— Pensioengerechtigden willen meer inspraak

Het aantal gepensioneerden neemt steeds verder toe en daarbij groeit de behoefte aan medezeggenschap over het beheer van pensioengelden. Afgelopen zomer dienden de kamerleden Fatma Koser Kaya (D66) en Stef Blok (VVD) een initiatiefwetvoorstel in waarmee ze meer zeggenschap voor ouderen in pensioenbesturen bepleiten. De sector reageert verdeeld op deze plannen.

De betrokkenheid van gepensioneerden bij pensioenfondsen is al langere tijd een punt van aandacht. Sinds 1990 zijn op grond van de Wet Medezeggenschap bij Pensioenfondsen de eerste deelnemersraden opgericht. Ook hebben sinds enige tijd bij een aantal pensioenfondsen gepensioneerden zitting in het bestuur. Bij veel fondsen is die medezeggenschap nog onvoldoende gewaarborgd. De Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) zet zich daarom in om ouderen te betrekken bij de uitvoering van pensioenreglementen en bij het beheer van de pensioenvermogens. Deze inspanningen hebben geleid tot een medezeggenschapsconvenant tussen de Stichting van de Arbeid en de CSO dat dit najaar het 10-jarig jubileum viert. Het convenant liep in december 2007 af. Voor het eind van dit jaar moet een evaluatie plaatsvinden. In oktober 2005 is op basis van een eerste onderzoek gebleken dat te weinig pensioenfondsen in voldoende mate uitvoering hebben gegeven aan het convenant.

De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) staat volledig achter het convenant waarin destijds is afgesproken dat gewezen deelnemers een plek in de deelnemersraad verdienen. “Wij zijn een groot voorstander van medezeggenschap voor gepensioneerden”, zegt Gerard Riemen, directeur van de VB. Het onlangs ingediende initiatiefwetvoorstel gaat echter een stap verder en zegt dat gepensioneerden een plek in het bestuur van een pensioenfonds moeten krijgen. Daar is Riemen het niet mee eens: “Daar zien wij helemaal niets in”. “In pensioenfondsbesturen moeten algemene belangenbehartigers zitten. Als gepensioneerden straks mogen participeren in het pensioenfondsbestuur waarom dan niet ook jongeren, slapers, of vrouwen? Wij vrezen dat wanneer ouderen een eigen bestuursplek krijgen, dat iedere ‘groep’ zijn eigen belangenbehartiger wil. De bestuursleden behartigen dan allemaal een deelbelang. Een dergelijke samenstelling van het bestuur vinden wij ongelukkig”. De VB is erg gelukkig met de huidige samenstelling van pensioenfondsbesturen. De vakbeweging is volgens de VB-directeur goed in staat om alle belangen te behartigen en doet dat ook.

“Dat zou de vakbeweging moeten doen”, reageert Peter Broekhuijsen, bestuurder van de CSO. “In het verleden is echter al meerdere malen bewezen dat vakbonden de belangen van de gepensioneerden helemaal niet voldoende behartigen. Als het erop aankomt kiezen ze de kant van de werknemer. Denk aan de Campina zaak. Daar zijn gepensioneerden naar de rechter gestapt vanwege verwaarloosde indexatie. De gepensioneerden hebben de zaak deels gewonnen, maar dat was niet dankzij de vakbonden. Die hebben de ouderen juist in de steek gelaten. De vakbond is er primair voor de actieve deelnemers. Voor hen willen ze goede cao-afspraken regelen. Ze reppen niet over het groeiende aantal ouderen.”

Steeds meer ouderen naar rechter

Op dit moment speelt bij pensioenfonds Progress ook een dergelijke indexatiezaak. Eerder dit jaar zijn de ouderen van het pensioenfonds van voedingsmiddelenconcern Unilever naar de rechter gestapt om de waardevastheid van de pensioenuitkeringen af te dwingen. Er is tot op heden geen uitspraak gedaan. Volgens de CSO bestuurder zijn rechtszaken als deze hét bewijs dat gepensioneeerden door de vakbeweging worden gezien als afgeleide. “De gewezen deelnemers proberen nu steeds vaker via de deelnemersraad invloed te krijgen, maar ze leggen het af tegen de vakbonden.”

Theo Gommer, partner van pensioen-adviesbureau Akkermans & Partners vindt, dat er hoognodig meer aandacht voor de gepensioneerden moet komen. De komende jaren neemt het aantal gepensioneerden toe. Vooralsnog wordt er bij pensioenfondsen meer geld gespaard dan dat er wordt uitgekeerd. Vanaf 2020 gaat er pas meer geld uit naar de gepensioneerden dan dat er door de actieven wordt gespaard. Gommer: “Ik vind dat degene wiens geld het is, mag meebeslissen. Gepensioneerden vertegenwoordigen een stevig deel van het vermogen. Het is hun geld. Het pensioenfonds beheert het. De omvang van het vermogen van ouderen is groot. Daarom verdienen zij ook een stem. Niet als zwak aftreksel in de deelnemersraad maar in het bestuur. Gewezen deelnemers hebben het recht om op het hoogste niveau mee te beslissen.”

Volgens de pensioendeskundige kun je deze noodzakelijke aanpassing van veel pensioenfondsbesturen misschien nog één of twee jaar tegenhouden. Maar volgens Gommer gaat de bom een keer barsten. “De toekomstige gepensioneerde is steeds mondiger, hoger opgeleid en heeft meer geld. We gaan van een opbouwpensioenwereld naar een uitkeringspensioenwereld. De pensioensector moet in die beweging meegaan.”

Hij meent daarom dat er geen onderscheid meer zou moeten zijn tussen ondernemingspensioenfondsen (opf) en bedrijfstakpensioenfondsen (bpf). “Of een deelnemer nu in de metaal heeft gewerkt en is aangesloten bij een bpf of hij heeft bij Philips gewerkt en zit om die reden bij een opf; dat maakt niets uit. Het blijft zijn geld.”

De vakbeweging komt te weinig op voor de belangen van de gepensioneerden, vindt Gommer. “Dat is ook logisch. Als je zelf actief bent, zit je dichter bij de belangen van de werknemer.”

Onlangs werd in de media door wetenschapper en pensioendeskundige Boot geopperd dat Nederlandse pensioenfondsen een voorbeeld moeten nemen aan TIAA-CREF, een van de grootste pensioenfondsen van de Verenigde Staten. Werknemers en gepensioneerden kiezen daar zonder problemen via een poststemming hun vertegenwoordigers in het bestuur. Er is in dit verband zelfs de suggestie gedaan om pensioenfondsen de rechtsvorm van een onderlinge waarborgmaatschappij te geven. Hierdoor zou het probleem van de gelijke rechten op bestuursdeelname automatisch worden opgelost omdat de actieve deelnemers en de gepensioneerden als leden van zo’n coöperatieve vereniging exact dezelfde rechten zouden krijgen.

Dat gepensioneerden geen zitting hebben in de besturen van pensioenfondsen is volgens de deskundigen niet meer van deze tijd omdat het kapitaal in het fonds zowel uit opgespaarde gelden van werkenden als uit spaargelden van gepensioneerden en slapers bestaat. Alle reden om gepensioneerden op eigen titel een plaats binnen de besturen te gunnen, aldus Gommer.

Gedwongen keuze

Inmiddels is het voor ondernemingspensioenfondsen wettelijk geregeld dat gepensioneerden kunnen kiezen voor zitting in het bestuur of in de deelnemersraad. Als er wordt gekozen voor zitting in het bestuur dan kan het bestuur besluiten tot opheffing van de deelnemersraad. “Dat is toch bizar”, meent Broekhuijsen. “Daar worden immers ook actieven de dupe van.”

In het convenant staan de principes van goed pensioenfonds-bestuur omschreven. Ieder fonds heeft een raad van toezicht en een verantwoordingsorgaan. Hierin zetelen werkgevers, werknemers en gepensioneerden. “Waar een deelnemersraad in feite functioneert als een personele unie met het verantwoordingsorgaan, blijkt dat soms moeilijk te werken”, aldus de CSO-bestuurder. Later dit jaar volgt een evaluatie van het convenant. Daarin wordt volgens Broekhuijsen ook meegenomen in hoeverre deze principes goed zijn uitgevoerd.

Frans Prins, directeur van de Stichting van Ondernemingspensioenfondsen vindt dat bij de opf het recht op bestuursdeelname goed geregeld is. “Gepensioneerden mogen bij ons zelf kiezen of ze een bestuursplek willen of een plek in de deelnemersraad. Bij 70 procent van de bij ons aangesloten fondsen zitten gepensioneerden in het bestuur. Bij de andere 30 procent hebben ze zitting in de deelnemersraad. In het initiatiefwetsvoorstel zien wij niets. Dat betekent namelijk dat die keuze er niet meer is. In plaats van of bestuur of deelnemersraad wordt het dan en/en.”

Wantrouwen

Prins zegt het door de VVD en D66 ingediende voorstel niet te begrijpen. “Vooral van de VVD niet. Zo’n twee maanden geleden zei Stef Blok nog dat medezeggenschap bij ondernemingspensioenfondsen met het keuzerecht goed geregeld was. Nu wil hij juist die keuze afschaffen. Hierover gaan wij zeker met Blok in gesprek. Daarnaast ben ik van mening dat hij te vroeg piekt. De evaluatie van het huidige convenant medezeggenschap moet nog plaatsvinden. Wacht dat nou even af. Bovendien hebben we net een nieuwe pensioenwet. Er verandert al genoeg in de pensioensector.”

Het ingediende initiatiefwetsvoorstel beoogt de ongelijkheid tussen ondernemingspensioenfondsen en bedrijfstakpensioenfondsen op te heffen. De meeste gepensioneerden zitten bij de bedrijfstakpensioenfondsen. Broekhuijsen: “Het is toch van de zotte dat daar de werkgever en de vakbonden wel aan de bestuurstafel zitten maar de gepensioneerden niet? Het is ook hun kapitaal.”

Volgens de VB kun je de ongelijkheid tussen de opf’s en bpf’s wel willen oplossen, maar feit blijft dat de besturen er verschillend uitzien. Riemen:“Dat is historisch zo gegroeid. Als je nu de ouderen bij bedrijfstakpensioenfondsen een eigen zetel geeft, is het einde zoek. Het toch al niet zo sterke vertrouwen van de jongeren in de pensioenfondsen zal daarmee niet toenemen. Sterker nog: het wantrouwen wordt alleen maar groter als de macht van de gepensioneerden wordt vergroot.”

Riemen vraagt zich af waarom dit initiatiefwetsvoorstel is ingediend. “Wat is eigenlijk het probleem? Ik daag iedereen uit om aan te geven op welk moment er onvoldoende naar de belangen van ouderen is geluisterd.” Grote zorg is volgens hem juist de vervreemding van de jongeren. Er moet een evenwichtige belangenafweging zijn. Zodra ouderen een eigen zetel krijgen raakt die uit balans.”

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.