De huidige turbulentie op de financiële markten heeft het belang van een gedegen risicobeleid weer volledig op de kaart gezet, signaleert Hjalmar Tjan

De afgelopen maanden is gebleken dat pensioenfondsen wel degelijk gevoelig zijn voor kortetermijnverschuivingen in de markt. Nu de storm langzaam optrekt, wordt men wakker in een wereld waarin andere regels blijken te gelden dan voorheen: opereerden pensioenfondsen tot nu toe hoofdzakelijk op de lange termijn, nu wordt van hen ook op de korte termijn actie verlangd. Volgens Frits Bosch, directeur van asset consultancy Bureau Bosch, bestaat het huidige servicemodel niet langer uit het simpelweg op een rijtje zetten van alle risico’s en het afwegen van beleggingsrisico en rendement. Volgens hem moeten pensioenfondsen zich in de toekomst veel meer richten op andere aspecten zoals operationele, compliance, collateral, en governancerisico’s

Verdere professionalisering nodig

“Het is tijd voor een cultuuromslag,” zegt Bosch. “Risicomanagement is beland in een fase die meer hands on is dan voorheen. Men zal zich proactiever moeten opstellen. Risico is een constante factor. Het verdwijnt nooit. Je kunt het alleen opsplitsen en elders onderbrengen. Voortaan zal de vraag niet langer luiden ‘Hoeveel risico zullen we afdekken?’ maar ‘Hoeveel dekken we niet af?’ en ‘Hoe zullen we het risico opsplitsen en waar brengen we het onder?’

Dat onderschrijft David Suetens, hoofd risicomanagement bij ING Investment Management. “De risicomananger van de toekomst moet zich meer toe-spitsen op een holistische benadering. Hij moet in staat zijn om alle verschillende risico’s te overzien en de juiste kruisverbanden en afhankelijkheden op tijd kunnen vaststellen.”

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft laten weten dat zij dit jaar extra controleert of pensioenfondsen hun risicobeleid goed in kaart hebben gebracht. Daarnaast zal van pensioenuitvoerders meer transparantie worden gevraagd over hoe zij bestuurders helpen een adequaat risicobeleid te formuleren. “Mijn verwach-ting is dat DNB in de komende jaren meer eisen zal stellen aan de kennis en kunde van pensioenfonds-besturen”, zegt Eric Hulshof, director of reporting risk and operations bij Mn Services. “Ook al is er al heel veel gebeurd, een verdere professionalisering van die kant van de sector is noodzakelijk.”

Het is de vraag of beter risicobeheer op zichzelf veel zou hebben veranderd aan de gevolgen van de kredietcrisis. De omvang van de crisis is schromelijk onderschat: men heeft de staarten van de risicomodellen – daar waar het ongekende risico juist verborgen zit – niet goed doorgerekend met een escalerend effect tot gevolg. Toch hebben de huidige modellen de klap mogelijk wel verzacht. De verliezen hadden immers veel hoger kunnen uitvallen. Maar dat de huidige risicoanalyse op sommige punten tekort is geschoten, is duidelijk, meent Hulshof: “Het risicomanagement ten tijde van de crisis is niet in staat geweest om het tij te keren.

Risicomanagement is veel te modelmatig benaderd, waardoor risico’s die niemand voor mogelijk had gehouden niet zijn doorgerekend, en er te weinig kritisch naar ontransparante producten is gekeken.”

Naast het inschatten van risico vanuit meerdere perspectieven, heeft ook de uit de crisis voortkomende marktilliquiditeit het maken van een juiste inschatting nog verder bemoeilijkt, zegt Jac Kragt, chief finance and risk officer bij PGGM Investments. “De waardering van bepaalde illiquide beleggingen die normaal gezien vrij voorspelbaar zijn, zoals infrastructuur en vastoed, bleken opeens helemaal niet zo inzichtelijk, terwijl gedegen risicomanagement juist begint bij het goed kunnen waarderen van portefeuilles. De liquiditeit van onze portefeuilles, en daarmee de waardering, zal in de nabije toekomst een heel ander soort uitdaging worden die specifiek samenhangt met de credit crunch.”

De relatie tussen pensioenfonds en vermogensbeheerder wordt in de toekomst alleen maar belangrijker, voorspelt Kragt. Daarom is het volgens hem van groot belang dat de partijen open en transparant met elkaar communiceren. “De vermogensbeheerder moet zijn onafhankelijk oordeel kunnen waarborgen. Daarom is het van belang dat de relatie tussen pensioenfondsbestuur en uitvoerder direct en intensief is, zeker als er belangrijke beleidsbeslissingen moeten worden gemaakt.” Hulshof onderschrijft dat zaken als cultuur- en governancerisico net zo belangrijk zijn als de afweging tussen beleggingsriciso en rendement. “Governance is één van de moei-lijkste aspecten van goed pensioenfondsbestuur. Je moet zaken als integriteit, prudent gedrag en verantwoorde-lijkheid regelmatig op de agenda zetten. Cultuurmanagement is daarmee één van de softste maar ook één van de moeilijkste disciplines.”

Suetens beaamt dat: “Risicomanagement moet aanwezig zijn in de hele levenscyclus van een fonds en de organisatie waar deze mee samenwerkt. Je moet aanvaarden dat je van tijd tot tijd in de rol van advocaat van de duivel moet kruipen. De instelling moet de culturele maturiteit hebben om daarmee om te kunnen gaan. Het gevolg is dat je meer afstapt van het poldermodel en meer toewerkt naar een model van accountability and ownership. Dus minder compromis. Men moet tegen een voorstel gewoon ja of nee zeggen.”

Het pensioenfondsbestuur, dat eindverantwoordelijk is, moet daarmee nog deskundiger worden, voorziet Hulshof. “Pensioenfondsen hebben de laatste jaren al een enorme stap vooruit gemaakt, maar educatie en know-how van bestuurders op het gebied van beleggingen en andere marktontwikkelingen verdienen de komende periode blijvend meer aandacht.”

Bestuurder op stage

Bosch ziet idealiter dat binnen elk bestuur een persoon wordt aangewezen die verantwoordelijk is voor risico-kwesties. Hij of zij zou middels een stage bij een vermogensbeheerder of risicomanager de nodige kennis en kunde moeten opdoen. “Zo iemand is er vaak niet, maar dat zou wel beter zijn. In het kader van risicogovernance zou binnen een fonds in ieder geval één persoon het in de vingers moeten krijgen om de risico’s in kaart te kunnen brengen. Een stage lijkt mij daartoe een prima middel.”

De kredietcrisis heeft er in ieder geval voor gezorgd dat het belang en de complexiteit van risicomanagement zijn blootgesteld. “Dat zie je terug in ons personeelsbestand”, reageert Kragt. “Risicomanagement is een tak van sport die erg hard groeit. In de afgelopen twee jaar is het aantal mensen dat zich binnen PGGM bezighoudt met dit vak-gebied verdubbeld.” Ook Suetens signaleert meer interesse voor het onderwerp: “Risicomanagement moet weer het hart van de financiële dienstverlening worden. Het lijkt erop dat dat ook gebeurt. We hebben hier de laatste maanden veel meer vragen van onze klanten over gekregen. Ook als we pitchen voor een nieuw contract constateren we veel interesse voor risicobeheer en compliance.”

Aandacht voor risicomanagement is altijd goed, stelt Hulshof. “Ik hoop dat de sector in overleg met alle betrokken partijen, dus ook de toezichthouder, de kans krijgt om zich op dit gebied verder te ontwikkelen. Ik ben alleszins positief.”

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.