PvdA-Tweede Kamerlid Mei Li Vos vindt dat de discussie over de integenerationele solidariteit cijferloos en met te veel emotie wordt gevoerd. Ze sprak met Anke Claassen

Half maart schrijft Sandra op ‘mijn recessie’ – een weblog van NRC Handelsblad waarop burgers de gevolgen van de kredietcrisis op hun persoonlijk leven kwijt kunnen – een vlijmscherp betoog over de generatie babyboomers die volgens haar gewapend met eindloonpensioen en dikke auto feestvierend over de wereld trekt. Dit terwijl de jongere generatie, zijzelf, het kind van de rekening en ook van de huidige kredietcrisis wordt als men deze groep zo veel mogelijk blijft ontzien. Zij stelt: ‘Er zijn behoorlijk wat ouderen die hun schaapjes allang op het droge hebben: hun huis is zo explosief in waarde gestegen in de afgelopen decennia dat de huidige verlaging niet meer is dan een terechte correctie op een achterlijke markt.

Pensioenen bijstellen? Deze groep redt zich wel.”

Terwijl pensioenfondsen momenteel de hardste klap in hun geschiedenis proberen te beteugelen, slinkt het vertrouwen bij de deelnemer zienderogen. De keuzes die fondsen moeten maken om binnen de opgelegde vijfjarige hersteltermijn weer vlees op de botten te krijgen, hebben daar alles mee te maken. “Gebrek aan vertrouwen ondergraaft de solidariteit in ons pensioenstelsel. Niet indexeren legt de zwaarste last op het bord van de oudere werknemer en dat van de gepensioneerde, terwijl het verlagen van de pensioenrechten vooral de huidige generatie wer-kenden treft”, weet Vos. “Als Sandra een goed voorbeeld van haar generatie blijkt, heeft dit laatste onomkeerbare gevolgen voor het vertrouwen in het Nederlandse pensioenstelsel. Want als pensioenrechten onzeker worden, bestaat het risico dat de jongere generatie op een gegeven moment zegt: ‘We doen het liever zelf’.”

Arm versus asociaal

Volgens Vos wordt de huidige discussie over de intergenerationele solidariteit zowel door ouderen als door jongeren teveel met emotie gevoerd. “We moeten gewoon eens kijken wie nu wat heeft betaald en waarvoor. Die discussie moet niet eindeloos worden gevoerd, maar als je kijkt over de cohorten van generaties wie er nu het meest mazzel heeft gehad en wie er het meest de lul is geweest, dan is dat respectievelijk de groep geboren tot 1950 en de huidige veertigers. Wil je dat de solida-riteit tussen generaties blijft, moet je dat onder ogen durven zien. Anders loop je inderdaad het gevaar dat jongeren gaan zeggen: ‘Verdorie, ik betaal alleen maar’.”

We moeten volgens Vos daarom eerst af van de aanname dat ouderen arm zijn. “Er heerst nog steeds een idee dat iedereen die voor 1950 is geboren, arm is. Dat is niet zo. Er zijn wel arme ouderen. Dat zijn alleenstaande vrouwen die niet of nauwelijks aanvullend pensioen hebben opgebouwd, allochtonen en zelfstandigen die nooit hebben gespaard voor hun pensioen. Die groepen kun je gewoon aanwijzen. Dat heeft niets met leeftijd maar met arbeidsmarktpositie te maken. Nu verzanden we in de stereotypering dat jongeren asociaal zijn en ouden arm en zielig. Daarmee help je de discussie niet vooruit en sluit je creatieve oplossingen uit.”

Jongeren zijn volgens Vos wel degelijk solidair. Zij snapt de discussie rondom de verhoging van de AOW-leeftijd, met FNV-vakbondsvoorzitter Agnes Jongerius aan kop, dan ook allerminst. “Voor jongeren is het nu al vanzelfsprekend dat ze langer moeten doorwerken. Het meest gehoorde geluid is: wij werken wel door omdat ook wij willen bijdragen aan het in stand houden van de verzorgingsstaat. Het zijn de vakbonden die dwarsliggen. Dat snap ik niet. Hun ledenbestand is donkergrijs. Als die regeling ingaat zullen pas de mensen geboren na 1967 tot hun 67ste moeten doorwerken. De zestigplusser van nu voelt er niets van. Zij moeten al lang blij zijn dat de jongere generatie dit voor hen wil doen. Maar de vakbonden zijn blijkbaar zó sociaal dat ze tegen de jongeren zeggen: langer doorwerken moeten jullie niet willen. Dat verhaal geloof ik dus niet.” Vos vindt dat de grote vraag aan Jongerius moet zijn hoe zij denkt de groep die na 1950 is geboren tegemoet te komen. “Dat zijn de mensen die de versobering van de verzorgingsstaat altijd hebben opgevangen en nu op het punt staan om dat weer te moeten doen. De sociale partners krijgen van het kabinet tot 1 oktober de tijd om met alternatieve oplossingen te komen. Ik heb er een hard hoofd in dat dat oplossingen zijn om die generatie tegemoet te komen.”

Pensioenfondsbesturen democratischer

Volgens Vos moet de discussie over intergenerationele solidariteit worden vervangen door de disussie over sterkeren en zwakkeren op de arbeidsmarkt. “Tussen arm en rijk of tussen hoog- en laagopgeleid valt er nog veel meer eerlijker te verdelen dan tussen de verschillende generaties”. De fiscalisering van de AOW – beter bekend als de Bos-belasting die haar partij tijdens de vorige verkie-zingsstrijd nog zetels kostte – wordt nu breed gedragen. “Ik ken zelfs geen enkele CDA’er meer, toch zeker niet van onder de veertig, die daar nog tegen is. Het is de groep ouderen die volledig afhankelijk is van de AOW en de groep voor wie de eerste pijler 80% van hun inkomen bedraagt waarover de discussie moet gaan. Daarnaast hebben lager opgeleiden doorgaans meer moeite om gezond te blijven en hebben ze banen die hen fysiek kapot maken. Met hoogopgeleiden heb ik geen medelijden. Die kunnen makkelijk tot hun zeventigste door. Neem nu iemand als Marcel van Dam. Voor hem is de AOW niet meer dan zijn benzinegeld.”

Een andere manier voor het behoud van de intergenerationele solidariteit is volgens Vos een democratischer samenstelling van de pensioenfondsbesturen. Daarnaast vindt zij dat er meer deskundigheidseisen moeten worden gesteld aan bestuursleden. “Het is onbegrijpelijk dat alleen vakbondsleden in de besturen van bedrijfstakfondsen kunnen zetelen, ter-wijl maar 20% van de Nederlanders is aangesloten.” Als iedereen meebetaalt, moet in principe iedereen de kans hebben om zich te kunnen bemoeien met beleidsbeslissingen, stelt ze, reden waarom besturen een afspiegeling van hun populatie behoren te zijn. “Als je echt wilt dat er én rekening wordt gehouden met de verschillende generaties én dat er mensen in zitten die verstand hebben van pensioenen en beleggen, moet je veel meer eisen stellen aan het pensioenfondsbestuur. Als je goed zoekt, vind je wel jongeren die daar voor te porren zijn. Daarnaast vind ik dat bestuursleden een bekwaamheidstest moeten afleggen. Dat lijkt mij in deze tijd niet meer dan normaal. Bovendien zou dat bijdragen tot het broodnodige vertrouwensherstel.”

Vos denkt dat pensioenfondsen op ter-mijn met een heel ander ‘gevaar’ te maken krijgen dan met financiële crises en discussies tussen de generaties. “Het tweede pijlerpensioen wordt gewoon minder belangrijk. De twintigers van nu weten al dat ze tot hun zeventigste zullen doorbuffelen en hun eigen boontjes moeten doppen. In de huidige kennissamenleving is dat ook steeds meer mogelijk. Vroeger wist je: mijn lijf is op en ik wil niet in armoede sterven. Voor een groeiend aantal mensen is dat niet meer de realiteit. Dan worden pensioenen in hun huidige vorm automatisch minder relevant.”

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.