— TNT-topman Peter Bakker wil de pensioenleeftijd verhogen naar 67 jaar.

Nederlanders moeten langer doorwerken. Het liefst tot hun 67ste, vindt de commissie Bakker die de regering in juni adviseerde over duurzame arbeidsparticipatie. Minister Piet Heijn Donner (Sociale Zaken) is in dubio. Eerst riep hij dat iedereen eerst maar eens moet doorwerken tot zijn 65ste in plaats van vervroegd met pensioen te gaan, nu speelt hij met het idee de pensioenleeftijd op te schroeven naar 70. Vakbonden en pensioenbedrijven reageren verdeeld.

‘Om het sociale karakter van Nederland te behouden moeten we meer mensen aan het werk krijgen’, dicteert het rapport over arbeidsparticipatie, dat door sommigen als verfrissend en door anderen als teleurstellend is bestempeld. De commissie onder leiding van TNT-topman Peter Bakker bepleit in het document een afbouw van de WW, afschaffing van het spaarloon en een inperking van de pensioenfaciliteiten.

Het laatste hoofdstuk van het 152 pagina’s tellende rapport noemt een aantal ingrijpende veranderingen in het AOW-stelsel. Zo adviseert de commissie een fiscalisering van de AOW, waarbij gepensioneerden (geboren na 1946) boven een bepaald inkomen belasting moeten gaan betalen over hun uitkering. De AOW-leeftijd zou vanaf 2016 met één maand per jaar moeten worden uitgesteld, zodat het pensioen in 2040 begint vanaf 67 jaar. In het rapport worden twijfels geuit over de houdbaarheid van de middenloonregeling en doorsneepremies.

Eddy Haket, waarnemend voorzitter van vakcentrale MHP, noemt het morrelen aan de pensioenen één van de pijnpunten in het onderzoeksrapport: "Als het kabinet de aanbevelingen integraal overneemt, is de onrust weer terug in polderland. De commissie is de zoveelste op rij die in de val loopt het Nederlandse pensioenstelsel geweld aan te doen, door de jaarlijkse pensioenopbouw te verlagen, de AOW te fiscaliseren en de doorsneepremie ter discussie te stellen. Het opgeven van de doorsneepremie ondergraaft de solidariteit in ons stelsel. Het kan de doodsteek zijn van het in het buitenland alom geprezen Nederlandse pensioensysteem.’’

Volgens de commissie Bakker is de periode waarin het aanvullende pensioen tot 70 procent wordt opgebouwd, uit te smeren over 40 in plaats van 35 jaar. "Het opbouwpercentage kan daarmee worden verlaagd van 2 naar 1,75 procent’’, reageert pensioenexpert Jan van Harten, directeur van Van Harten Pensioencontroller. "De commissie wil echter een stap verder gaan en denkt te kunnen komen tot een leeftijdgebonden opbouwpercentage. Hoe jonger je bent, hoe lager het opbouwpercentage, zodat de pensioengerechtigde leeftijd in de aanvullende pensioenregelingen uiteindelijk ook naar 67 jaar gaat.’’

Doorsneepremies, die zijn gebaseerd op solidariteit tussen generaties, passen volgens de commissie niet bij de individualisering van de pensioenleeftijd, en moeten daarom onder de loep worden genomen. In tegenstelling tot Haket vindt Van Harten het voorstel van Bakker om te komen tot individuele pensioenleeftijden en opbouwpercentages in de basis goed klinken. "Ik voorzie echter grote problemen in de uitvoering. De suggestie dat doorsneepremies nader moeten worden onderzocht, kan ik daarom alleen maar toejuichen.’’

Geen receptenboek

Werkgeversorganisatie VNO-NCW is lovend over het rapport: "Bakker komt met onconventionele oplossingen om een volstrekt nieuw probleem, krimp op de arbeidsmarkt, aan te pakken. Iedereen die kan werken moet dat ook doen’’, zegt een woordvoerder. Zowel het stimuleren van het doorwerken tot 65 jaar als het geleidelijk verhogen van de pensioenleeftijd spreken VNO-NCW aan. "Alleen zo kan in een vergrijzende samenleving het overheidshuishoudboekje op orde blijven.’’

De organisatie vindt wel dat er meer duidelijkheid moet komen over werknemers die vrijwillig doorwerken: moeten zij wel of geen premies betalen, wat is hun ontslagbescherming en kunnen ze tegen ziektekosten worden verzekerd – wat op dit moment niet het geval is voor werknemers boven de 65. Minister Donner overweegt om zij die na hun 65ste doorwerken als bonus een hoger pensioen te geven, bijvoorbeeld vijf procent meer AOW. Ook wil hij het voor 65-plussers mogelijk maken in deeltijd door te werken en dan parttime AOW te ontvangen.

De commissie Bakker stelt voor om de levensloopregeling ook na pensionering te kunnen gebruiken. Van Harten noemt dat een zeer goed voorstel. "Levensloop is een bijzonder interessant vehikel voor financial planning, maar kent nu nog beperkingen. Dit voorstel zou levensloop in één keer maken tot een van de meest interessante producten om te sparen voor je oude dag.’’

VNO-NCW onderstreept dat het rapport integraal moet worden worden overgenomen. Samen met MKB-Nederland en LTO-Nederland schreef ze een reactie naar het kabinet, waarin ze benadrukte dat de minister niet zomaar uit het rapport kan kiezen wat hem goeddunkt. Alle hebben hun onvrede geuit over de intentie de pensioenleeftijd voorlopig onveranderd te laten.

‘De keuze van het kabinet om de verhoging van de AOW-leeftijd en de fiscalisering van de AOW niet nadrukkelijk vast te leggen, botst met de door commissie Bakker geuite urgentie’, aldus de vakorganisaties. ‘De verhoging van de AOW-leeftijd en de fiscalisering moeten bovendien andere maatregelen financieren. Het advies is geen receptenboek, waaruit men die gerechten kan kiezen waar men trek in heeft’.

Ed Nijpels van de organisatie GrijsWerkt, ingesteld door Sociale Zaken, deelt die optiek. "Je kunt het rapport niet opdelen.’’ Hij noemt de aanbevelingen van Bakker ‘een doorbraak’ en zegt dat ze ertoe zullen leiden dat oudere werknemers langer blijven werken. GrijsWerkt kwam een half jaar voor het rapport-Bakker al met de suggestie de pensioenleeftijd op te schroeven, maar leerde dat de vakcentrales daar geen oren naar hadden. Nijpels is blij dat de aanbeveling nu toch in Bakkers document staat: "Ik vreesde dat de commissie in het politieke midden zou blijven zitten, maar zij is over haar eigen schaduw heen gesprongen.’’

Donner stelde aanvankelijk dat hij wil wachten met de plicht om langer door te werken - en dat hij liever begint met een serie stimuleringsmaatregelen om ouderen tot 65 jaar aan het werk te houden - maar kwam later met de suggestie om de jongste generatie werknemers tot 70 te laten doorbuffelen. De Kamer roept om concrete maatregelen maar krijgt die nog niet, reden waarom Ineke van Gent van Groen Links het rapport-Bakker bestempelt als ‘slowfood uit de hogedrukpan’.

Van de oppositiepartijen is D66 het meest lovend over het rapport – fractievoorzitter Alexander Pechtold noemt het ‘taboedoorbrekend’ – terwijl SP het zwartgalligst reageert, door te stellen dat Bakker ‘jammerlijk gefaald’ heeft met zijn ‘blauwdruk voor de ontmanteling van werknemersrechten’.

Tweede Kamerfractie PvdA is tevreden met Bakkers conclusies. "Het rapport bevat genoeg voorstellen om direct op te pakken’’, zegt PvdA-kamerlid Hans Spekman. "De commissie Bakker zet luid en duidelijk neer wat ons te doen staat: onmiddellijk aan de gang met de uitvoering ervan. Daar roepen we dan ook het kabinet, maar ook werkgevers en werknemers, toe op: handen uit de mouwen en aan de slag.’’

Ernstig teleurgesteld

De FNV is tegen verhoging van de pensioenleeftijd. ‘Allereerst moeten alle mogelijkheden om langer door te werken tot 65 jaar worden benut’, stelde de grootste vakcentrale in een brief aan het kabinet, waarbij het de steun kreeg van ouderenbonden CSO en ANBO. De FNV ziet dat nog teveel oudere werknemers moeite hebben een baan te vinden: in de leeftijdsgroep 60 tot 64 jaar werkt slechts één op de drie. "Er is nog heel veel winst te boeken door werknemers tot 65 te verleiden langer door te werken’, aldus FNV-voorzitter Agnes Jongerius.

ANBO zegt ‘ernstig teleurgesteld’ te zijn omdat het rapport-Bakker voor de korte termijn fiscale impulsen en participatieplicht voorstelt ‘die beide geen structurele oplossing bieden, terwijl investeren in leeftijdsbewust personeelsbeleid dat wel doet’. De organisatie stelt de nodige vraagtekens bij de adviezen: blijft de startdag voor de AOW-opbouw de vijftiende verjaardag of wordt deze verschoven naar de zeventiende verjaardag; hoe gaat de opbouw er in de periode 2016-2040 uitzien voor mensen die op dat moment al vanaf de vijftiende verjaardag hebben opgebouwd; gaan die in 52 jaren hun AOW-pensioen opbouwen en betekent dat een lagere premie of een hoger pensioen?

Pensioengiganten ABP en Zorg & Welzijn studeren nog op het rapport en zeggen daar mogelijk pas later dit jaar op te kunnen reageren. Pensioenspecialist Van Harten noemt de verhoging van de pensioenleeftijd een suggestie waar niets mis mee is. "De commissie Bakker doet een groot aantal voorstellen en als ik die in samenhang bekijk, moet ik concluderen dat het een evenwichtig verhaal is. Op basis van het voorstel ligt het voor de hand dat we langer gaan doorwerken, zonder dat we er op achteruit zouden moeten gaan tijdens ons pensioen. Doelstelling is niet om minder pensioen te krijgen, maar korter pensioen.’’

Bakkers voorstellen

De commissie Bakker werd vorig jaar door het kabinet ingesteld omdat het het niet eens kon worden over een door Donner gewenste versoepeling van het ontslagrecht. Met name PvdA was daar mordicus tegen. TNT-topman Bakker en zijn commissie voerden in hun rapport het ontslagrecht van de politieke agenda af, door de kwestie in de toekomst als irrelevant te beschouwen: er worden namelijk enorme tekorten aan arbeidskrachten voorzien. Het rapport richt zich daarom op manieren om de arbeidsparticipatie te vergroten. De regering hoopt de arbeidsdeelname van de beroepsbevolking (15-64 jaar) te verhogen van de huidige 73 naar 80 procent; dit houdt in dat in 2016 vierhonderdduizend mensen en in 2040 zevenhonderdduizend mensen aan het werk moeten worden geholpen.

Bakkers voorstellen op een rij:

AOW vanaf 2011 betalen uit de belastinginkomsten in plaats van uit premies. Mensen met een aanvullend pensioen (geboren na 1946)betalen mee aan de oudedagvoorziening

---

Babyboom

Bij de invoering van de AOW in 1957 was de levensverwachting vanaf 65 jaar ongeveer 15,5 jaar. Inmiddels is die toegenomen naar ruim 17 jaar en in 2020 zal de levensverwachting vanaf 65 ruim 19 jaar zijn. Dat betekent dat van een langere AOW-uitkering wordt genoten, reden waarom Bakker de pensioengerechtigde leeftijd wil uitstellen. Daar komt bij dat momenteel 10 werkenden de kosten voor twee 65-plussers dragen, terwijl dat er in 2040 nog slechts 5 zullen zijn. Het gevolg is dat minder geld beschikbaar komt voor de AOW, de zorg en andere voorzieningen, terwijl die kosten juist stijgen vanwege het groeiend aantal ouderen.

Vanaf 2011 wordt de situatie nijpend omdat dan de naoorlogse babyboom-generatie de 65-jarige leeftijd bereikt. De bevolkingstoename, die de komende jaren toch al te verwaarlozen zal zijn, neemt dan zelfs af. De groei van de beroepsbevolking moet daarom vooral komen uit een verhoogde arbeidsparticipatie, waarmee vervroegd pensioen wordt ontmoedigd. Volgens het CWI stijgt het aantal banen dit en volgend jaar met gemiddeld 115.000 (+1,4 procent per jaar), waarna de gemiddelde banengroei terugvalt naar 60.000 per jaar (+0,8 procent). Het totaal aantal banen zal daarmee een absoluut recordniveau bereiken.

Esther Gotink

— Minister Donner ontvangt het rapport van TNT-topman Bakker.

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.

 

Headlines van andere FT Business publicaties

DPN: Deutsche Pensions & Investment Nachrichten • Auf der Suche nach Standards • Linksschiefe im Blick • Heribert Karch: MetallRente

Nordic Region Pensions & Investments News • Danish pensions giant to boost alternatives • Truls Tollefsen, Vital Forsikring • Responsible investment on the rise

Pensions Management - the magazine for pension & investment industry professionals • Lehman Bros brings litigation case against Pensions Regulator • Annuity providers nudged into action by Solvency II • Industry calls for MIR to be exercised realistically

Professional Wealth Management • Rebalancing for the new world order • Applying quant methodology to beat the bank • Return of the quants: Systematic investing to beat the market