Hoezeer hij zelf de verkiezing van Barack Obama tot president van de Verenigde Staten ook toejuicht, de Amerikaanse belegger Robert Pozen maant Europa tot geduld. “Hervormingen op het gebied van sociale zekerheid vinden altijd pas plaats in een eventueel tweede ambtstermijn van een president”, waarschuwt de voorzitter van MFS Investment Management, die president Bush adviseerde over hervormingen van het pensioenstelsel. Tegen die tijd schrijven we 2017.

“President Bush heeft acht jaar ‘gewerkt’ aan de financiële malaise die hij achterlaat. Dan kun je niet verwachten dat de nieuw gekozen president Obama onmiddellijk een ommekeer teweegbrengt”, zegt Robert Pozen. De voorzitter van MFS Investment Management, een van de oudste Amerikaanse fondsmanagers met een belegd vermogen van meer dan 156 miljard dollar, is 24 uur in Nederland voor een presentatie over de invloed van staatsfondsen. Pozen vindt de verwachtingen die in Europa leven over de nieuwe Democratische president die eind januari aantreedt, veel te hoog gespannen.

“In Europa en in de rest van de wereld is veel bijval te bespeuren voor Obama, maar de politieke en economische wanorde die hij aantreft, is omvangrijk. Mensen moeten realistisch blijven. Europa moet Barack Obama de tijd geven orde op zaken te stellen”, aldus Pozen die onder meer adviseur is geweest van de regering-Bush over de hervorming van het sociale zekerheid- en pensioenstelsel.

Op dit terrein liggen veel uitdagingen te wachten op Obama, zeker nu de wereldwijde financiële crisis veel Amerikanen tot de bedelstaf brengt en pensioenspaarpotten uitholt. In de politieke nalatenschap van de regering-Bush op sociale zaken zit een voorstel van Pozen om mensen met lage inkomens sneller uitkeringsrechten te laten opbouwen dan die met hoge inkomens. Pozen: “President Bush heeft dit plan voor ‘progressieve indexatie’ publiekelijk omarmd, maar het is geen realiteit geworden.” Hij verwacht niet dat zijn plan snel op de politieke agenda komt.

“Op de eerste plaats zijn het nu financieel zware tijden. Bovendien vinden hervormingen op het gebied van sociale zekerheid altijd pas plaats in een eventueel tweede ambtstermijn van een president. Hij wil immers geen impopulaire maatregelen nemen in de eerste vier jaar en dan de strijd moeten aangaan voor herverkiezing. Het zal wel 2017 worden voordat er echt iets gaat gebeuren. Tegen die tijd valt ook een crisis in de financiering van de gezondheidszorg te verwachten.”

Pozen, ook hoogleraar Corporate Governance & Financial Institutions op Harvard University, ziet twee mogelijke uitzonderingen op pensioengebied waar op kortere termijn wel veranderingen kunnen worden doorgevoerd. “Een kwart van de Amerikaanse werknemers heeft geen pensioenplan. Dat zijn dertig miljoen mensen. Er ligt een voorstel om werkgevers te verplichten een persoonlijk pensioenplan op te zetten voor iedere medewerker. Dit kan op niet al te lange termijn wet worden.”

Een tweede maatregel kan de verhoging zijn van de leeftijd waarop iemand verplicht is het vermogen uit zijn pensioenplan op te nemen, van 70,5 jaar naar bijvoorbeeld 72 jaar. “Dan worden mensen zoals tijdens de huidige financiële crisis niet gedwongen hun kapitaal uit de markt te halen. Bovendien leven mensen tegenwoordig langer dan toen die leeftijdsgrens werd vastgesteld”, licht Pozen toe.

Over de dreiging die uitgaat van de groeiende invloed van staatsfondsen in de financiële wereld bestaan volgens Pozen veel misverstanden. Zo vindt hij de vaak gehoorde vrees ongegrond dat deze fondsen strategische industrieën, zoals aan nationale veiligheid, energie en infrastructuur gerelateerde sectoren, zullen overnemen. “Bijna alle landen kennen wettelijke beperkingen voor buitenlanders die bijvoorbeeld in de telecom- of luchtvaartsector willen investeren. In de Verenigde Staten moeten volgens de Exon-Florio wet alle buitenlandse investeringen van meer dan tien procent in strategische sectoren worden goedgekeurd door het Committee on Foreign Investment in the United States.”

Er is geen bewijs voor de stelling dat de meer dan vijftig staatsfondsen in de wereld die een gezamenlijk bezit hebben van 2,5 biljoen dollar de werking van de financiële markten verstoren, benadrukt Pozen. “Integendeel op de keper beschouwt dragen de staatsfondsen bij aan de stabiliteit. Ze hebben veel geld ter beschikking. Hun investeringsstrategie is gericht op de lange termijn en daardoor neigen ze ernaar anticyclisch te investeren. Bovendien hebben ze geen aflossingsverplichtingen waardoor ze niet door liquiditeitsdruk worden gedwongen belangen te verkopen.”

Landen die investeringen van staatsfondsen ontvangen, kunnen de macht van die fondsen wel reguleren door wederkerigheid te eisen. “Als Nederland een Chinees staatsfonds een maximaal belang laat nemen van 25 procent in een telecombedrijf, dan zou China moeten toestaan dat een Nederlandse investeerder een zelfde belang neemt in een Chinees telecombedrijf. Wederkerigheid is een diplomatiek instrument om protectionisme te voorkomen”, redeneert Pozen.

Hij ziet in de komende twintig jaar eerder een positieve rol weggelegd voor de staatsfondsen. “De Verenigde Staten en Europa moeten hun financiële instellingen herkapitaliseren. Pensioengerechtigden zullen hun portfolio verkopen om pensioeninkomsten te verkrijgen. Opkomende landen met een jonge bevolking en groeiende economie zullen voor hun staatsfondsen een hoger rendement en risicospreiding zoeken. Zij zullen de portfolio’s van de gepensioneerden in de geïndustrialiseerde wereld gaan opkopen.”

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.