In de Verenigde Staten is sprake van een duidelijke (wil tot) regimeverandering door de komst van Barack Obama als president; wat betekenen deze veranderingen voor de economie en financiële markten in de Verenigde Staten en daarbuiten? Voormalig bankier en publicist John R. Talbott heeft hierover een boeiend boek geschreven: ‘Obamanomics: how bottom-up economics will replace trickle-down economics’.

De inauguratie van Barack Obama als president is volgens John Talbott veel meer dan slechts de komst van een nieuwe bewoner voor het Witte Huis. Het is het einde van een tijdperk waarin individualisme en deregulering een doel op zichzelf zijn geworden en overheidsinvloed op indirecte wijze min of meer gekocht kon worden. President Obama heeft fundamenteel andere opvattingen en zal op korte termijn een groot aantal beleidsveranderingen doorvoeren. Gezien de positie van de Verenigde Staten is het belangrijk om in te schatten wat deze veranderingen op korte en lange termijn zullen betekenen voor het te voeren economische, financiële en monetaire beleid. Sterk punt van het boek is dat de meer algemene beleidsthema’s van Obama worden vertaald naar concrete acties en gevolgen.

De kritiek op Obama dat hij zich te veel richt op grote lijnen en algemene, fundamentele principes wordt in het boek vakkundig weerlegd door er op te wijzen dat de fundamentele problemen van de Verenigde Staten en ook de wereld alleen kunnen worden opgelost door aan de bron structurele veranderingen door te voeren en daar dus ook te starten met de oplossing.

De aanpak die Obama voor de economie propageert, is gebaseerd op twee belangrijke principes: kansen voor iedereen (‘economic opportunity’) en rechtvaardigheid (‘economic justice’). Heel duidelijk is dat niet gekozen wordt voor directe inkomensoverdracht van rijk naar arm. Gekozen wordt voor overheidsmaatregelen die de voorwaarden scheppen voor een gezonde economie, waar persoonlijk succes het gevolg is van hard werken, waar doorzetten en niet de juiste relaties telt, en waar de spelregels voor bedrijfsleven en overheid gelijk en fair zijn. De aanpak van Obama botst zeer nadrukkelijk met de huidige praktijk waarbij partijen met het meeste geld (hoogste lobbybudget), de meeste invloed op de overheid hebben.

Kansen voor iedereen (‘economic opportunity’) betekent dat voor iedereen een baan, voldoende inkomen, educatie en gezondheidszorg bereikbaar moeten zijn. Alleen dan voelen mensen zich gerespecteerd en gemotiveerd om gezamenlijk bij te dragen aan de economie en samenleving. Concreet zal dit betekenen dat in de Verenigde Staten de loonkosten zullen stijgen (minimumloon gaat omhoog), alsmede de onderwijsbudgetten. Duidelijk wordt ook dat de praktische ervaring van Obama als maatschappelijk werker in Chicago hem heeft geleerd dat echte economische groei alleen mogelijk is als iedereen aan de basis meedoet. Toekomstig economisch beleid zal er dus primair op gericht zijn om voorwaarden te scheppen zodat iedereen kan en mag meedoen.

Economische rechtvaardigheid (‘economic justice’) betekent dat wordt afgestapt van de gedachte dat de markt uiteindelijk alles in goede banen leidt. Goede wetgeving en toezicht zijn de toekomstige hoekstenen van een rechtvaardige behandeling van burgers, bedrijfsleven en overheid. De volgende voorbeelden maken duidelijk aan welk type maatregelen Obama daarbij denkt:

l Zorgplicht voor intermediairs bij het verstrekken van hypotheken en credit cards wordt vele malen sterker aangezet met in het kielzog fors hogere boetes en straffen bij overtredingen; Obama zal keihard optreden tegen woekeraars en profiteurs.

l Consistente outperformance van zeer grote hedgefondsen is alleen mogelijk door voorinformatie en marktmanipulatie; dit is illegaal en unfair versus andere marktpartijen en moet via scherpere wetgeving aan banden worden gelegd.

l Aanbieden van quasi-verzekeringen door bijvoorbeeld hedgefondsen en monolines via het verkopen van instrumenten zoals credit default swaps is alleen toegestaan als men op dezelfde manier gekapitaliseerd is als een ‘reguliere’ verzekeraar en iedereen gelijke kansen heeft.

l Bedrijven en ook banken met te veel schulden op de balans stellen hun eigenbelang voorop; zij nemen bewust het risico om failliet te gaan ten koste van bijvoorbeeld werknemers, klanten en obligatiehouders; dit is onrechtvaardig en Obama zal met maatregelen komen om misbruik te voorkomen. Voor banken zal dit betekenen dat de aanwezige reserves in overeenstemming moeten zijn met de feitelijke risicograad.

Ook internationaal zal Obama volgens dezelfde principes te werk gaan en op basis van samenwerking inzetten op gelijke kansen en rechtvaardigheid. Concreet betekent dit dat een verdere promotie van de internationale handel, waarbij naast de belangen van bedrijven ook de belangen van de werknemer op een faire wijze worden meegenomen in toekomstige vrijhandelsverdragen. Op het terrein van klimaatsverandering en leefmilieu kiezen de Verenigde Staten nu voor een leidende rol met als ambitie tachtig procent kooldioxidereductie in 2050. Ook richting ‘vijandige’ naties en regio’s, zoals het Midden-Oosten, Noord-Korea, Iran, Cuba en Venezuela, zal men een handreiking doen teneinde gezamenlijk de problemen op te lossen.

Uiteraard kan Talbott niet in de toekomst kijken en weet hij niet of het de nieuwe regering gaat lukken om de huidige, grote problemen op te lossen. Het boek toont echter wel overduidelijk aan dat president Obama een duidelijke visie, motivatie en daadkracht aan de dag legt om die geweldige uitdaging aan te gaan.

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.