomen een solide sector die heel in goed in elkaar zit. Wij mogen ons gelukkig prijzen met dit stelsel. Heel veel landen mochten willen dat ze er zo voorstonden.”

Of er panEuropese fondsen er op stapel staan, zegt Kellermann niet precies te weten. Zij noemt het een complexe zaak waarover nog vooral veel ideëen bestaan. Kijkend naar de internationaal opererende bedrijven komt de vraag naar een panEuropees fonds natuurlijk op maar geconstateerd moet ook worden dat zij er nog niet ver mee zijn. “Gelukkig want dan heeft de Algemene Pensioen Instelling (API) een kans.” DNB steunt de API als nauw betrokkene bij Holland Financial Centre. De light versie (die alleen DC-regelingen uitvoert) voor de korte termijn maar ook de API die mogelijk op lange termijn een oplossing gaat bieden voor cross border pensioenfondsen.

Taakverdeling DNB en AFM

DNB en AFM, die beide een rol spelen als toezichthouder op de pensioensector, hebben een duidelijke taakverdeling die in de wet is geregeld. In de samenwerking hebben beide organisaties sinds 2004 ervaring opgedaan bij het toezicht op banken en verzekeraars. Kellermann toont zich niet beducht voor belangentegenstellingen.

Met zichtbaar genoegen constateert zij dat zelfs de kritische Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen heeft gezegd met het convenant uit de voeten te kunnen. Daarin staan de afspraken over wanneer DNB en AFM elkaar consulteren, hoe ze zullen samenwerken, welke onderzoeken gezamenlijk worden uitgevoerd. “Wij hebben regelmatig overleg met AFM op allerlei niveaus. Ieder heeft zijn eigen rol en die voor ons is heel duidelijk. Ik merk dat de sector er ook aan begint te wennen. Wij hebben in ieder geval geen signalen gekregen dat er overlap is of te veel dingen dubbel worden gedaan.”

Kellermann noemt het indexatielabel als voorbeeld. Omdat dit een communicatiemiddel is, ligt het voortouw bij de AFM. “Maar wij hebben er ook belang bij want de onderliggende berekeningen moeten wel kloppen. Het plaatje dat er komt te liggen, moet wel de financiële werkelijkheid weergeven.”

Zij erkent dat er bezwaren tegen het label bestaan maar volgens haar hecht de politiek er grote waarde aan. “Het label geeft een aantal dingen wel aan maar ook een aantal niet. Pensioen is ontzettend ingewikkeld. Dertig jaar vooruit voorspellen is moeilijk. Mensen hebben al weinig belangstelling en kennis. Dan bestaat het risico dat ze naar het label kijken en denken: “Oh dat zit wel goed, ik heb een prima pensioen,” terwijl ook andere factoren dan indexatie een rol spelen.”

Een ander voorbeeld is de continuïteitsanalyse. DNB beoordeelt fondsen op een gedegen bedrijfsvoering. Dat is een eis uit de Pensioenwet. Deze analyse moet elke drie jaar worden uitgevoerd en daarin dient een projectie te zijn opgenomen van hoe op lange termijn de verplichtingen eruit zien en welke assets daar tegenover staan. Een fonds kan kiezen voor bepaalde scenario’s. Er kunnen keuzes worden gemaakt maar DNB zal er scherp op letten dat de assets en de beleggingen passen bij het profiel van je fonds, ook of eigenlijk juist op langere termijn.

”Met ingang van 2008 moet alles inzake pension fund governance en verantwoording op zijn plaats zijn. Ik weet dat niet of alle fondens voor 100 procent klaar zijn maar er zijn elementen waar ze enkele jaren tijd voor hebben. Het intern toezicht bijvoorbeeld, dat kun je op verschillende manier invullen. Visitatie hoeft maar eens in de drie jaar, daar hebben ze nog tijd voor. Dat is ook lastig om het van vandaag op morgen in te voeren.”

CV

Joanne Kellermann (1960) studeerde na de opleiding Gymnasium Alpha van 1979 -1984 Nederlands recht in Leiden. Zij werd op 1 november 2007 benoemd tot lid van de directie van De Nederlandsche Bank. Sinds 2005 is zij werkzaam bij DNB, waar zij begon als General Counsel en divisie-directeur Juridische zaken. Voordat Kellermann in dienst trad bij DNB was zij sinds 1992 partner bij advocatenkantoor NautaDutilh. Van 2001-2005 gaf zij voor dit kantoor leiding aan de financiële praktijk in Londen. Als advocaat behoorde het begeleiden van internationale financiële transacties en het adviseren over toezichtwetten en regelgeving tot haar belangrijkste werkzaamheden.

Sinds 1991 heeft zij tal van bestuurlijke functies bekleed zowel binnen als buiten de juridische discipline. Zo was zij onder meer van 1999 – 2005 lid van de interne Raad van Commissarissen van NautaDutilh. Momenteel is Kellermann lid van de Raad van Toezicht van De Nederlandse Opera.

Printbare versie