— Illustratie door Richard Allen

De crisis van het afgelopen jaar heeft grote gevolgen. Financiële instellingen verloren veel vertrouwen en sommige banken en verzekeraars deden een beroep op de overheid. Nog steeds zijn de economische ontwikkelingen zorgwekkend.

Ook pensioenfondsen hebben harde maatregelen moeten treffen om weer op orde te komen. De indexatie bleef nagenoeg geheel achterwege. Veel pensioen-fondsen verhoogden de premie. Of de sponsor stortte bij. Het kan nog jaren duren voordat de achterstanden zijn ingelopen.

De instellingen lijden pijn en moeten vervelende maatregelen treffen. Het is goed ons te realiseren dat de pijn wordt gedragen door gewone mensen. Mensen die geen hypotheek kunnen afsluiten. Mensen die hun werk kwijt raken. Mensen die zien dat een groot deel van hun salaris naar pensioen gaat. Mensen die een lager inkomen hebben door het achterblijven van indexatie of die daardoor een lager pensioen opbouwen.

Al snel rijst de vraag: ‘Wie heeft de schuld?’ De man op straat wijst naar de topmensen die zich hebben verrijkt. Omwille van de grote bonussen zijn slechte producten verkocht en onnodige risico’s genomen. Daar is het mis gegaan.

Binnen de professionele wereld blijkt het net zo te werken. Ieder zoekt de oorzaak buiten zichzelf.

Werkgevers zeggen dat de pensioentoezegging moet worden bijgesteld; de pensioenen zijn te duur. De vakbeweging geeft de schuld aan de minister die een streng toezicht afdwingt. De Nederlandsche Bank (DNB) meent dat pensioenfondsen te risicovol beleggen.

Pensioenfondsen vinden dat het Financieel Toetsingskader (FTK) te rigide is. Beleggers worden wantrouwend bekeken, want zij hebben de risico’s niet voorzien. Bestuurders van pensioenfondsen zouden onvoldoende deskundig zijn om het pensioensysteem te dragen en de ouderen stellen dat ze het als bestuurder beter hadden gedaan. Het is opvallend dat slechts zelden iemand zelf de verantwoordelijkheid neemt voor wat er is gebeurd. Toen een enkele bankdirecteur het boetekleed aantrok, was hoon van zijn vakgenoten zijn lot.

Het FTK kwam tot stand na lange onderhandelingen met alle betrokkenen: sociale partners, pensioenfondsen, overheid en DNB. Dat lijkt iedereen te zijn vergeten. In de pensioentoezegging was de voorwaardelijkheid een feit. Je hoort amper dat de sector daarover slecht heeft gecommuniceerd. Terwijl pensioenfondsen zekerheid ‘verkopen’, waarvoor de prijs vaak amper voldoende is voor een ‘onzekere toezegging’.

Het lijkt mij goed als iedereen zich zou beraden op de volgende vraag: ‘Als we niets fout hebben gedaan, waarom is het dan toch fout gegaan?’ Daarvan leren we meer dan alleen maar te roepen dat anderen zich anders moeten gedragen. Leren van het verleden behoedt jou voor het maken van dezelfde fouten. Niet door alleen de schuld af te schuiven.

Ik wil dan ook iedereen aansporen, met de inzichten uit deze crisis, te werken aan een houdbaar pensioensysteem. En beide zijden van de medaille van dat systeem heel goed uit te leggen aan de consument. Een prachtige uitdaging voor het komend jaar.

Peter Borgdorff is directeur Pensioenfonds Zorg en Welzijn (het artikel is op persoonlijke titel geschreven).

Printbare versie
Stuur deze artikel naar een vriend.