De professionaliseringsslag die de pensioensector de afgelopen jaren moest doormaken heeft veel fondsen voor de vraag gesteld: doorgaan, samengaan of liquideren? Het hoofd boven water houden blijkt in deze tijd geen sinecure. Toch zijn er nog steeds ondernemingen die een eigen pensioenfonds oprichten. Stichting Ikea Pensioenfonds en Stichting Pensioenfonds Schering-Plough kozen een eigen weg.

De Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen (OPF) heeft in oktober een voorontwerp van wet gepubliceerd om schaalvergroting voor kleine fondsen op korte termijn mogelijk te maken. Dit om te voorkomen dat ze door de toenemende toezichtseisen en strenger wordende regelgeving mogelijk worden gedwongen om tot liquidatie over te gaan.

Op dit moment zijn er tussen de honderd en honderdvijftig pensioenfondsen in liquidatie of hebben dit in overweging genomen. Tijdens het Algemeen Overleg met minister Piet Hein Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 3 december zijn er nog geen wetswijzigingen aangenomen om die schaalvergroting mogelijk te maken. Begin februari 2009 legt Donner zijn plannen hieromtrent voor aan de Tweede Kamer.

Juist kleinschaligheid was volgens Michel Koppen, bestuurslid van Stichting Ikea Pensioenfonds (STIP), de reden om voor een eigen pensioenfonds te kiezen. De werknemers van Ikea waren tot en met december 2005 aangesloten bij het bedrijfstak-pensioenfonds Wonen. Maar al vanaf de jaren negentig is er voor de werknemers van het Zweedse meubelwarenhuis een aparte CAO afgesloten. Een eigen pensioenfonds hoorde daar ook bij, vindt Koppen.

“Ikea is een beetje een vreemde eend in retailland. Wij zijn dertig jaar geleden begonnen met de poten onder onze tafeltjes vandaan te schroeven en de meubels in pakketten aan de klant mee te geven. Dat was toen opzienbarend. Hierdoor wijkt onze operationele organisatie af van die van andere retailers. Dit heeft tot een eigen sociaal beleid geleid. Wij denken juist dat kleinschaligheid zorgt voor lage overheadkosten, waardoor wij onze werknemers een beter pensioen kunnen bieden.”

Voor Stichting Pensioenfonds Schering-Plough (SPPF) was de oprichting van een nieuw fonds een logisch gevolg van de verkoop van OBS (onderdeel van Akzo Nobel) aan farmaceutisch fabrikant Schering-Plough, vertelt bestuursvoorzitter Rob Prins. “Door deze verkoop ontstond een nieuwe pensioensituatie. Het pensioenfonds van Akzo Nobel was al overgestapt naar een cdc-regeling. Onze nieuwe regeling is een exacte kopie hiervan. De overdracht was spannend. Uiteindelijk zijn we tot een splitsing gekomen op basis van ‘fair value’. De dekkingsgraad van het oude fonds is op 30 juli 2008 vastgesteld en letterlijk aan ons overgedragen. Dat is anders dan bij een normale waardeoverdracht waarbij je 105 procent kunt meenemen.

De contracten zijn gekopieerd, dus aan de pensioenregeling voor deze groep werknemers is niets veranderd.”

Hindernissen

Een pensioenfonds oprichten gaat niet zonder slag of stoot, ervoer Koppen aan den lijve. Er moet een bestuur en een deelnemersraad worden benoemd, en er moet een uitvoeringsovereenkomst worden opgesteld. STIP besloot om het pensioengeld de eerste vijf jaar door een verzekeraar te laten beleggen, zodat ze zelf in alle rust het fonds juridisch in de stijgers kon zetten en de nodige pensioenkennis kon opdoen. “Een pensioenfonds oprichten doe je niet van vandaag op morgen. Wij hebben in de nazomer van 2006 een overeenstemming met BPF Wonen en de vakbonden bereikt. Met terugwerkende kracht zijn wij vanaf 1 januari 2006 een zelfstandig ondernemingspensioenfonds (opf). Eerst hebben we gekeken hoe die zelfstandigheid eruit zou zien. We hebben toen heel snel een premiebeleid vastgesteld zodat de gelden binnen konden stromen. Half december 2007 zijn alle documenten die nodig zijn voor het oprichten van een opf naar De Nederlandsche Bank (DNB) gegaan.’’

Na de accordatie door de DNB ging SPPF een oriëntatiefase in, waarin het besluit werd genomen om het pensioengbeheer de eerste vijf jaar uit te besteden aan een verzekeraar. "Ook is in die periode ons indexatiebeleid vastgesteld. In 2008 hebben we een visitatiecommissie opgesteld en een aanvang gemaakt met ons beleggingsbeleid. We werken momenteel aan een ALM-studie.’’

— Rob Prins

SPPF, dat zich van een ander ondernemingspensioenfonds afscheidde, hoefde om die reden niet helemaal vanaf nul te beginnen. Voor dit fonds was de overdracht van zesduizend actieven naar het nieuwe pensioenfonds de zwaarste hindernis die genomen moest worden. “Wij zijn afkomstig uit een bestaand fonds. Dus dat opnieuw beginnen was niet zo’n ingewikkelde operatie. De reglementen en statuten zijn praktisch één op één overgenomen. Er moest een deelnemersraad en een bestuur worden benoemd. Momenteel zijn we bezig met het op orde brengen van ons intern toezicht.’’

De problematiek die volgens Prins wél speelde was: hoe ontrafel je dat vermogen zo eerlijk mogelijk, in de wetenschap dat je twintigduizend gepensioneerden achterlaat in een oud fonds en een heel nieuw, jong fonds begint? "Wij hebben in het nieuwe fonds welgeteld drie gepensioneerden. Je moet daarvoor de precieze verplichtingen op een bepaalde datum hebben gedefi-nieerd. Dat is allemaal door onze vermogensbeheerder gedaan. Het risicoprofiel van de twee pensioenfondsen kwam vanzelfsprekend anders te liggen. Voor de splitsing is een ALM-studie uitgevoerd, zodat wij ons beleggingsbeleid hieraan konden aanpassen. Daarin hebben we, rekening houdend met het verschil in populatie en de nieuwe beleggingsmixen, nog premieaanpassingen doorgevoerd. Met de nieuwe premieafspraken is er een risicoprofiel neergezet dat voor alle partijen verdedigbaar was. Vanwege de jeugdigheid van ons fonds hoeven wij ons geen zorgen te maken over liquiditeit. We zijn vanwege een lange ‘duration’ rentegevoeliger. Tegelijkertijd kunnen we risicovoller beleggen, omdat onze verplichtingen nog wel even op zich laten wachten.”

Ditzelfde geldt voor het pensioenfonds van Ikea. Van de vijfduizend deelnemers is minder dan één procent gepensioneerd. Maar de Ikea-werknemers van het eerste uur gaan binnen enkele jaren met pensioen. Koppen: “Ikea is dertig jaar geleden in Nederland gestart. De mensen die toen zijn begonnen, bereiken nu de pensioengerechtigde leeftijd. In verhouding hebben wij echter een jonge populatie.”

Slapers en andere perikelen

Slapers heeft het fonds ook nog niet veel, al is de retailsector wel gewend aan behoorlijk wat verloop. Opmerkelijk is dat het pensioen van de deelnemers van STIP, die voor de oprichting was ondergebracht bij het bedrijfstakpensioenfonds Wonen, nog niet is overgedragen. “Zij zijn nu slaper. Dat is nog een los eindje dat we graag opgelost zien. Wij onderhandelen nog steeds met bpf Wonen om te kijken of we de reserves tot januari 2006 mee kunnen krijgen.” Dit is wel gebeurd bij SPPF waar uiteindelijk minder dan één procent van de deelnemers ervoor koos om het tot dan toe opgebouwde pensioen achter te laten in het oude fonds. Prins: “Vrijwel iedereen is mee overgegaan. Dat is een mooi resultaat. Dat laat maar weer eens zien dat pensioen een kwestie van vertrouwen is.”

Beide fondsen zien de toekomst met datzelfde vertrouwen tegemoet. Ook al denkt Koppen dat hij wel even achter de oren had gekrabd als hem drie jaar geleden was ingefluisterd dat de kredietcrisis eraan zat te komen. “Dan hadden we de oprichting wel een paar jaar uitgesteld. Toch ben ik nu blij dat we het hebben gedaan. Pensioen is iets van de lange termijn. Wij zijn nog redelijk wendbaar en het lukt ons om onze

deelnemers een hoger percentage pensioen te laten opbouwen. Van 1,75 procent in het oude fonds naar twee procent in de huidige situatie. Daar hebben we het uiteindelijk allemaal om gedaan.”

Prins: “Tot een splitsing komen was niet eenvoudig. Nadat de ergste hobbel was genomen, kwam de kredietcrisis. Ook wij hebben een kritische grens bereikt en moeten een herstelplan indienen bij DNB. Het gekke is dat er bij ons een aantal miljoenen per maand aan premie binnenkomt, terwijl er maar tienduizend euro wordt uitgekeerd. Want we hebben nog maar een paar gepensioneerden. Ons echt zorgen maken doen we nu niet. Pensioen blijft gewoon je zaakjes op orde hebben. En dat hebben we.

Zelfs nu.”

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.